H1: Inleiding 6
1.1 Aandoeningen 6
1.2 Symptomen en klinische tekenen 6
1.3 Concept: symptoom - ziektebeeld - aandoening 6
H2: Algemeen deel inflammatie 7
2.1 Inzicht in de normale werking van het immuunsysteem 7
2.1.1 Lokale ontsteking en algemeen zieke patiënt 7
2.1.2 Wat is het immuunsysteem? 7
2.1.3 Aangeboren vs adaptieve immuniteit 7
2.1.4 Tijdslijn van een normaal immuunantwoord tegen een virus 8
2.1.5 Interacties tussen aangeboren en adaptieve immuniteit 9
2.1.6 Communicatie tussen immuuncellen onderling en andere cellen 9
2.1.7 Cytokines 9
2.1.8 Sensoren in de aangeboren immuniteit: “pattern recognition receptors” 10
2.1.9 Aangeboren immuniteit: inflammatie 11
2.1.10 Kenmerken van het adaptief immuunsysteem 11
2.1.11 Het adaptief immuunsysteem: antigenen? 11
2.2 Voorbeelden van problemen door overactief immuunsysteem 12
2.2.1 ARDS: acute respiratory distress syndrome 12
2.2.2 Allergie: belang mast-cel degranulatie 12
2.2.3 Inflammatoire darmziekten 13
2.2.4 Autoimmuniteit 13
H3: Slokdarm - maag - darm 13
3.1 Anatomie 13
3.2 Zones van het abdomen 14
3.3 Terminologie van ingrepen - procedures 14
3.4 Symptoom - ziektebeeld - aandoening 15
3.4.1 Klinische tekenen en symptomen 15
3.4.1.1 Specifiek 15
1. Dysfagie 15
2. Odynofagie 15
3. Pyrrosis (heartburn - zuurbranden) 15
4. Regurgitaties 15
5. Nausea/ braken 15
6. Verandering in stoelgang 16
7. Abdominale pijn 16
3.4.1.2 Algemene klinische tekenen en symptomen 17
3.4.2 Ziektebeelden 17
3.4.2.1 Passagestoornissen 17
1. Mechanische 17
2. Functioneel 18
1
, 3.4.2.2 Bloedingen 18
1. Symptomen en oorzaken van bloedingen 19
2. Klinische consequenties van bloedverlies op 24h tijd 19
3.4.2.3 Peritonitis (buikvliesontsteking) 20
3.4.2.4 Malabsorptie 21
3.4.3 Aandoeningen 21
H4: Slokdarm 22
4.1 Onderzoekstechnieken slokdarm 22
4.1.1 RX slokdarm 22
4.1.2 Endoscopie en echo-endoscopie 22
4.1.3 24H Ambulante PH-meting 22
4.1.4 Impedantiemeting 23
4.1.5 Manometrie van slokdarm 23
4.1.6 FDG-PET-CT 23
4.2 Aandoeningen van slokdarm 23
4.2.1 Aangeboren: divertikel van Zenker 23
4.2.2 Ontstekingen: Gastro-oesofagaal reflux disease (GERD) 24
4.2.2.1 Graden 24
4.2.2.2 Factoren die reflux oesofagitis bevorderen 24
4.2.2.3 Factoren die beschermen tegen reflux oesofagitis 25
4.2.2.4 Risico op Barrett slokdarm 25
4.2.2.5 Behandeling reflux oesofagitits 25
4.2.3 Ontstekingen: schimmelinfecties van slokdarm 26
4.2.4 Ontstekingen: eosinofiele oesofagitis 26
4.2.5 Tumoren: slokdarmkanker 27
4.2.6 Functioneel 27
4.2.7 Traumatisch: vreemde voorwerpen 28
H5: De maag 28
5.1 Onderzoekstechnieken 28
5.2 Aandoeningen van de maag 29
5.2.1 Ontstekingen: gastritis (maagontsteking) 29
5.2.2 Ontstekingen: maagzweer (ulcus) 29
5.2.3 Tumoren: maagkanker (adenocarcinoom) 30
H6: Dunne darm 30
6.1 Overzicht van organen die belangrijk zijn voor digestie/absorptie 30
6.2 Anatomie en functie van de dunne darm 31
6.2.1 Anatomie van de dunne darm 31
6.2.2 Functies van de dunne darm 31
6.3 Overzicht aandoeningen dunne darm 32
6.3.1 Aangeboren: divertikel van Meckel 32
6.3.2 Ontsteking: ziekte van Crohn (= IBD, inflammatoire darmziekte) 32
6.3.2.1 Verwikkelingen van de ziekte van Crohn = stenosen en fistels 33
2
, 6.3.2.2 Extra-intestinale manifestaties van IBD 34
6.3.2.3 Diagnose stellen 34
6.3.2.4 Behandeling 34
6.3.2.5 Anti-TNF 34
6.3.3 Ontsteking: coeliakie (of gluten-enteropathie) 35
H7: Dikke darm en aars 35
7.1 Anatomie en normale functie van de dikke darm 35
7.1.1 Functies van de dikke darm 35
7.1.2 Anatomie van de dikke darm 36
7.2 Onderzoeken dikke darm 36
7.3 Aandoeningen dikke darm 37
7.3.1 Aangeboren: ziekte van Hirschsprung 37
7.3.2 Ontstekingen: acute appendicitis 37
7.3.3 Ontstekingen: acute diverticulitis 38
7.3.4 Ontstekingen: colitis ulcerosa 38
7.3.5 Tumoren: dikke darm kanker (adenocarcinoom) 39
7.3.6 Functioneel: chronische constipatie 39
7.3.7 Functioneel: prikkelbare darmsyndroom (IBS) 40
7.4 Aandoeningen aars 41
7.4.1 Ontstekingen: anaal abces en fistel 41
7.4.2 Tumoren: anale wratten 41
7.4.3 Vasculair: hemorroïden of aambeien 41
7.4.4 Traumatisch: anale kloof (of fissuur) 42
H8: Lever en galwegen 42
8.1 Anatomie en functie van de lever 42
8.1.1 De verschillende cellen 43
8.1.2 Samenstelling gal(vocht) en uitscheiding 43
8.1.3 Hoe kunnen we de lever en de galwegen onderzoeken? 44
8.1.4 Interpretatie van bloedwaarden 44
8.1.5 Aandacht voor de bovenbuik 45
8.2 Symptomen en klinische tekens 45
8.2.1 Specifieke symptomen en klinische tekens 45
8.2.1.1 Icterus 45
8.2.1.2 Hepatische encefalopathie (HE) 46
8.2.1.3 Ascites 47
8.2.1.4 Verhoogde bloedingsneiging 47
8.2.1.5 Pijn 47
8.2.1.6 Stoelgangsverandering 47
8.2.2 Algemene symptomen en klinische tekenen 47
8.3 Overzicht ziektebeelden 48
8.3.1 Leverfalen of leverinsufficiëntie: definities 48
8.3.1.1 Acuut leverfalen 48
3
, 8.3.1.2 Chronisch leverfalen 50
8.3.2 Bloedingen en aandoeningen van lever en galwegen 52
8.3.3 Passagestoornissen en aandoeningen van lever en galwegen 52
8.3.4 Peritonitis en aandoeningen van lever en galwegen 53
8.3.5 Malabsorptie en aandoeningen van lever en galwegen 53
8.4 Lever aandoeningen 53
8.4.1 Aangeboren: ijzerstapeling 53
8.4.2 Ontstekingen: virale hepatitis 54
8.4.3 Ontstekingen: niet-alcoholische steatohepatitis (NASH) 55
8.4.4 Ontstekingen: toxisch leverlijden 56
8.4.4.1 Toxisch leverlijden, met alcohol als voorbeeld 56
8.4.5 Tumoren: goedaardig (leverkanker) 57
8.4.5 Tumoren: kwaadaardig (leverkanker) 58
8.5 Galblaas en galwegen aandoeningen 59
8.5.1 Aangeboren: atresie (afwezigheid) van de galwegen 59
8.5.2 Ontstekingen 60
8.5.2.1 Calculeuze cholecystitis 60
8.5.2.2 Calculeuze cholangitis 61
8.5.2.3 Primair scleroserende cholangitis (PSC) 61
8.5.2.4 Primaire biliaire cholangitis (PBC) 62
8.5.3 Tumoren: galblaaskanker, galwegkanker (cholangiocarcinoma) 62
H9: Pancreas 62
9.1 Anatomie en fysiologie 62
9.2 Onderzoekstechnieken 63
9.3 Ziektebeelden 63
9.3.1 Passagestoornissen 63
9.3.2 Bloedingen 63
9.3.3 Peritonitis 63
9.3.4 Malabsorptie 64
9.3.5 Diabetes mellitus (endocrien pancreasfalen) 64
9.3.5.1 Oral glucose tolerance test 65
9.3.5.2 Incretine effect op insuline secretie 65
9.3.5.3 Types diabetes patiënt 66
9.3.5.4 Verwikkelingen van diabetes mellitus 66
9.3.5.5 Behandeling 67
9.4 Aandoeningen 67
9.4.1 Aangeboren: mucoviscidose of taaislijmziekte (Cystic fibrose) 67
9.4.2 Ontstekingen: acute pancreatitis 68
9.4.3 Ontstekingen: chronische pancreatitis 69
9.4.4 Tumoren: pancreaskanker 70
H10: Longen 72
10.1 Anatomie en fysiologie 72
4
1.1 Aandoeningen 6
1.2 Symptomen en klinische tekenen 6
1.3 Concept: symptoom - ziektebeeld - aandoening 6
H2: Algemeen deel inflammatie 7
2.1 Inzicht in de normale werking van het immuunsysteem 7
2.1.1 Lokale ontsteking en algemeen zieke patiënt 7
2.1.2 Wat is het immuunsysteem? 7
2.1.3 Aangeboren vs adaptieve immuniteit 7
2.1.4 Tijdslijn van een normaal immuunantwoord tegen een virus 8
2.1.5 Interacties tussen aangeboren en adaptieve immuniteit 9
2.1.6 Communicatie tussen immuuncellen onderling en andere cellen 9
2.1.7 Cytokines 9
2.1.8 Sensoren in de aangeboren immuniteit: “pattern recognition receptors” 10
2.1.9 Aangeboren immuniteit: inflammatie 11
2.1.10 Kenmerken van het adaptief immuunsysteem 11
2.1.11 Het adaptief immuunsysteem: antigenen? 11
2.2 Voorbeelden van problemen door overactief immuunsysteem 12
2.2.1 ARDS: acute respiratory distress syndrome 12
2.2.2 Allergie: belang mast-cel degranulatie 12
2.2.3 Inflammatoire darmziekten 13
2.2.4 Autoimmuniteit 13
H3: Slokdarm - maag - darm 13
3.1 Anatomie 13
3.2 Zones van het abdomen 14
3.3 Terminologie van ingrepen - procedures 14
3.4 Symptoom - ziektebeeld - aandoening 15
3.4.1 Klinische tekenen en symptomen 15
3.4.1.1 Specifiek 15
1. Dysfagie 15
2. Odynofagie 15
3. Pyrrosis (heartburn - zuurbranden) 15
4. Regurgitaties 15
5. Nausea/ braken 15
6. Verandering in stoelgang 16
7. Abdominale pijn 16
3.4.1.2 Algemene klinische tekenen en symptomen 17
3.4.2 Ziektebeelden 17
3.4.2.1 Passagestoornissen 17
1. Mechanische 17
2. Functioneel 18
1
, 3.4.2.2 Bloedingen 18
1. Symptomen en oorzaken van bloedingen 19
2. Klinische consequenties van bloedverlies op 24h tijd 19
3.4.2.3 Peritonitis (buikvliesontsteking) 20
3.4.2.4 Malabsorptie 21
3.4.3 Aandoeningen 21
H4: Slokdarm 22
4.1 Onderzoekstechnieken slokdarm 22
4.1.1 RX slokdarm 22
4.1.2 Endoscopie en echo-endoscopie 22
4.1.3 24H Ambulante PH-meting 22
4.1.4 Impedantiemeting 23
4.1.5 Manometrie van slokdarm 23
4.1.6 FDG-PET-CT 23
4.2 Aandoeningen van slokdarm 23
4.2.1 Aangeboren: divertikel van Zenker 23
4.2.2 Ontstekingen: Gastro-oesofagaal reflux disease (GERD) 24
4.2.2.1 Graden 24
4.2.2.2 Factoren die reflux oesofagitis bevorderen 24
4.2.2.3 Factoren die beschermen tegen reflux oesofagitis 25
4.2.2.4 Risico op Barrett slokdarm 25
4.2.2.5 Behandeling reflux oesofagitits 25
4.2.3 Ontstekingen: schimmelinfecties van slokdarm 26
4.2.4 Ontstekingen: eosinofiele oesofagitis 26
4.2.5 Tumoren: slokdarmkanker 27
4.2.6 Functioneel 27
4.2.7 Traumatisch: vreemde voorwerpen 28
H5: De maag 28
5.1 Onderzoekstechnieken 28
5.2 Aandoeningen van de maag 29
5.2.1 Ontstekingen: gastritis (maagontsteking) 29
5.2.2 Ontstekingen: maagzweer (ulcus) 29
5.2.3 Tumoren: maagkanker (adenocarcinoom) 30
H6: Dunne darm 30
6.1 Overzicht van organen die belangrijk zijn voor digestie/absorptie 30
6.2 Anatomie en functie van de dunne darm 31
6.2.1 Anatomie van de dunne darm 31
6.2.2 Functies van de dunne darm 31
6.3 Overzicht aandoeningen dunne darm 32
6.3.1 Aangeboren: divertikel van Meckel 32
6.3.2 Ontsteking: ziekte van Crohn (= IBD, inflammatoire darmziekte) 32
6.3.2.1 Verwikkelingen van de ziekte van Crohn = stenosen en fistels 33
2
, 6.3.2.2 Extra-intestinale manifestaties van IBD 34
6.3.2.3 Diagnose stellen 34
6.3.2.4 Behandeling 34
6.3.2.5 Anti-TNF 34
6.3.3 Ontsteking: coeliakie (of gluten-enteropathie) 35
H7: Dikke darm en aars 35
7.1 Anatomie en normale functie van de dikke darm 35
7.1.1 Functies van de dikke darm 35
7.1.2 Anatomie van de dikke darm 36
7.2 Onderzoeken dikke darm 36
7.3 Aandoeningen dikke darm 37
7.3.1 Aangeboren: ziekte van Hirschsprung 37
7.3.2 Ontstekingen: acute appendicitis 37
7.3.3 Ontstekingen: acute diverticulitis 38
7.3.4 Ontstekingen: colitis ulcerosa 38
7.3.5 Tumoren: dikke darm kanker (adenocarcinoom) 39
7.3.6 Functioneel: chronische constipatie 39
7.3.7 Functioneel: prikkelbare darmsyndroom (IBS) 40
7.4 Aandoeningen aars 41
7.4.1 Ontstekingen: anaal abces en fistel 41
7.4.2 Tumoren: anale wratten 41
7.4.3 Vasculair: hemorroïden of aambeien 41
7.4.4 Traumatisch: anale kloof (of fissuur) 42
H8: Lever en galwegen 42
8.1 Anatomie en functie van de lever 42
8.1.1 De verschillende cellen 43
8.1.2 Samenstelling gal(vocht) en uitscheiding 43
8.1.3 Hoe kunnen we de lever en de galwegen onderzoeken? 44
8.1.4 Interpretatie van bloedwaarden 44
8.1.5 Aandacht voor de bovenbuik 45
8.2 Symptomen en klinische tekens 45
8.2.1 Specifieke symptomen en klinische tekens 45
8.2.1.1 Icterus 45
8.2.1.2 Hepatische encefalopathie (HE) 46
8.2.1.3 Ascites 47
8.2.1.4 Verhoogde bloedingsneiging 47
8.2.1.5 Pijn 47
8.2.1.6 Stoelgangsverandering 47
8.2.2 Algemene symptomen en klinische tekenen 47
8.3 Overzicht ziektebeelden 48
8.3.1 Leverfalen of leverinsufficiëntie: definities 48
8.3.1.1 Acuut leverfalen 48
3
, 8.3.1.2 Chronisch leverfalen 50
8.3.2 Bloedingen en aandoeningen van lever en galwegen 52
8.3.3 Passagestoornissen en aandoeningen van lever en galwegen 52
8.3.4 Peritonitis en aandoeningen van lever en galwegen 53
8.3.5 Malabsorptie en aandoeningen van lever en galwegen 53
8.4 Lever aandoeningen 53
8.4.1 Aangeboren: ijzerstapeling 53
8.4.2 Ontstekingen: virale hepatitis 54
8.4.3 Ontstekingen: niet-alcoholische steatohepatitis (NASH) 55
8.4.4 Ontstekingen: toxisch leverlijden 56
8.4.4.1 Toxisch leverlijden, met alcohol als voorbeeld 56
8.4.5 Tumoren: goedaardig (leverkanker) 57
8.4.5 Tumoren: kwaadaardig (leverkanker) 58
8.5 Galblaas en galwegen aandoeningen 59
8.5.1 Aangeboren: atresie (afwezigheid) van de galwegen 59
8.5.2 Ontstekingen 60
8.5.2.1 Calculeuze cholecystitis 60
8.5.2.2 Calculeuze cholangitis 61
8.5.2.3 Primair scleroserende cholangitis (PSC) 61
8.5.2.4 Primaire biliaire cholangitis (PBC) 62
8.5.3 Tumoren: galblaaskanker, galwegkanker (cholangiocarcinoma) 62
H9: Pancreas 62
9.1 Anatomie en fysiologie 62
9.2 Onderzoekstechnieken 63
9.3 Ziektebeelden 63
9.3.1 Passagestoornissen 63
9.3.2 Bloedingen 63
9.3.3 Peritonitis 63
9.3.4 Malabsorptie 64
9.3.5 Diabetes mellitus (endocrien pancreasfalen) 64
9.3.5.1 Oral glucose tolerance test 65
9.3.5.2 Incretine effect op insuline secretie 65
9.3.5.3 Types diabetes patiënt 66
9.3.5.4 Verwikkelingen van diabetes mellitus 66
9.3.5.5 Behandeling 67
9.4 Aandoeningen 67
9.4.1 Aangeboren: mucoviscidose of taaislijmziekte (Cystic fibrose) 67
9.4.2 Ontstekingen: acute pancreatitis 68
9.4.3 Ontstekingen: chronische pancreatitis 69
9.4.4 Tumoren: pancreaskanker 70
H10: Longen 72
10.1 Anatomie en fysiologie 72
4
