THEMA’S UIT DE GEZINSPEDAGOGIEK
INHOUDSTABEL
INLEIDING .................................................................................................................................................... 14
1. Opvoedings- en gezinsondersteuning.................................................................................................. 14
1.1. Opvoedingsondersteuning VS gezinsondersteuning ......................................................................... 14
1.1.1. Definities opvoedingsondersteuning ........................................................................................ 14
Uitgangspunten ......................................................................................................................... 14
Werkingsprincipes ..................................................................................................................... 15
Schema opvoedingsondersteuning en aanverwante begrippen ............................................... 16
1.1.2. Definitie Gezinsondersteuning ................................................................................................ 16
1.2. Theoretisch kader voor opvoedingsondersteuning........................................................................... 16
1.3. Functies van opvoedingsondersteuning ............................................................................................ 17
1.3.1. Wat is de verhouding tussen preventie en opvoedingsondersteuning? ............................. 17
1.3.2. Een continuüm van functie .................................................................................................. 17
1.4. Vormen van opvoedingsondersteuning ............................................................................................ 18
1.4.1. Activiteit ............................................................................................................................... 18
METHODIEKEN.............................................................................................................................................. 19
2. Methodieken en praktijken ................................................................................................................ 19
2.1. Interventie? ....................................................................................................................................... 19
2.1.1. Orthopedagogisch interventie? ................................................................................................. 19
2.1.2 Soorten interventie .................................................................................................................... 19
2.2. Methodieken en praktijken in thema’s ............................................................................................. 19
2.2.1. Methodieken = praktijken ......................................................................................................... 19
2.2.2. Overzicht .................................................................................................................................... 20
2.2.3. Methodieken georganiseerd (matrix Bakker (2005) .................................................................. 20
3. Ontmoetingsplaatsen ........................................................................................................................ 21
3.1. Wat is een ontmoetingsplaats? .......................................................................................................... 21
3.2 Uitgangspunten .................................................................................................................................... 21
3.2.1. Italiaans model........................................................................................................................... 21
3.2.2. Frans model ............................................................................................................................... 21
3.3. Wat beogen ontmoetingsplaatsen? .................................................................................................. 22
3.3.1. Is ontmoeting voldoende? ........................................................................................................ 22
3.3.2. Formaliseren van informele ontmoeting: een paradox? ........................................................... 22
Pagina 1 van 133
, 3.4. Doelgroep .......................................................................................................................................... 22
3.4.1. Wie/wat wordt werkelijk bereikt? ............................................................................................. 22
3.5. Werkwijze .......................................................................................................................................... 23
3.6. Competenties van de uitvoerders ..................................................................................................... 24
3.7. Locatie en accommodatie ................................................................................................................. 24
3.8. Implementatievoorwaarden ............................................................................................................. 24
4. Pedagogisch adviseren ...................................................................................................................... 25
4.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 25
4.2. Definitie ............................................................................................................................................. 25
4.3. Doelen (NJI) ....................................................................................................................................... 25
4.4. Doelgroep (NJI) .................................................................................................................................. 26
4.5. Indicatiestelling (EXPOO) ................................................................................................................... 26
4.6. Aspecten van pedagogisch adviseren (EXPOO & NJI) ........................................................................ 26
4.6.1. Casussen .................................................................................................................................... 27
Casus Ivan.................................................................................................................................. 27
Casus Jochen ............................................................................................................................. 28
Casus Chantal ............................................................................................................................ 28
Casus Ruben .............................................................................................................................. 28
4.7. Aanpak Pedagogisch adviseren (NJI) ................................................................................................. 28
4.8. Hulpmiddelen bij pedagogisch adviseren.......................................................................................... 29
4.9. Theoretische basis pedagogisch adviseren ....................................................................................... 30
4.9.1. Werkzame factoren ................................................................................................................... 30
4.10. Kenmerken pedagogisch adviseurs ................................................................................................... 30
4.10.1. Implementatievoorwaarden .................................................................................................... 30
5. Oudercursus ...................................................................................................................................... 31
5.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 31
5.2. Wat is het? ........................................................................................................................................ 31
5.2.1. Voorbeelden .............................................................................................................................. 32
5.3. Theoretische basis oudercursus (EXPOO) ......................................................................................... 32
5.3.1. Leerproces ................................................................................................................................. 33
5.3.2. Werkzame factoren ................................................................................................................... 33
5.3.3. Implementatie en voorbereiding (EXPOO) ................................................................................ 33
Pagina 2 van 133
,6. Oudertraining .................................................................................................................................... 34
6.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2006) ....................................................................................... 34
6.2. Definitie & kenmerken ...................................................................................................................... 34
6.2.1. Soorten oudertrainingen ........................................................................................................... 34
6.2.2. Wat is het? ................................................................................................................................. 35
6.2.3. Voorbeelden oudertraining ....................................................................................................... 35
Programma Stop 4-7 ................................................................................................................. 35
6.3. Interventietheorie voor oudertraining .............................................................................................. 36
7. Ouderintervisie.................................................................................................................................. 37
7.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 37
7.2. Omschrijving ...................................................................................................................................... 37
7.2.1. Ouderinterventie ....................................................................................................................... 37
7.2.2. Ouderintervisie door ouders en begeleiders ............................................................................. 37
7.3. Wat is het? ........................................................................................................................................ 38
7.3.1. Theoretische achtergrond: ijsbergmodel McClelland (1961) .................................................... 39
7.4. Aanpak............................................................................................................................................... 39
7.5. Begeleiding ........................................................................................................................................ 40
7.6. Praktijkgestuurd onderzoek: Implementatie ouderintervisie in Limburg ......................................... 40
7.6.1. Komma kompagnie .................................................................................................................... 40
7.6.2. Onderzoek ouderintervisie (2013) ............................................................................................. 40
Onderzoeksvragen en onderzoeksdesign ................................................................................. 40
Onderzoeksmethode................................................................................................................. 41
Deelnemers onderzoek ............................................................................................................. 41
Resultaten onderzoek ............................................................................................................... 41
Onderzoeksvraag 1: Wat levert deelname op? ......................................................................... 41
Onderzoeksvraag 2: Tevredenheid ........................................................................................... 42
Onderzoeksvraag 3: Optimalisatie ............................................................................................ 43
Suggesties n.a.v resultaten van onderzoek ............................................................................... 43
Beperkingen van het onderzoek ............................................................................................... 43
Nut van de studie ...................................................................................................................... 43
Pagina 3 van 133
, 8. Triple P .............................................................................................................................................. 44
8.1. Wat is triple P? .................................................................................................................................. 44
8.1.1. Principes............................................................................................................................... 44
8.2. Theoretische uitgangspunten............................................................................................................ 44
8.3. De beeldvorming over opvoeding ..................................................................................................... 45
8.4. Doelgroep .......................................................................................................................................... 45
8.4.1. Vijf interventieniveaus ............................................................................................................... 46
Voorbeeld: Eerstelijn Triple P (niveau 3) ................................................................................... 46
Reacties van ouders .................................................................................................................. 47
Methodieken georganiseerd volgens matrix Bakker (2005) ..................................................... 47
8.4.2. Werkt het programma voor iedereen? ...................................................................................... 48
8.5. De methodiek van Triple P ................................................................................................................ 48
8.6. Competenties van de uitvoerders ..................................................................................................... 48
8.7. Registratie en onderzoek................................................................................................................... 49
8.8. Implementatievoorwaarden ............................................................................................................. 49
Triple P Magazine ...................................................................................................................... 49
websites .................................................................................................................................... 49
9. Ouderschapsbemiddeling bij (echt)scheiding ..................................................................................... 50
9.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 50
9.2. Bemiddeling....................................................................................................................................... 50
9.2.1. Inleiding ..................................................................................................................................... 50
9.2.2. Wat is bemiddeling? .................................................................................................................. 50
Ouderschapsbemiddeling......................................................................................................... 51
9.2.3. Uitgangspunten bemiddeling volgens de systeemtheorie ........................................................ 51
Vier rollen .................................................................................................................................. 51
Ethiek: drie ethische principes .................................................................................................. 51
Efficiëntie ................................................................................................................................. 52
Verschil tussen de position & interest based onderhandelingsmethode .......................... 52
Systeem- en communicatietheorie ........................................................................................... 53
Bijvoorbeeld vertaling axioma 3 (elke interpunctie is willekeurig) .......................................... 53
9.2.4. Bemiddelingsprocedure ............................................................................................................. 53
Inhoudelijk................................................................................................................................ 54
9.2.5. Ouderschaps bemiddeling ......................................................................................................... 55
Pagina 4 van 133
INHOUDSTABEL
INLEIDING .................................................................................................................................................... 14
1. Opvoedings- en gezinsondersteuning.................................................................................................. 14
1.1. Opvoedingsondersteuning VS gezinsondersteuning ......................................................................... 14
1.1.1. Definities opvoedingsondersteuning ........................................................................................ 14
Uitgangspunten ......................................................................................................................... 14
Werkingsprincipes ..................................................................................................................... 15
Schema opvoedingsondersteuning en aanverwante begrippen ............................................... 16
1.1.2. Definitie Gezinsondersteuning ................................................................................................ 16
1.2. Theoretisch kader voor opvoedingsondersteuning........................................................................... 16
1.3. Functies van opvoedingsondersteuning ............................................................................................ 17
1.3.1. Wat is de verhouding tussen preventie en opvoedingsondersteuning? ............................. 17
1.3.2. Een continuüm van functie .................................................................................................. 17
1.4. Vormen van opvoedingsondersteuning ............................................................................................ 18
1.4.1. Activiteit ............................................................................................................................... 18
METHODIEKEN.............................................................................................................................................. 19
2. Methodieken en praktijken ................................................................................................................ 19
2.1. Interventie? ....................................................................................................................................... 19
2.1.1. Orthopedagogisch interventie? ................................................................................................. 19
2.1.2 Soorten interventie .................................................................................................................... 19
2.2. Methodieken en praktijken in thema’s ............................................................................................. 19
2.2.1. Methodieken = praktijken ......................................................................................................... 19
2.2.2. Overzicht .................................................................................................................................... 20
2.2.3. Methodieken georganiseerd (matrix Bakker (2005) .................................................................. 20
3. Ontmoetingsplaatsen ........................................................................................................................ 21
3.1. Wat is een ontmoetingsplaats? .......................................................................................................... 21
3.2 Uitgangspunten .................................................................................................................................... 21
3.2.1. Italiaans model........................................................................................................................... 21
3.2.2. Frans model ............................................................................................................................... 21
3.3. Wat beogen ontmoetingsplaatsen? .................................................................................................. 22
3.3.1. Is ontmoeting voldoende? ........................................................................................................ 22
3.3.2. Formaliseren van informele ontmoeting: een paradox? ........................................................... 22
Pagina 1 van 133
, 3.4. Doelgroep .......................................................................................................................................... 22
3.4.1. Wie/wat wordt werkelijk bereikt? ............................................................................................. 22
3.5. Werkwijze .......................................................................................................................................... 23
3.6. Competenties van de uitvoerders ..................................................................................................... 24
3.7. Locatie en accommodatie ................................................................................................................. 24
3.8. Implementatievoorwaarden ............................................................................................................. 24
4. Pedagogisch adviseren ...................................................................................................................... 25
4.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 25
4.2. Definitie ............................................................................................................................................. 25
4.3. Doelen (NJI) ....................................................................................................................................... 25
4.4. Doelgroep (NJI) .................................................................................................................................. 26
4.5. Indicatiestelling (EXPOO) ................................................................................................................... 26
4.6. Aspecten van pedagogisch adviseren (EXPOO & NJI) ........................................................................ 26
4.6.1. Casussen .................................................................................................................................... 27
Casus Ivan.................................................................................................................................. 27
Casus Jochen ............................................................................................................................. 28
Casus Chantal ............................................................................................................................ 28
Casus Ruben .............................................................................................................................. 28
4.7. Aanpak Pedagogisch adviseren (NJI) ................................................................................................. 28
4.8. Hulpmiddelen bij pedagogisch adviseren.......................................................................................... 29
4.9. Theoretische basis pedagogisch adviseren ....................................................................................... 30
4.9.1. Werkzame factoren ................................................................................................................... 30
4.10. Kenmerken pedagogisch adviseurs ................................................................................................... 30
4.10.1. Implementatievoorwaarden .................................................................................................... 30
5. Oudercursus ...................................................................................................................................... 31
5.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 31
5.2. Wat is het? ........................................................................................................................................ 31
5.2.1. Voorbeelden .............................................................................................................................. 32
5.3. Theoretische basis oudercursus (EXPOO) ......................................................................................... 32
5.3.1. Leerproces ................................................................................................................................. 33
5.3.2. Werkzame factoren ................................................................................................................... 33
5.3.3. Implementatie en voorbereiding (EXPOO) ................................................................................ 33
Pagina 2 van 133
,6. Oudertraining .................................................................................................................................... 34
6.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2006) ....................................................................................... 34
6.2. Definitie & kenmerken ...................................................................................................................... 34
6.2.1. Soorten oudertrainingen ........................................................................................................... 34
6.2.2. Wat is het? ................................................................................................................................. 35
6.2.3. Voorbeelden oudertraining ....................................................................................................... 35
Programma Stop 4-7 ................................................................................................................. 35
6.3. Interventietheorie voor oudertraining .............................................................................................. 36
7. Ouderintervisie.................................................................................................................................. 37
7.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 37
7.2. Omschrijving ...................................................................................................................................... 37
7.2.1. Ouderinterventie ....................................................................................................................... 37
7.2.2. Ouderintervisie door ouders en begeleiders ............................................................................. 37
7.3. Wat is het? ........................................................................................................................................ 38
7.3.1. Theoretische achtergrond: ijsbergmodel McClelland (1961) .................................................... 39
7.4. Aanpak............................................................................................................................................... 39
7.5. Begeleiding ........................................................................................................................................ 40
7.6. Praktijkgestuurd onderzoek: Implementatie ouderintervisie in Limburg ......................................... 40
7.6.1. Komma kompagnie .................................................................................................................... 40
7.6.2. Onderzoek ouderintervisie (2013) ............................................................................................. 40
Onderzoeksvragen en onderzoeksdesign ................................................................................. 40
Onderzoeksmethode................................................................................................................. 41
Deelnemers onderzoek ............................................................................................................. 41
Resultaten onderzoek ............................................................................................................... 41
Onderzoeksvraag 1: Wat levert deelname op? ......................................................................... 41
Onderzoeksvraag 2: Tevredenheid ........................................................................................... 42
Onderzoeksvraag 3: Optimalisatie ............................................................................................ 43
Suggesties n.a.v resultaten van onderzoek ............................................................................... 43
Beperkingen van het onderzoek ............................................................................................... 43
Nut van de studie ...................................................................................................................... 43
Pagina 3 van 133
, 8. Triple P .............................................................................................................................................. 44
8.1. Wat is triple P? .................................................................................................................................. 44
8.1.1. Principes............................................................................................................................... 44
8.2. Theoretische uitgangspunten............................................................................................................ 44
8.3. De beeldvorming over opvoeding ..................................................................................................... 45
8.4. Doelgroep .......................................................................................................................................... 45
8.4.1. Vijf interventieniveaus ............................................................................................................... 46
Voorbeeld: Eerstelijn Triple P (niveau 3) ................................................................................... 46
Reacties van ouders .................................................................................................................. 47
Methodieken georganiseerd volgens matrix Bakker (2005) ..................................................... 47
8.4.2. Werkt het programma voor iedereen? ...................................................................................... 48
8.5. De methodiek van Triple P ................................................................................................................ 48
8.6. Competenties van de uitvoerders ..................................................................................................... 48
8.7. Registratie en onderzoek................................................................................................................... 49
8.8. Implementatievoorwaarden ............................................................................................................. 49
Triple P Magazine ...................................................................................................................... 49
websites .................................................................................................................................... 49
9. Ouderschapsbemiddeling bij (echt)scheiding ..................................................................................... 50
9.1. Methodiek in de matrix van Bakker (2005) ....................................................................................... 50
9.2. Bemiddeling....................................................................................................................................... 50
9.2.1. Inleiding ..................................................................................................................................... 50
9.2.2. Wat is bemiddeling? .................................................................................................................. 50
Ouderschapsbemiddeling......................................................................................................... 51
9.2.3. Uitgangspunten bemiddeling volgens de systeemtheorie ........................................................ 51
Vier rollen .................................................................................................................................. 51
Ethiek: drie ethische principes .................................................................................................. 51
Efficiëntie ................................................................................................................................. 52
Verschil tussen de position & interest based onderhandelingsmethode .......................... 52
Systeem- en communicatietheorie ........................................................................................... 53
Bijvoorbeeld vertaling axioma 3 (elke interpunctie is willekeurig) .......................................... 53
9.2.4. Bemiddelingsprocedure ............................................................................................................. 53
Inhoudelijk................................................................................................................................ 54
9.2.5. Ouderschaps bemiddeling ......................................................................................................... 55
Pagina 4 van 133