Leer- en onderwijsproblemen
HOORCOLLEGE 1
Onderwijssysteem en context
2-2-2021
Doel en inhoud van vandaag
› Na dit college heb je kennis over het Nederlandse onderwijssysteem en de leerlingenzorg
daarbinnen.
▪ Internationale ontwikkelingen
▪ Passend onderwijs
▪ Leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte
▪ Basis- en extra ondersteuning
▪ Meer inclusief onderwijs
Opbouw van het vak
Internationale ontwikkelingen
Internationale verdragen
➢ Salamanca statement (UNESCO, 1994)
o Richt zich vooral op onderwijs
➢ Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (2006)
geratificeerd in 2016!!
o 2016 is best laat. Toen heeft Nederland het geratificeerd. Dit houdt in: verdere
stappen maken om artikelen die opgenomen zijn in dat verdrag, daar werk van te
maken en dat het wordt geïmplementeerd in beleid. Dus Nederland is laat
vergeleken met landen om ons heen, en heeft laat stappen daarin gezet
o Breed verdrag met veel verschillende artikelen die een breed spectrum dekken
o 1 van die artikelen gaat over onderwijs
,Leer- en onderwijsproblemen
Salamanca Statement (1994) – UNESCO
“Wij geloven en bepleiten dat:
o Elk kind een fundamenteel recht op onderwijs heeft en de gelegenheid moet hebben om een
aanvaardbaar niveau van leren te bereiken en te onderhouden.
o Elk kind unieke eigenschappen, belangstelling, mogelijkheden en onderwijsbehoeften heeft.
Onderwijssystemen moeten ontworpen worden en onderwijsprogramma's ingevoerd opdat
zij rekening kunnen houden met deze brede diversiteit aan eigenschappen en behoeften;
o Zij die speciale onderwijsbehoeften hebben, toegang moeten hebben tot reguliere scholen
die hen kunnen tegemoetkomen binnen een kindgerichte pedagogiek, vaardig in het
tegemoetkomen aan deze behoeften.
o Reguliere scholen met deze inclusieve oriëntatie de meest effectieve manier zijn om
discriminatoire houdingen tegen te gaan, welkome gemeenschappen te creëren, een
inclusieve samenleving te bewerkstelligen en onderwijs voor iedereen te bereiken.
o Zij bovendien voorzien in effectief onderwijs voor de meerderheid van de kinderen en de
doeltreffendheid en uiteindelijk ook de kosteneffectiviteit van het hele onderwijsstelsel
verbeteren.
De Verklaring roept regeringen met klem op om:
o De hoogste politieke en budgettaire prioriteit te geven aan verbeteren van het
onderwijssysteem, zodat men in staat is alle kinderen, ongeacht hun individuele verschillen
of moeilijkheden, op te nemen.
o Wettelijk of beleidsmatig het principe van inclusief onderwijs aan te nemen, waarbij alle
leerlingen in reguliere scholen worden geplaatst, tenzij er dringende redenen zijn om dat niet
te doen
o Voorbeeldprojecten te ontwikkelen in samenwerking met plaatselijke onderwijsbesturen in
alle gemeenten en uitwisselingsprogramma’s voor leerkrachten te introduceren met landen
die meer ervaring hebben met inclusieve scholen
o Gedecentraliseerde en op participatie gerichte mechanismen in te richten voor het plannen,
monitoren en evalueren van onderwijskundige voorzieningen voor kinderen en
volwassenen met speciale onderwijsbehoeften
o De deelname van ouders, gemeenschappen en organisaties van gehandicapten te
bevorderen en te faciliteren waar het gaat om beleidsvormingsprocessen betreffende
voorzieningen voor speciale onderwijsbehoeften;
o Meer inspanning te leveren bij vroegtijdige herkenning en interventiestrategieën, net als bij
vrijwillige aspecten van inclusief onderwijs;
o Te verzekeren dat, in het licht van systematische verandering, opleidingsprogramma’s voor
leerkrachten, zowel initieel als waar het nascholing betreft, gericht zijn op het tegemoet
komen aan speciale onderwijsbehoeften in reguliere scholen.
,Leer- en onderwijsproblemen
VN-verdrag mensen handicap (2005)
➢ Centrale begrippen:
o Inclusie
o Persoonlijke autonomie
o Volledige participatie
➢ Art. 24 waarborgt een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus en voorzieningen voor een
leven lang leren
Artikel 24
Bij de verwezenlijking van dit recht waarborgen de Staten die Partij zijn dat:
a. Personen met een handicap niet op grond van hun handicap worden uitgesloten van het
algemene onderwijssysteem, en dat kinderen met een handicap niet op grond van hun
handicap worden uitgesloten van gratis en verplicht basisonderwijs of van het voortgezet
onderwijs;
b. Personen met een handicap toegang hebben tot inclusief, hoogwaardig en gratis
basisonderwijs en tot voortgezet onderwijs en wel op basis van gelijkheid met anderen in
de gemeenschap waarin zij leven;
c. Redelijke aanpassingen worden verschaft naar gelang de behoefte van de persoon in
kwestie;
d. Personen met een handicap, binnen het algemene onderwijssysteem, de ondersteuning
ontvangen die zij nodig hebben om effectieve deelname aan het onderwijs te faciliteren;
e. Doeltreffende, op het individu toegesneden, ondersteunende maatregelen worden genomen
in omgevingen waarin de cognitieve en sociale ontwikkeling wordt geoptimaliseerd,
overeenkomstig het doel van onderwijs waarbij niemand wordt uitgesloten.
Niet alleen cognitief vlak, maar ook sociale domein en ontwikkeling van kinderen.
Ontwikkelingen in Nederland
Waar staan we in Nederland?
We zijn al best veel jaren op weg om kinderen met extra ondersteuningsbehoeften die
ondersteuning te bieden in reguliere setting. Belangrijk: Nederland heeft een heel erg gesegregeerd
onderwijssysteem. Inclusie staat daar behoorlijk haaks op. Dus Nederland heeft hele lange weg te
gaan om daar te komen, het gaat niet vanzelf. We zitten een beetje tussen C en D.
, Leer- en onderwijsproblemen
Wet Passend Onderwijs – doelen
2014 is Passend Onderwijs ingevoerd. Vorig jaar is het eindrapport verschenen. Als het gaat om
passend onderwijs is er behoorlijk veel discussie over en over geweest. Dit heeft een beeld van
passend onderwijs laten ontstaan wat niet altijd even positief is geweest. Het heeft de mening van
menig persoon gekleurd.
Beleidsdoelen op 2 niveaus:
1. Bestuurlijk niveau
Zijn best duidelijk. Aantal dingen zijn veranderd ten opzichte van eerder beleid. Vrij feitelijke
veranderingen.
2. Leerlingniveau
Stuk lastiger, want in Beleid Passend Onderwijs is niet gedefinieerd voor wie passend
onderwijs precies bedoeld is. Voor welke doelgroep en hoe moet de extra ondersteuning
eruit zien? Dit roept vrij veel vraagtekens op
Hoofdkenmerken van passend onderwijs
➢ Budgetfinanciering en decentralisatie
➢ Zorgplicht voor schoolbesturen
o Als een leerling eenmaal is aangemeld (met of zonder extra ondersteuningsbehoefte)
dan heeft de school zorgplicht
o Als de school besluit dat het niet beste plek is voor een leerling, zijn zij
verantwoordelijk om andere passende plek in die regio te vinden voor de leerling
➢ Schoolondersteuningsprofiel
o Document waarin staat welke ondersteuning zij kunnen bieden aan welke leerlingen,
en ook: wat kunnen ze niet bieden aan welke leerlingen? Dit is verantwoording wat
betreft zorgplicht. Keuzes maken: we kunnen niet alle leerlingen met extra
ondersteuningsbehoeften van goed onderwijs voorzien.
➢ Ontwikkelingsperspectiefplannen (OPP’s)
o Geen labelling meer, maar focus op ondersteuningsbehoefte
▪ Onderbouwing: waarom heeft deze leerling dit nodig? En met welke reden?
Focus ligt op behoefte in plaats van op diagnostisering in termen van “er is
sprake van een verstandelijke beperking met een IQ van …”
▪ Duidelijke verandering, omdat we af willen van diagnostisering, labeling en
de bijbehorende stigmatisering daaromheen.
HOORCOLLEGE 1
Onderwijssysteem en context
2-2-2021
Doel en inhoud van vandaag
› Na dit college heb je kennis over het Nederlandse onderwijssysteem en de leerlingenzorg
daarbinnen.
▪ Internationale ontwikkelingen
▪ Passend onderwijs
▪ Leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte
▪ Basis- en extra ondersteuning
▪ Meer inclusief onderwijs
Opbouw van het vak
Internationale ontwikkelingen
Internationale verdragen
➢ Salamanca statement (UNESCO, 1994)
o Richt zich vooral op onderwijs
➢ Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (2006)
geratificeerd in 2016!!
o 2016 is best laat. Toen heeft Nederland het geratificeerd. Dit houdt in: verdere
stappen maken om artikelen die opgenomen zijn in dat verdrag, daar werk van te
maken en dat het wordt geïmplementeerd in beleid. Dus Nederland is laat
vergeleken met landen om ons heen, en heeft laat stappen daarin gezet
o Breed verdrag met veel verschillende artikelen die een breed spectrum dekken
o 1 van die artikelen gaat over onderwijs
,Leer- en onderwijsproblemen
Salamanca Statement (1994) – UNESCO
“Wij geloven en bepleiten dat:
o Elk kind een fundamenteel recht op onderwijs heeft en de gelegenheid moet hebben om een
aanvaardbaar niveau van leren te bereiken en te onderhouden.
o Elk kind unieke eigenschappen, belangstelling, mogelijkheden en onderwijsbehoeften heeft.
Onderwijssystemen moeten ontworpen worden en onderwijsprogramma's ingevoerd opdat
zij rekening kunnen houden met deze brede diversiteit aan eigenschappen en behoeften;
o Zij die speciale onderwijsbehoeften hebben, toegang moeten hebben tot reguliere scholen
die hen kunnen tegemoetkomen binnen een kindgerichte pedagogiek, vaardig in het
tegemoetkomen aan deze behoeften.
o Reguliere scholen met deze inclusieve oriëntatie de meest effectieve manier zijn om
discriminatoire houdingen tegen te gaan, welkome gemeenschappen te creëren, een
inclusieve samenleving te bewerkstelligen en onderwijs voor iedereen te bereiken.
o Zij bovendien voorzien in effectief onderwijs voor de meerderheid van de kinderen en de
doeltreffendheid en uiteindelijk ook de kosteneffectiviteit van het hele onderwijsstelsel
verbeteren.
De Verklaring roept regeringen met klem op om:
o De hoogste politieke en budgettaire prioriteit te geven aan verbeteren van het
onderwijssysteem, zodat men in staat is alle kinderen, ongeacht hun individuele verschillen
of moeilijkheden, op te nemen.
o Wettelijk of beleidsmatig het principe van inclusief onderwijs aan te nemen, waarbij alle
leerlingen in reguliere scholen worden geplaatst, tenzij er dringende redenen zijn om dat niet
te doen
o Voorbeeldprojecten te ontwikkelen in samenwerking met plaatselijke onderwijsbesturen in
alle gemeenten en uitwisselingsprogramma’s voor leerkrachten te introduceren met landen
die meer ervaring hebben met inclusieve scholen
o Gedecentraliseerde en op participatie gerichte mechanismen in te richten voor het plannen,
monitoren en evalueren van onderwijskundige voorzieningen voor kinderen en
volwassenen met speciale onderwijsbehoeften
o De deelname van ouders, gemeenschappen en organisaties van gehandicapten te
bevorderen en te faciliteren waar het gaat om beleidsvormingsprocessen betreffende
voorzieningen voor speciale onderwijsbehoeften;
o Meer inspanning te leveren bij vroegtijdige herkenning en interventiestrategieën, net als bij
vrijwillige aspecten van inclusief onderwijs;
o Te verzekeren dat, in het licht van systematische verandering, opleidingsprogramma’s voor
leerkrachten, zowel initieel als waar het nascholing betreft, gericht zijn op het tegemoet
komen aan speciale onderwijsbehoeften in reguliere scholen.
,Leer- en onderwijsproblemen
VN-verdrag mensen handicap (2005)
➢ Centrale begrippen:
o Inclusie
o Persoonlijke autonomie
o Volledige participatie
➢ Art. 24 waarborgt een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus en voorzieningen voor een
leven lang leren
Artikel 24
Bij de verwezenlijking van dit recht waarborgen de Staten die Partij zijn dat:
a. Personen met een handicap niet op grond van hun handicap worden uitgesloten van het
algemene onderwijssysteem, en dat kinderen met een handicap niet op grond van hun
handicap worden uitgesloten van gratis en verplicht basisonderwijs of van het voortgezet
onderwijs;
b. Personen met een handicap toegang hebben tot inclusief, hoogwaardig en gratis
basisonderwijs en tot voortgezet onderwijs en wel op basis van gelijkheid met anderen in
de gemeenschap waarin zij leven;
c. Redelijke aanpassingen worden verschaft naar gelang de behoefte van de persoon in
kwestie;
d. Personen met een handicap, binnen het algemene onderwijssysteem, de ondersteuning
ontvangen die zij nodig hebben om effectieve deelname aan het onderwijs te faciliteren;
e. Doeltreffende, op het individu toegesneden, ondersteunende maatregelen worden genomen
in omgevingen waarin de cognitieve en sociale ontwikkeling wordt geoptimaliseerd,
overeenkomstig het doel van onderwijs waarbij niemand wordt uitgesloten.
Niet alleen cognitief vlak, maar ook sociale domein en ontwikkeling van kinderen.
Ontwikkelingen in Nederland
Waar staan we in Nederland?
We zijn al best veel jaren op weg om kinderen met extra ondersteuningsbehoeften die
ondersteuning te bieden in reguliere setting. Belangrijk: Nederland heeft een heel erg gesegregeerd
onderwijssysteem. Inclusie staat daar behoorlijk haaks op. Dus Nederland heeft hele lange weg te
gaan om daar te komen, het gaat niet vanzelf. We zitten een beetje tussen C en D.
, Leer- en onderwijsproblemen
Wet Passend Onderwijs – doelen
2014 is Passend Onderwijs ingevoerd. Vorig jaar is het eindrapport verschenen. Als het gaat om
passend onderwijs is er behoorlijk veel discussie over en over geweest. Dit heeft een beeld van
passend onderwijs laten ontstaan wat niet altijd even positief is geweest. Het heeft de mening van
menig persoon gekleurd.
Beleidsdoelen op 2 niveaus:
1. Bestuurlijk niveau
Zijn best duidelijk. Aantal dingen zijn veranderd ten opzichte van eerder beleid. Vrij feitelijke
veranderingen.
2. Leerlingniveau
Stuk lastiger, want in Beleid Passend Onderwijs is niet gedefinieerd voor wie passend
onderwijs precies bedoeld is. Voor welke doelgroep en hoe moet de extra ondersteuning
eruit zien? Dit roept vrij veel vraagtekens op
Hoofdkenmerken van passend onderwijs
➢ Budgetfinanciering en decentralisatie
➢ Zorgplicht voor schoolbesturen
o Als een leerling eenmaal is aangemeld (met of zonder extra ondersteuningsbehoefte)
dan heeft de school zorgplicht
o Als de school besluit dat het niet beste plek is voor een leerling, zijn zij
verantwoordelijk om andere passende plek in die regio te vinden voor de leerling
➢ Schoolondersteuningsprofiel
o Document waarin staat welke ondersteuning zij kunnen bieden aan welke leerlingen,
en ook: wat kunnen ze niet bieden aan welke leerlingen? Dit is verantwoording wat
betreft zorgplicht. Keuzes maken: we kunnen niet alle leerlingen met extra
ondersteuningsbehoeften van goed onderwijs voorzien.
➢ Ontwikkelingsperspectiefplannen (OPP’s)
o Geen labelling meer, maar focus op ondersteuningsbehoefte
▪ Onderbouwing: waarom heeft deze leerling dit nodig? En met welke reden?
Focus ligt op behoefte in plaats van op diagnostisering in termen van “er is
sprake van een verstandelijke beperking met een IQ van …”
▪ Duidelijke verandering, omdat we af willen van diagnostisering, labeling en
de bijbehorende stigmatisering daaromheen.
