Didactiek en pedagogiek: hoofdstuk 1
didactiek en het didactisch model
1.1 Wat is didactiek?
Definitie:
Didactiek is de leer van het lesgeven. Ze houdt zich bezig met hoe je kennis,
vaardigheden en attitudes overdraagt aan leerlingen op een effectieve manier.
Kernidee:
Didactiek helpt de leerkracht om bewust na te denken over wat hij wil bereiken
(doelen), wat hij aanbiedt (inhoud) en hoe hij dat doet (werkvormen en materialen).
Belangrijke functies van didactiek
Plannen van lessen: nadenken over leerdoelen, inhouden en middelen.
Organiseren van het leerproces: structureren van activiteiten.
Begeleiden van kleuters tijdens leren en spelen.
Evalueren van leerresultaten en proces.
Reflecteren over eigen handelen als leerkracht.
Kenmerken van goede didactiek in het kleuteronderwijs
Vertrekken vanuit de kleuter
o Wat kan het kind al?
o Wat heeft het nodig om verder te leren?
o Hoe leert het het best (spel, nabootsing, exploratie…)?
Aansluiten bij de leefwereld van het kind
o Thema’s en contexten moeten betekenisvol en herkenbaar zijn.
Bijvoorbeeld: seizoenen, gezin, dieren, feestdagen…
Creëren van een krachtige leeromgeving
o Kinderen leren actief, zelfstandig en samen met anderen.
o De ruimte, materialen en sfeer nodigen uit tot ontdekken.
Spelenderwijs leren
o Spel is de natuurlijke leerwijze van jonge kinderen.
o Via spel leren ze denken, praten, bewegen en omgaan met anderen.
Zorg voor veiligheid en welbevinden
o Een kind leert pas als het zich veilig en gezien voelt
o De relatie met de leerkracht is hierbij cruciaal.
,1.2 Wat is pedagogiek?
Pedagogiek is de wetenschap van opvoeding, begeleiding en
ontwikkeling van kinderen en jongeren.
Ze onderzoekt:
Hoe volwassenen (ouders, leerkrachten, opvoeders) kinderen ondersteunen in
hun groei naar zelfstandigheid.
Hoe waarden, normen en gedrag overgedragen worden.
Hoe verschillen tussen kinderen aangepakt worden.
Pedagogiek helpt de leerkracht:
Een liefdevolle en stimulerende leeromgeving te creëren.
Bewuste keuzes te maken in de omgang met kleuters.
Te begrijpen waarom kinderen zich op een bepaalde manier gedragen.
1.3 Het didactisch model
Wat is een didactisch model?
Een didactisch model is een schema dat de grondstructuur van het onderwijs-
en leerproces weergeeft.
Het helpt de leerkracht om:
De onderwijsleersituatie te plannen en te begrijpen.
De relaties tussen de
belangrijkste componenten van
het leerproces te zien.
Het model vereenvoudigt de
complexe realiteit van de klas tot
overzichtelijke onderdelen.
,Belangrijke componenten van het didactisch model
Component Betekenis Voorbeeld
Doelen Wat wil je bereiken met de activiteit? Kleuters benoemen 3 herfstvruchten
De concrete
Leerinhoud Kastanje, eikel, blaadje herkennen
kennis/vaardigheden/attitudes
Didactische Kringgesprek, waarneming,
Hoe laat je de kleuters leren?
werkvormen hoekenwerk
Media De materialen die je gebruikt Prenten, echte vruchten, vergrootglas
Evaluatie en reflectie Hoe kijk je terug op het proces/resultaat? Nabespreking met kleuters in de kring
Leerling (beginsituatie) Van waaruit vertrek je? Niveau, interesse, taal, motoriek
De twee bakens van het didactisch model
In het didactisch model zijn er twee belangrijke “bakens” – dat zijn eigenlijk de
twee richtpunten waar een leerkracht altijd naar kijkt:
1) De leerling
- Dit is het vertrekpunt.
Je begint altijd bij de kleuters zelf:
- Wat weten ze al?
- Wat kunnen ze al?
- Wat voelen ze?
- Wat interesseert hen?
Dat noemen we de beginsituatie.
Je kijkt dus eerst naar wie er voor je zit voor je beslist wat en hoe je iets gaat
aanleren.
Voorbeeld:
Als de kinderen nog nooit sneeuw hebben gezien, ga je een winteractiviteit anders
aanpakken dan bij kinderen die al vaak in de sneeuw speelden.
2) De doelen
, - Dit is het eindpunt.
Je denkt na: Wat wil ik dat de kinderen leren of kunnen na deze activiteit?
Dat kunnen kleine dingen zijn (zoals “woorden benoemen”) of grotere (zoals
“leren samenwerken”).
Onderwijs is dus niet toevallig — je doet alles met een bedoeling.
Elke activiteit heeft een duidelijk doel.
Voorbeeld:
Bij een verfactiviteit is het doel niet zomaar “kleuren gebruiken”, maar bijvoorbeeld
“kleuters leren kleuren mengen” of “gevoelens uitdrukken met kleuren”.
De rol van de leerkracht
Tussen het vertrekpunt (de leerling) en het eindpunt (de doelen) sta jij als
leerkracht.
Jij zorgt ervoor dat de kinderen van “waar ze nu zijn” → naar “waar ze moeten
geraken” gaan.
Dat doe je door:
Ontwerpen: je bedenkt en plant de activiteit.
Begeleiden: je helpt en stimuleert tijdens het leren.
Observeren: je kijkt goed wat elk kind nodig heeft.
Met andere woorden:
Jij bent de brug tussen de kleuters en de leerdoelen.
Zonder jou zouden ze de overkant niet bereiken.
Kort samengevat
Richtpunt Wat betekent het? Wat doe jij als leerkracht?
Waar staan de kleuters Observeren, luisteren, aanpassen aan
De leerling
nu? beginsituatie
De doelen Waar wil je naartoe? Activiteit plannen met duidelijke leerdoelen
didactiek en het didactisch model
1.1 Wat is didactiek?
Definitie:
Didactiek is de leer van het lesgeven. Ze houdt zich bezig met hoe je kennis,
vaardigheden en attitudes overdraagt aan leerlingen op een effectieve manier.
Kernidee:
Didactiek helpt de leerkracht om bewust na te denken over wat hij wil bereiken
(doelen), wat hij aanbiedt (inhoud) en hoe hij dat doet (werkvormen en materialen).
Belangrijke functies van didactiek
Plannen van lessen: nadenken over leerdoelen, inhouden en middelen.
Organiseren van het leerproces: structureren van activiteiten.
Begeleiden van kleuters tijdens leren en spelen.
Evalueren van leerresultaten en proces.
Reflecteren over eigen handelen als leerkracht.
Kenmerken van goede didactiek in het kleuteronderwijs
Vertrekken vanuit de kleuter
o Wat kan het kind al?
o Wat heeft het nodig om verder te leren?
o Hoe leert het het best (spel, nabootsing, exploratie…)?
Aansluiten bij de leefwereld van het kind
o Thema’s en contexten moeten betekenisvol en herkenbaar zijn.
Bijvoorbeeld: seizoenen, gezin, dieren, feestdagen…
Creëren van een krachtige leeromgeving
o Kinderen leren actief, zelfstandig en samen met anderen.
o De ruimte, materialen en sfeer nodigen uit tot ontdekken.
Spelenderwijs leren
o Spel is de natuurlijke leerwijze van jonge kinderen.
o Via spel leren ze denken, praten, bewegen en omgaan met anderen.
Zorg voor veiligheid en welbevinden
o Een kind leert pas als het zich veilig en gezien voelt
o De relatie met de leerkracht is hierbij cruciaal.
,1.2 Wat is pedagogiek?
Pedagogiek is de wetenschap van opvoeding, begeleiding en
ontwikkeling van kinderen en jongeren.
Ze onderzoekt:
Hoe volwassenen (ouders, leerkrachten, opvoeders) kinderen ondersteunen in
hun groei naar zelfstandigheid.
Hoe waarden, normen en gedrag overgedragen worden.
Hoe verschillen tussen kinderen aangepakt worden.
Pedagogiek helpt de leerkracht:
Een liefdevolle en stimulerende leeromgeving te creëren.
Bewuste keuzes te maken in de omgang met kleuters.
Te begrijpen waarom kinderen zich op een bepaalde manier gedragen.
1.3 Het didactisch model
Wat is een didactisch model?
Een didactisch model is een schema dat de grondstructuur van het onderwijs-
en leerproces weergeeft.
Het helpt de leerkracht om:
De onderwijsleersituatie te plannen en te begrijpen.
De relaties tussen de
belangrijkste componenten van
het leerproces te zien.
Het model vereenvoudigt de
complexe realiteit van de klas tot
overzichtelijke onderdelen.
,Belangrijke componenten van het didactisch model
Component Betekenis Voorbeeld
Doelen Wat wil je bereiken met de activiteit? Kleuters benoemen 3 herfstvruchten
De concrete
Leerinhoud Kastanje, eikel, blaadje herkennen
kennis/vaardigheden/attitudes
Didactische Kringgesprek, waarneming,
Hoe laat je de kleuters leren?
werkvormen hoekenwerk
Media De materialen die je gebruikt Prenten, echte vruchten, vergrootglas
Evaluatie en reflectie Hoe kijk je terug op het proces/resultaat? Nabespreking met kleuters in de kring
Leerling (beginsituatie) Van waaruit vertrek je? Niveau, interesse, taal, motoriek
De twee bakens van het didactisch model
In het didactisch model zijn er twee belangrijke “bakens” – dat zijn eigenlijk de
twee richtpunten waar een leerkracht altijd naar kijkt:
1) De leerling
- Dit is het vertrekpunt.
Je begint altijd bij de kleuters zelf:
- Wat weten ze al?
- Wat kunnen ze al?
- Wat voelen ze?
- Wat interesseert hen?
Dat noemen we de beginsituatie.
Je kijkt dus eerst naar wie er voor je zit voor je beslist wat en hoe je iets gaat
aanleren.
Voorbeeld:
Als de kinderen nog nooit sneeuw hebben gezien, ga je een winteractiviteit anders
aanpakken dan bij kinderen die al vaak in de sneeuw speelden.
2) De doelen
, - Dit is het eindpunt.
Je denkt na: Wat wil ik dat de kinderen leren of kunnen na deze activiteit?
Dat kunnen kleine dingen zijn (zoals “woorden benoemen”) of grotere (zoals
“leren samenwerken”).
Onderwijs is dus niet toevallig — je doet alles met een bedoeling.
Elke activiteit heeft een duidelijk doel.
Voorbeeld:
Bij een verfactiviteit is het doel niet zomaar “kleuren gebruiken”, maar bijvoorbeeld
“kleuters leren kleuren mengen” of “gevoelens uitdrukken met kleuren”.
De rol van de leerkracht
Tussen het vertrekpunt (de leerling) en het eindpunt (de doelen) sta jij als
leerkracht.
Jij zorgt ervoor dat de kinderen van “waar ze nu zijn” → naar “waar ze moeten
geraken” gaan.
Dat doe je door:
Ontwerpen: je bedenkt en plant de activiteit.
Begeleiden: je helpt en stimuleert tijdens het leren.
Observeren: je kijkt goed wat elk kind nodig heeft.
Met andere woorden:
Jij bent de brug tussen de kleuters en de leerdoelen.
Zonder jou zouden ze de overkant niet bereiken.
Kort samengevat
Richtpunt Wat betekent het? Wat doe jij als leerkracht?
Waar staan de kleuters Observeren, luisteren, aanpassen aan
De leerling
nu? beginsituatie
De doelen Waar wil je naartoe? Activiteit plannen met duidelijke leerdoelen
