Comfort en huid
BIAG 42
,
,INHOUD
1 BEHAAGLIJKHEID ................................................................................................................................................ 1
1.1 WAT IS COMFORT? ................................................................................................................................................. 1
1.2 DE MENSELIJKE WARMTEREGULATIE ........................................................................................................................... 1
1.2.1 Warmteafgifte door convectie ................................................................................................................. 1
1.2.2 Warmteafgifte door straling .................................................................................................................... 1
1.2.3 Warmteafgifte door vochtdiffusie ............................................................................................................ 1
1.2.4 Warmteafgifte door transpiratie .............................................................................................................. 2
1.2.5 Warmteafgifte door latente warmte in waterdamp van uitgeademde lucht .......................................... 2
1.2.6 Warmteafgifte door voelbare warmte in de uitgeademde lucht.............................................................. 2
1.2.7 Warmteafgifte door kleding ..................................................................................................................... 2
1.2.8 Warmteafgifte door metabolisme ............................................................................................................ 2
1.2.9 Warmteafgifte door verrichte arbeid ....................................................................................................... 3
1.2.10 Warmteafgifte door geleiding .................................................................................................................. 3
1.2.11 Warmteafgifte in normale omstandigheden ............................................................................................ 3
1.2.12 Operatieve temperatuur ........................................................................................................................... 4
1.3 HET METEN VAN BEHAAGLIJKHEID .............................................................................................................................. 4
1.3.1 Behaagelijkheidsgrootheden .................................................................................................................... 4
1.3.2 Meten van de temperatuur ...................................................................................................................... 4
1.3.2.1 Katathermometer .............................................................................................................................................4
1.3.2.2 Zwarte bolthermometer ...................................................................................................................................5
1.3.2.3 Natte bolthermometer .....................................................................................................................................5
1.3.2.4 Invloed van de luchtsnelheid ............................................................................................................................5
1.4 COMFORTVERGELIJKING VAN FANGER ........................................................................................................................ 6
1.5 LUCHTBEHAAGLIJKHEID............................................................................................................................................ 7
1.6 HET DIAGRAM VAN MOLLIER .................................................................................................................................... 7
2 WARMTEVERLIES ............................................................................................................................................... 9
2.1 INLEIDING ............................................................................................................................................................. 9
2.2 VORMEN VAN WARMTEVERLIES................................................................................................................................. 9
2.2.1 Geleidingsverlies ....................................................................................................................................... 9
2.2.2 Ventilatieverlies ........................................................................................................................................ 9
2.2.3 Lekverliezen (infiltratie- en exfiltratieverliezen) ..................................................................................... 10
2.2.4 Opwarmvermogen .................................................................................................................................. 10
2.3 BEPALENDE FACTOREN WARMTEVERLIES ................................................................................................................... 10
2.3.1 Binnentemperatuur ................................................................................................................................ 10
2.3.2 Buitentemperatuur ................................................................................................................................. 11
2.3.3 Nevenliggende ruimte ............................................................................................................................ 11
2.3.4 Oriëntatie van de wand .......................................................................................................................... 11
2.3.5 Toeslagfactor voor koude wanden ......................................................................................................... 12
2.3.6 Luchttemperaturen ................................................................................................................................. 12
2.3.7 Luchtdebieten hygiënische ventilatie ..................................................................................................... 14
2.3.8 Luchtdebieten in- en exfiltratie (lekverliezen)......................................................................................... 15
2.3.9 Thermische massa .................................................................................................................................. 15
3 WARMTEWINST ................................................................................................................................................17
3.1 SAMENSTELLING WARMTEWINSTEN ......................................................................................................................... 17
3.2 INTERNE WARMTEWINSTEN .................................................................................................................................... 17
3.2.1 Verlichting............................................................................................................................................... 17
3.2.2 Toestellen ............................................................................................................................................... 17
3.2.3 Bezetting ................................................................................................................................................. 17
3.3 EXTERNE WARMTEWINSTEN ................................................................................................................................... 18
3.3.1 zonnestraling .......................................................................................................................................... 18
, 3.3.2 Beglaasde schildelen............................................................................................................................... 18
3.3.3 Zonwering ............................................................................................................................................... 19
3.3.4 Zontoetredingsfactor versus lichttoetreding glas ................................................................................... 19
3.3.5 Glas: drie bouwfysische benaderingen ................................................................................................... 20
3.3.5.1 Glas zorgt voor een groter warmteverlies wat een negatieve impact heeft op het E-peil. ............................20
3.3.5.2 Glas zorgt voor zonnewarmtewinsten wat een positieve impact heeft op het E-peil. ...................................20
3.3.5.3 Glas zorgt voor oververhitting wat een negatieve impact heeft op het E-peil. ..............................................20
3.3.6 Grove berekening zoninstraling door een beglaasd geveldeel ............................................................... 21
3.3.7 Gedetailleerde berekening zonne-instraling door een beglaasd geveldeel ............................................ 21
3.3.8 Principe en ontwerp regels i.f.v. het benutten van zonnewarmtewinsten ............................................. 22
3.3.9 Thermische weerstand versus massa en seizoen .................................................................................... 22
3.3.9.1 Scenario 1: muurbouw uitsluitend metselwerk ..............................................................................................23
3.3.9.2 Scenario 2: muurbouw uitsluitend minerale wol ............................................................................................23
3.3.9.3 Scenario 3: muurbouw bestaand uit metselwerk, minerale wol en spouwmuur ...........................................23
3.3.10 Opake geveldelen - tijdsafhankelijk gegeven ......................................................................................... 24
3.4 WARMTEBELASTING DOOR VENTILATIE ..................................................................................................................... 24
3.4.1 Dimensionering ....................................................................................................................................... 24
3.4.2 Energetisch gehalte van lucht................................................................................................................. 25
3.5 BEPERKEN VAN WARMTEWINSTEN ........................................................................................................................... 25
3.5.1 Nachtelijk ventilatie ................................................................................................................................ 25
3.5.1.1 Dwarsventilatie ...............................................................................................................................................25
3.5.1.2 Schoorsteeneffect ...........................................................................................................................................26
4 LICHT .................................................................................................................................................................27
4.1 INLEIDING ........................................................................................................................................................... 27
4.1.1 Wat is licht .............................................................................................................................................. 27
4.1.2 Effect licht op hormoonhuishouding mens ............................................................................................. 27
4.1.3 Het menselijk oog – fotoreceptoren - macula ........................................................................................ 27
4.1.4 Zonlicht ................................................................................................................................................... 28
4.2 DAGLICHTFACTOR................................................................................................................................................. 28
4.3 KUNSTLICHTEN .................................................................................................................................................... 29
4.3.1 Begrippen ............................................................................................................................................... 29
5 VOCHTTRANSPORT............................................................................................................................................30
5.1 HET VERSCHIL TUSSEN WATERDICHT EN DAMPDICHT .................................................................................................... 30
5.2 DE VERSCHILLENDE MECHANISMEN VAN VOCHTTRANSPORT .......................................................................................... 30
5.2.1 Watertransport (vloeibare toestand) ..................................................................................................... 30
5.2.2 Damptransport ....................................................................................................................................... 30
5.3 HET VERSCHIL TUSSEN OPPERVLAKTECONDENSATIE EN INWENDIGE CONDENSATIE.............................................................. 31
5.4 FYSISCHE BENADERING VAN WARMTEDAMP IN LUCHT .................................................................................................. 31
5.5 RELATIEVE VOCHTIGHEID........................................................................................................................................ 31
5.6 DE BINNENKLIMAATKLASSE EN RISICOGEHALTE ........................................................................................................... 32
5.7 DE RELATIE: DAMPDRUK BINNEN EN BUITEN............................................................................................................... 32
5.8 HET PRINCIPE VAN VERZADIGING: ISOBARE EN ISOTHERME MANIER ................................................................................ 32
5.8.1 Verzadiging van lucht op een isobare manier ........................................................................................ 32
5.8.2 Verzadiging van lucht op een isotherme manier .................................................................................... 32
5.9 HET PRINCIPE VAN OPPERVLAKTECONDENSATIE EN SCHIMMELVORMING .......................................................................... 33
5.10 DE BEÏNVLOEDDE FACTOREN VAN OPPERVLAKTECONDENSATIE ....................................................................................... 33
5.10.1 Formules voor oppervlaktecondensatie.................................................................................................. 33
5.11 OEFENING: BEPALEN VAN OPPERVLAKTECONDENSATIERISICO ........................................................................................ 34
5.12 HET PRINCIPE VAN KOUDEBRUGGEN: WARMTEVERLIES EN RISICO TOT OPPERVLAKTECONDENSATIE ....................................... 35
5.13 DE TEMPERATUURFACTOR...................................................................................................................................... 35
5.14 ISOTHERMEN EN FLUXLIJNEN................................................................................................................................... 35
5.15 HET VERSCHIL TUSSEN KOUDEBRUGGEN EN BOUWKNOPEN ........................................................................................... 36
5.16 WARMTEVERLIES EN WARMTEWINST BEREKENEN ....................................................................................................... 36
5.17 DE VERSCHILLENDE OPTIES EN METHODIEK VOOR HET INREKENEN VAN BOUWKNOPEN........................................................ 37
, 5.18 BASISREGELS VOOR KOUDEBRUGARM ONTWERPEN ..................................................................................................... 37
6 BOUWKNOPEN ..................................................................................................................................................38
6.1 SOORTEN BOUWKNOPEN ....................................................................................................................................... 38
6.1.1 Lineaire bouwknopen en puntbouwknopen ........................................................................................... 38
6.2 WAT ZIJN GEEN BOUWKNOPEN? ............................................................................................................................. 38
6.2.1 Onderbrekingen eigen aan de scheidingsconstructie ............................................................................. 39
6.2.2 Doorboring door leidingdoorvoeren ....................................................................................................... 40
6.2.3 Onderbrekingen van scheidingsconstructie in direct contact met de grond .......................................... 40
6.2.4 Wanneer isolatielaag continu doorloopt ................................................................................................ 40
6.2.5 Wanneer isolatie onderbroken wordt door een vochtwerende laag (bouwfolie) ................................... 41
6.2.6 Montage van balustrades e.d. ................................................................................................................ 41
6.3 SARKINGDAK ....................................................................................................................................................... 41
6.4 VERSCHIL TUSSEN GEVELSTEENDRAGER; LENGTE KORTER OF LANGER DAN 1M ................................................................... 41
6.5 PRINCIPE SAMENNEMEN VAN ISOLATIELAGEN EN ISOLERENDE DELEN .............................................................................. 42
6.6 DAMPDIFFUSIE EN DAMPDIFFUSIEWEERSTAND ........................................................................................................... 42
6.6.1 Dampdiffusie .......................................................................................................................................... 42
6.6.2 Dampdiffusieweerstand ......................................................................................................................... 42
6.7 AANDACHTSPUNT DIFFUSIE BIJ BOUWKNOPEN ............................................................................................................ 43
6.7.1 Richting van de diffusie........................................................................................................................... 43
6.8 GLASNORM: BEGRIPPEN BORSTWERINGSHOOGTE EN VALHOOGTE .................................................................................. 44
6.8.1 Borstweringshoogte ............................................................................................................................... 44
6.8.2 Valhoogte ............................................................................................................................................... 44
6.9 TOEPASSING VAN DE GLASNORM ............................................................................................................................. 44
6.10 GLASSOORTEN ..................................................................................................................................................... 45
,
,1 Behaaglijkheid
1.1 Wat is comfort?
Optimale behaaglijkheid = De toestand waarin niemand iets over zijn omgeving te klagen heeft. Maar
als er niets te klagen valt, rijst wel de vraag waarover dan iets te klagen zou kunnen zijn?
Thermisch comfort = De toestand die tevredenheid met de thermische omgeving uitdrukt. Er kunnen
echter aanzienlijke individuele verschillen zijn in de reacties op de thermische omgeving. Het kan ook
de toestand zijn waarin de persoon zich helemaal niet bewust is van zijn omgeving en er ook niet over
nadenkt of de ruimte te warm of te koud is.
1.2 De menselijke warmteregulatie
Bij de warmteregulatie van het lichaam spelen
volgende factoren een rol :
- Convectie
- Straling
- Vochtdiffusie
- Transpiratie
- Latente warmte in de ademlucht
- Voelbare warmte in de ademlucht
- Warmtetransport door kleding
- Metabolisme
- Verrichte arbeid
- Geleiding
1.2.1 Warmteafgifte door convectie
Warmteafgifte door convectie is het gevolg van een temperatuurverschil tussen de oppervlakte van
de gedragen kleding en de omgevingslucht. Dit temperatuurverschil kan zowel positief als negatief
zijn.
1.2.2 Warmteafgifte door straling
De mens staat in een constante stralingswarmte-uitwisseling met de hem omgevende wanden (en
voorwerpen). Deze warmte-uitwisseling is een zeer complex proces, waarin directe en indirecte
straling, afstanden, oppervlakteverhoudingen… een belangrijke rol spelen.
1.2.3 Warmteafgifte door vochtdiffusie
Het menselijk lichaam bestaat voor een deel uit vocht. In de huid heerst er een verzadigde dampdruk
behorende bij de temperatuur van de huid. De omgevingslucht zal in het algemeen een lagere
dampdruk hebben. Aangezien de huid vochtdoorlatend is, zal er ten gevolge van het
dampdrukverschil een vochttransport plaatsvinden.
1
, 1.2.4 Warmteafgifte door transpiratie
Transpiratie is één van de manieren waarop het menselijk lichaam zijn overschot aan warmte kan
afvoeren.
Voor het verdampen van water is veel energie nodig. Ontstaat er in het lichaam een groot overschot
aan warmte dan kan transpiratie in hoge mate meehelpen dit overschot weg te werken.
1.2.5 Warmteafgifte door latente warmte in waterdamp van uitgeademde lucht
Door het ademen komt een hoeveelheid omgevingslucht in de longen. Deze omgevingslucht bevat
een zekere hoeveelheid waterdamp.
Het verschil in vochtgehalte tussen uitademen en inademen bepaalt dus de warmtehoeveelheid die
als latente warmte zal worden afgevoerd.
Latente warmte = Warmte die ervoor zorgt dat de toestand verandert zonder dat de temperatuur
verandert.
1.2.6 Warmteafgifte door voelbare warmte in de uitgeademde lucht
Niet alleen bevat de uitgeademde lucht meer waterdamp dan de ingeademde lucht, maar tevens is
de uitgeademde lucht warmer dan de omgevingslucht.
Bij elke ademtocht wordt dan ook een bepaalde hoeveelheid voelbare warmte afgevoerd.
1.2.7 Warmteafgifte door kleding
Kleding kan worden beschouwd als de “omwanding” van het naakte lichaam. De huid warmer dan het
oppervlak van de kleding.
1.2.8 Warmteafgifte door metabolisme
Voor de verbranding van voedsel is er een bepaalde hoeveelheid zuurstof nodig die door het
inademen wordt opgenomen. Er is dus een relatie tussen het ademen en de voedselverbranding.
Bij deze verbranding komt echter een hoeveelheid warmte vrij. Deze vrijgekomen warmte wordt met
het begrip metabolisme aangeduid.
Hsens = voelbare warmte (sensible heat)
Hlat =latente warmte
=> Hoe kouder de ruimte, hoe groter de waardes van Hsens en Hlat zullen zijn. => Hoe warmer de
vrijgekomen warmte zal zijn.
2
BIAG 42
,
,INHOUD
1 BEHAAGLIJKHEID ................................................................................................................................................ 1
1.1 WAT IS COMFORT? ................................................................................................................................................. 1
1.2 DE MENSELIJKE WARMTEREGULATIE ........................................................................................................................... 1
1.2.1 Warmteafgifte door convectie ................................................................................................................. 1
1.2.2 Warmteafgifte door straling .................................................................................................................... 1
1.2.3 Warmteafgifte door vochtdiffusie ............................................................................................................ 1
1.2.4 Warmteafgifte door transpiratie .............................................................................................................. 2
1.2.5 Warmteafgifte door latente warmte in waterdamp van uitgeademde lucht .......................................... 2
1.2.6 Warmteafgifte door voelbare warmte in de uitgeademde lucht.............................................................. 2
1.2.7 Warmteafgifte door kleding ..................................................................................................................... 2
1.2.8 Warmteafgifte door metabolisme ............................................................................................................ 2
1.2.9 Warmteafgifte door verrichte arbeid ....................................................................................................... 3
1.2.10 Warmteafgifte door geleiding .................................................................................................................. 3
1.2.11 Warmteafgifte in normale omstandigheden ............................................................................................ 3
1.2.12 Operatieve temperatuur ........................................................................................................................... 4
1.3 HET METEN VAN BEHAAGLIJKHEID .............................................................................................................................. 4
1.3.1 Behaagelijkheidsgrootheden .................................................................................................................... 4
1.3.2 Meten van de temperatuur ...................................................................................................................... 4
1.3.2.1 Katathermometer .............................................................................................................................................4
1.3.2.2 Zwarte bolthermometer ...................................................................................................................................5
1.3.2.3 Natte bolthermometer .....................................................................................................................................5
1.3.2.4 Invloed van de luchtsnelheid ............................................................................................................................5
1.4 COMFORTVERGELIJKING VAN FANGER ........................................................................................................................ 6
1.5 LUCHTBEHAAGLIJKHEID............................................................................................................................................ 7
1.6 HET DIAGRAM VAN MOLLIER .................................................................................................................................... 7
2 WARMTEVERLIES ............................................................................................................................................... 9
2.1 INLEIDING ............................................................................................................................................................. 9
2.2 VORMEN VAN WARMTEVERLIES................................................................................................................................. 9
2.2.1 Geleidingsverlies ....................................................................................................................................... 9
2.2.2 Ventilatieverlies ........................................................................................................................................ 9
2.2.3 Lekverliezen (infiltratie- en exfiltratieverliezen) ..................................................................................... 10
2.2.4 Opwarmvermogen .................................................................................................................................. 10
2.3 BEPALENDE FACTOREN WARMTEVERLIES ................................................................................................................... 10
2.3.1 Binnentemperatuur ................................................................................................................................ 10
2.3.2 Buitentemperatuur ................................................................................................................................. 11
2.3.3 Nevenliggende ruimte ............................................................................................................................ 11
2.3.4 Oriëntatie van de wand .......................................................................................................................... 11
2.3.5 Toeslagfactor voor koude wanden ......................................................................................................... 12
2.3.6 Luchttemperaturen ................................................................................................................................. 12
2.3.7 Luchtdebieten hygiënische ventilatie ..................................................................................................... 14
2.3.8 Luchtdebieten in- en exfiltratie (lekverliezen)......................................................................................... 15
2.3.9 Thermische massa .................................................................................................................................. 15
3 WARMTEWINST ................................................................................................................................................17
3.1 SAMENSTELLING WARMTEWINSTEN ......................................................................................................................... 17
3.2 INTERNE WARMTEWINSTEN .................................................................................................................................... 17
3.2.1 Verlichting............................................................................................................................................... 17
3.2.2 Toestellen ............................................................................................................................................... 17
3.2.3 Bezetting ................................................................................................................................................. 17
3.3 EXTERNE WARMTEWINSTEN ................................................................................................................................... 18
3.3.1 zonnestraling .......................................................................................................................................... 18
, 3.3.2 Beglaasde schildelen............................................................................................................................... 18
3.3.3 Zonwering ............................................................................................................................................... 19
3.3.4 Zontoetredingsfactor versus lichttoetreding glas ................................................................................... 19
3.3.5 Glas: drie bouwfysische benaderingen ................................................................................................... 20
3.3.5.1 Glas zorgt voor een groter warmteverlies wat een negatieve impact heeft op het E-peil. ............................20
3.3.5.2 Glas zorgt voor zonnewarmtewinsten wat een positieve impact heeft op het E-peil. ...................................20
3.3.5.3 Glas zorgt voor oververhitting wat een negatieve impact heeft op het E-peil. ..............................................20
3.3.6 Grove berekening zoninstraling door een beglaasd geveldeel ............................................................... 21
3.3.7 Gedetailleerde berekening zonne-instraling door een beglaasd geveldeel ............................................ 21
3.3.8 Principe en ontwerp regels i.f.v. het benutten van zonnewarmtewinsten ............................................. 22
3.3.9 Thermische weerstand versus massa en seizoen .................................................................................... 22
3.3.9.1 Scenario 1: muurbouw uitsluitend metselwerk ..............................................................................................23
3.3.9.2 Scenario 2: muurbouw uitsluitend minerale wol ............................................................................................23
3.3.9.3 Scenario 3: muurbouw bestaand uit metselwerk, minerale wol en spouwmuur ...........................................23
3.3.10 Opake geveldelen - tijdsafhankelijk gegeven ......................................................................................... 24
3.4 WARMTEBELASTING DOOR VENTILATIE ..................................................................................................................... 24
3.4.1 Dimensionering ....................................................................................................................................... 24
3.4.2 Energetisch gehalte van lucht................................................................................................................. 25
3.5 BEPERKEN VAN WARMTEWINSTEN ........................................................................................................................... 25
3.5.1 Nachtelijk ventilatie ................................................................................................................................ 25
3.5.1.1 Dwarsventilatie ...............................................................................................................................................25
3.5.1.2 Schoorsteeneffect ...........................................................................................................................................26
4 LICHT .................................................................................................................................................................27
4.1 INLEIDING ........................................................................................................................................................... 27
4.1.1 Wat is licht .............................................................................................................................................. 27
4.1.2 Effect licht op hormoonhuishouding mens ............................................................................................. 27
4.1.3 Het menselijk oog – fotoreceptoren - macula ........................................................................................ 27
4.1.4 Zonlicht ................................................................................................................................................... 28
4.2 DAGLICHTFACTOR................................................................................................................................................. 28
4.3 KUNSTLICHTEN .................................................................................................................................................... 29
4.3.1 Begrippen ............................................................................................................................................... 29
5 VOCHTTRANSPORT............................................................................................................................................30
5.1 HET VERSCHIL TUSSEN WATERDICHT EN DAMPDICHT .................................................................................................... 30
5.2 DE VERSCHILLENDE MECHANISMEN VAN VOCHTTRANSPORT .......................................................................................... 30
5.2.1 Watertransport (vloeibare toestand) ..................................................................................................... 30
5.2.2 Damptransport ....................................................................................................................................... 30
5.3 HET VERSCHIL TUSSEN OPPERVLAKTECONDENSATIE EN INWENDIGE CONDENSATIE.............................................................. 31
5.4 FYSISCHE BENADERING VAN WARMTEDAMP IN LUCHT .................................................................................................. 31
5.5 RELATIEVE VOCHTIGHEID........................................................................................................................................ 31
5.6 DE BINNENKLIMAATKLASSE EN RISICOGEHALTE ........................................................................................................... 32
5.7 DE RELATIE: DAMPDRUK BINNEN EN BUITEN............................................................................................................... 32
5.8 HET PRINCIPE VAN VERZADIGING: ISOBARE EN ISOTHERME MANIER ................................................................................ 32
5.8.1 Verzadiging van lucht op een isobare manier ........................................................................................ 32
5.8.2 Verzadiging van lucht op een isotherme manier .................................................................................... 32
5.9 HET PRINCIPE VAN OPPERVLAKTECONDENSATIE EN SCHIMMELVORMING .......................................................................... 33
5.10 DE BEÏNVLOEDDE FACTOREN VAN OPPERVLAKTECONDENSATIE ....................................................................................... 33
5.10.1 Formules voor oppervlaktecondensatie.................................................................................................. 33
5.11 OEFENING: BEPALEN VAN OPPERVLAKTECONDENSATIERISICO ........................................................................................ 34
5.12 HET PRINCIPE VAN KOUDEBRUGGEN: WARMTEVERLIES EN RISICO TOT OPPERVLAKTECONDENSATIE ....................................... 35
5.13 DE TEMPERATUURFACTOR...................................................................................................................................... 35
5.14 ISOTHERMEN EN FLUXLIJNEN................................................................................................................................... 35
5.15 HET VERSCHIL TUSSEN KOUDEBRUGGEN EN BOUWKNOPEN ........................................................................................... 36
5.16 WARMTEVERLIES EN WARMTEWINST BEREKENEN ....................................................................................................... 36
5.17 DE VERSCHILLENDE OPTIES EN METHODIEK VOOR HET INREKENEN VAN BOUWKNOPEN........................................................ 37
, 5.18 BASISREGELS VOOR KOUDEBRUGARM ONTWERPEN ..................................................................................................... 37
6 BOUWKNOPEN ..................................................................................................................................................38
6.1 SOORTEN BOUWKNOPEN ....................................................................................................................................... 38
6.1.1 Lineaire bouwknopen en puntbouwknopen ........................................................................................... 38
6.2 WAT ZIJN GEEN BOUWKNOPEN? ............................................................................................................................. 38
6.2.1 Onderbrekingen eigen aan de scheidingsconstructie ............................................................................. 39
6.2.2 Doorboring door leidingdoorvoeren ....................................................................................................... 40
6.2.3 Onderbrekingen van scheidingsconstructie in direct contact met de grond .......................................... 40
6.2.4 Wanneer isolatielaag continu doorloopt ................................................................................................ 40
6.2.5 Wanneer isolatie onderbroken wordt door een vochtwerende laag (bouwfolie) ................................... 41
6.2.6 Montage van balustrades e.d. ................................................................................................................ 41
6.3 SARKINGDAK ....................................................................................................................................................... 41
6.4 VERSCHIL TUSSEN GEVELSTEENDRAGER; LENGTE KORTER OF LANGER DAN 1M ................................................................... 41
6.5 PRINCIPE SAMENNEMEN VAN ISOLATIELAGEN EN ISOLERENDE DELEN .............................................................................. 42
6.6 DAMPDIFFUSIE EN DAMPDIFFUSIEWEERSTAND ........................................................................................................... 42
6.6.1 Dampdiffusie .......................................................................................................................................... 42
6.6.2 Dampdiffusieweerstand ......................................................................................................................... 42
6.7 AANDACHTSPUNT DIFFUSIE BIJ BOUWKNOPEN ............................................................................................................ 43
6.7.1 Richting van de diffusie........................................................................................................................... 43
6.8 GLASNORM: BEGRIPPEN BORSTWERINGSHOOGTE EN VALHOOGTE .................................................................................. 44
6.8.1 Borstweringshoogte ............................................................................................................................... 44
6.8.2 Valhoogte ............................................................................................................................................... 44
6.9 TOEPASSING VAN DE GLASNORM ............................................................................................................................. 44
6.10 GLASSOORTEN ..................................................................................................................................................... 45
,
,1 Behaaglijkheid
1.1 Wat is comfort?
Optimale behaaglijkheid = De toestand waarin niemand iets over zijn omgeving te klagen heeft. Maar
als er niets te klagen valt, rijst wel de vraag waarover dan iets te klagen zou kunnen zijn?
Thermisch comfort = De toestand die tevredenheid met de thermische omgeving uitdrukt. Er kunnen
echter aanzienlijke individuele verschillen zijn in de reacties op de thermische omgeving. Het kan ook
de toestand zijn waarin de persoon zich helemaal niet bewust is van zijn omgeving en er ook niet over
nadenkt of de ruimte te warm of te koud is.
1.2 De menselijke warmteregulatie
Bij de warmteregulatie van het lichaam spelen
volgende factoren een rol :
- Convectie
- Straling
- Vochtdiffusie
- Transpiratie
- Latente warmte in de ademlucht
- Voelbare warmte in de ademlucht
- Warmtetransport door kleding
- Metabolisme
- Verrichte arbeid
- Geleiding
1.2.1 Warmteafgifte door convectie
Warmteafgifte door convectie is het gevolg van een temperatuurverschil tussen de oppervlakte van
de gedragen kleding en de omgevingslucht. Dit temperatuurverschil kan zowel positief als negatief
zijn.
1.2.2 Warmteafgifte door straling
De mens staat in een constante stralingswarmte-uitwisseling met de hem omgevende wanden (en
voorwerpen). Deze warmte-uitwisseling is een zeer complex proces, waarin directe en indirecte
straling, afstanden, oppervlakteverhoudingen… een belangrijke rol spelen.
1.2.3 Warmteafgifte door vochtdiffusie
Het menselijk lichaam bestaat voor een deel uit vocht. In de huid heerst er een verzadigde dampdruk
behorende bij de temperatuur van de huid. De omgevingslucht zal in het algemeen een lagere
dampdruk hebben. Aangezien de huid vochtdoorlatend is, zal er ten gevolge van het
dampdrukverschil een vochttransport plaatsvinden.
1
, 1.2.4 Warmteafgifte door transpiratie
Transpiratie is één van de manieren waarop het menselijk lichaam zijn overschot aan warmte kan
afvoeren.
Voor het verdampen van water is veel energie nodig. Ontstaat er in het lichaam een groot overschot
aan warmte dan kan transpiratie in hoge mate meehelpen dit overschot weg te werken.
1.2.5 Warmteafgifte door latente warmte in waterdamp van uitgeademde lucht
Door het ademen komt een hoeveelheid omgevingslucht in de longen. Deze omgevingslucht bevat
een zekere hoeveelheid waterdamp.
Het verschil in vochtgehalte tussen uitademen en inademen bepaalt dus de warmtehoeveelheid die
als latente warmte zal worden afgevoerd.
Latente warmte = Warmte die ervoor zorgt dat de toestand verandert zonder dat de temperatuur
verandert.
1.2.6 Warmteafgifte door voelbare warmte in de uitgeademde lucht
Niet alleen bevat de uitgeademde lucht meer waterdamp dan de ingeademde lucht, maar tevens is
de uitgeademde lucht warmer dan de omgevingslucht.
Bij elke ademtocht wordt dan ook een bepaalde hoeveelheid voelbare warmte afgevoerd.
1.2.7 Warmteafgifte door kleding
Kleding kan worden beschouwd als de “omwanding” van het naakte lichaam. De huid warmer dan het
oppervlak van de kleding.
1.2.8 Warmteafgifte door metabolisme
Voor de verbranding van voedsel is er een bepaalde hoeveelheid zuurstof nodig die door het
inademen wordt opgenomen. Er is dus een relatie tussen het ademen en de voedselverbranding.
Bij deze verbranding komt echter een hoeveelheid warmte vrij. Deze vrijgekomen warmte wordt met
het begrip metabolisme aangeduid.
Hsens = voelbare warmte (sensible heat)
Hlat =latente warmte
=> Hoe kouder de ruimte, hoe groter de waardes van Hsens en Hlat zullen zijn. => Hoe warmer de
vrijgekomen warmte zal zijn.
2
