Samenvatting sociale psychologie

H1 Inleiding


De mens is een sociaal dier

Aristoteles – mens is niet gemaakt om alleen, te leven
 The Sociale Animal
 Wie we zijn, ontstaat in interactie met andere mensen
 We zijn verzot op nadenken over onszelf & anderen & over hoe te reageren in sociale situaties
 Anderen observeren, analyseren & hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit

Sociale psychologie: definitie & verwante disciplines

Definitie van sociale psychologie

Definitie – Allport Gordon
Sociale pyschologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties & gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid
van anderen & hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen & zich
gedragen.
 Anderen beïnvloeden
 Gericht op individu in sociale context

Wetenschappelijke studie
 Sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten & gevalideerde vragenlijsten als basis voor
wetenschappelijke kennis
o Wetenschappelijke kennis = systematisch standaardiseren, observeren, registreren &
analyseren
o Experiment = vorm van onderzoek waarbij onderzoeker controle heeft over
gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen
o Toetsen theorie op basis van systematische observatie, beschrijving en meting
o ≠ Idiosyncratische kennis = unieke kennis die niet te repliceren valt

Gedachten gevoelens, motivaties & gedragingen
 Sociale psychologie richt zich op
o Hoe individu sociale wereld waarneemt, begrijpt & interpreteert
o Subjectieve interpretatie van objectieve eigenschappen
o Zowel cognitieve (denkprocessen) aspecten, als affectieve (emoties) & motivatie

De werkelijke of gefantaseerde aanwezigheid van anderen
 Benadrukt sociale aard van het individu
o Sociale factoren hebben invloed op individueel handelen (vb. vooroordelen &
stereotypering)
o Niet-sociale factoren kunnen invloed hebben op gedachten, gevoelens, motivaties &
handelen individu (vb. hitte)
o Ook gedachten of gevoelens van personen over niet-sociale objecten (vb. houding tov
drankje Martini)
o Andere mensen hoeven niet echt aanwezig te zijn (kan je je ook inbeelden)

De kracht van de sociale situatie

We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving

Zimbardo/gevangenenexperiment
 Stanford Prison experiment
 Slechte omgeving zet mensen aan om slecht gedrag te stellen
Reagan – mondale debat 1984
 Discussie in presidentsverkiezing omtrent leeftijd van Raegan
EXPERIMENT
Afhankelijke variabele = beoordeling van Reagan (y-as)
Onafhankelijke variabele = videotape (x-as)

Drie experimentele condities

, 1) Controleconditie: oorspronkelijke tape met oneliners & publiekreactie
o Positief beoordeeld in overeenstemming met verkiezingsresultaat
2) Conditie A: geen oneliners, wel reactie publiek
o Ongeveer gelijkend met controleconditie
o Oneliners spelen weinig rol
3) Wel oneliners, maar zonder publiekreactie
o Beoordeling daalt enorm

Conclusie: publiek in zaal beïnvloedt kijker thuis, we gaan na-apen (sociale beïnvloeding)
Obama vs Romney: horses & bayonets
 Twitter barstte los door een reactive van Obama op kritiek van Romney
 Publiek was aanwezig tijdens dit debat, maar mocht geen reactie laten zien  geen impact op
de kijkers

Bennington college – Newcomb
 Founding father van de sociale psychologie
 Studie naar ontstaan politieke attitudes in een meisjescollege van Bennington
o Hoge school of universiteit heeft een linkse invloed (sociale beïnvloeding)
o Jaar na jaar werden meisjes linkser
o 50 jaar later nog altijd linkser dan controle groep

Sociale psychologie en verwante disciplines

Sociale psychologie
 Verschillen tussen situaties

Sociologie
 Sociale systemen, groepen van mensen
 Studie van groepsfactoren, gericht op groepsniveau = klasseren ↔︎individu
 Multilevel designs/analyse = analyse die effecten bepaalt van verschillende hiërarchische
niveaus op uitkomstvariabele waarbij individuele niveau het ondergeschikte niveau vormt & de
groep het bovengeschikte ↔︎experimenten
 Gelijkenis: interesse voor onderwerpen met groot maatschappelijk belang
 Verschillen tussen groepen

Persoonlijkheidspsychologie
 Nadruk op persoonlijkheid individu
 Studie van de structuur en effecten van stabiele & cross-situationele eigenschappen van
individuen
 Studie van stabiliteit tussen individuen
 Cross-situationele stabiliteit = individu die consistent of op dezelfde manier zich gedraagt in
bepaalde situaties
 Interactionisme = legt nadruk op feit dat er een dynamische wisselwerking is tussen
individuele verschillen & de situatie, waarbij uitingen van individuele vershillen afhankelijk zijn
van de situatie (onderscheid sterke en zwakke situaties)
 Gelijkenis: stellen modeellen voor die basis van gedachten, affecties & motivaties van gedrag
voorspellen
 Verschillen tussen personen

Andere psychologische domeinen

Klinische psychologie Personen met psychische stoornisssen of problemen te begrijpen &
behandelen
Effect van verschillende therapieën voor reductie van vooroordelen bij
antisociale personen
Persoonlijkheidspsycho Verschillen tussen personen
logie Constructie van een vragenlijst om mannen met sterke vooroordelen te
identificeren
Cognitieve psychologie Mentale processen bestuderen die betrekking hebben op
informaticaverwerking
 Onderzoek naar interface tussen cognitieve & sociale psychologie =
sociale cognitie
 Manipuleer blootstelling aan een lid van een sociale categorie en

, registreer automatische gedachten
Sociale psychologie Verschillen tussen situaties
Manipuleer diverse soorten contact tussen allochtonen en autochtonen
en registreer het effect op vooroordelen
Arbeids- en Bestuderen de mens in relatie tot zijn werk en zijn organisatie
organisatiepsychologie

Sociale psychologie & mensenkennis

Mensenkennis
 Berust niet op een empirisiche toetsing
 Vaak beperkt geldig (niet altijd correct)

VOORBEELD
Als je kinderen beloont voor iets wat ze graag doen, zullen ze die activiteit minder uitvoeren
 Kind gaat nadenken of hij de activiteit doet omdat hij het graag doet, of omdat het moet
 Mensenkennis is fout

Het herhaaldelijk zien van een persoon, schilderij, gebouw, zal je waardering ervoor verhogen
 Je komt meer in contact ermee
 Mensenkennis is juist
De geschiedenis van de sociale psychologie

Beginjaren van de sociale psychologie

 Pas sinds begin 20ste eeuw dat gestructureerd sociaalpsychologisch onderzoek verricht wordt
 Eerste labo voor experimentele psychologie – Leipzig in 1879 door Wundt Wilhelm

Eerste belangrijk werk: ‘Psychologie des Foules’ – Gustave Le Bon
 Eerste sociaalpsychologische bijdrage
 Massageweld gerelateerd aan psychologische principes
 ‘Massa bezorgt het individu een gevoel van anonimiteit, waardoor dit individu elk gevoel van
verantwoordelijkheid verliest’

Max Ringelmann – enkele eerte onderzoeken die geen coherent programma vormen
 Vergelijking groepsprestaties met individuele prestaties (touwtrekken)
 In groep presteert men minder dan alleen

Norman Triplett – eerste sociaalpsychologische onderzoeksartikel
 Fietsers hebben neiging sneller te fietsen in bijzijn anderen
 Machine om aan wieltje te draaien
 ↔︎Max Ringelmann – in groep presteert men minder
 Eerste sociaalpsychologische experiment is van Franse herkomst

Eerste drie handboeken
 Mc Dougall
 Edward Ross
 Floyd Allport

De jaren van bevestiging

De Tweede Wereldoorlog
 Voor, tijdens & na WOII verhoogde belangstelling voor sociale psychologie
 Na beurscrash vele jonge psychologen moeite om werk te vinden  Society for the
psychological study of social issues

Hitler
 Gewelddadigheid naziregime, waardoor interesse in vragen over oorzaken van geweld,
vooroordelen, genocide, conformiteit, gehoorzaamheid…

Kurt Lewin – vader van de sociale psychologie – fundamentele grondbeginselen van discipline
1) Gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld om ons heen waarnemen & interpreteren

, a. Situatie bekijken door ogen van degene die we willen begrijpen
2) Gedrag is afhankelijk van de persoon en de omgeving
a. Gedrag is functie van de interactie tussen persoon en omgeving
b. 2 soorten gedragsdeterminanten: interne & externe
c. 2 grote psychologische paradigma’s
i. Psychoanalyse: interne motieven & fantasieën
ii. Behaviorisme: externe beloningen en straffen
3) Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden aangepast voor de oplossing van
maatschappelijke problemen
a. Geen onderzoek zonder actie, geen actie zonder onderzoek
Fundamenteel onderzoek Toegepast onderzoek
 Onderzoek met oog op beter begrip  Onderzoek met oog op verbeteren van onze
menselijk gedrag kennis
 Toetsen hypothesen die uit theorie zijn  Oplossen praktische problemen
afgeleid  Lewin wees toegepaste onderzoekers op
 Lewin moedigde fundamentele belang en praktische nut van goede
onderzoekers aan complexe theorieën
maatschappelijke problemen op te lossen

Groei & debat

Productiviteit
 Meer terreinen van sociaal gedrag (agressie, lichamelijke aantrekkelijkheid, liefde & stress)
 Periode van grote productiviteit

Man
 Sociale psychologie gedomineerd door mannelijke onderzoekers
 Een door mannen gedomineerd wereldbeeld, die niet volledig zou stroken met realiteit


Vertrouwen & uitbreiding
 Sociale psychologie steeds op meer domeinen toegepast & bestudeerd

Crisis
 Ethische kritiek op het experiment: onenigheid over waarde labo-experimenten
o Tegenstanders
 Bepaalde onderzoekmethoden zijn onethisch
 Verwachtingen van experimentatoren beïnvloeden het gedrag van deelnemers
o Voorstanders
 Werkwijze is ethisch
 Resultaten zijn geldig
 Theoretische principes hebben breed toepassingsgebied
 Methodologische artefacten
 Cultureel en filosofisch relativisme

Methodologische en inhoudelijk pluralisme

Pluralisme
 Methodologisch: multimethodisch
 Inhoudelijk: hete vs koele perspectieven
o Heet = emotie en motivatie
o Koel = cognitie
o Poging om deze benaderingen te integreren
 Internationale en culturele perspectieven
o Opkomst soicale psychologie in Europa en Azië
o Internationaal en multicultureel onderzoek

Cognitieve aspecten
 Opkomst sociale cognitie (= studie van waarnemen, onthouden & interpreteren van info over
onszelf en anderen)