KLIMAATVERANDERING
SAMENVATTING
ACADEMIEJAAR 2025 - 2026
ELINE TILEMANS
, Klimaatverandering 2025-2026
INHOUDSOPGAVE
LEERMODULE 1 - BASISKENNIS 5
IPCC – INTERGOVERNEMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE 5
HET NATUURLIJK BROEIKASEFFECT 5
HET VERSTERKT BROEIKASEFFECT 6
BASIS KLIMAATVERANDERING 6
KLIMAATMIGRATIE & KLIMAATADAPTATIE 9
LES 1 - INLEIDING 10
BROEIKASGASSEN 10
ENKELE GEVOLGEN 10
AKKOORD VAN PARIJS 12
KLIMAATMIGRATIE 12
VOLDOENDE KENNIS & TECHNOLOGIE BESCHIKBAAR 13
WAT GAAT DAT KOSTEN? 13
KLIMAATADAPTATIE + KLIMAATMIGRATIE 13
LES 2 - TERRESTRISCHE ECOSYSTEMEN EN KLIMAATVERANDERING 14
DOEL VAN DE LES 14
DE KOOLSTOFCYCLUS EN KLIMAATFEEDBACKS 14
TERRESTRISCHE ECOSYSTEMEN 14
DE KOOLSTOFCYCLUS 14
(TOEKOMSTIGE) IMPACT OP DE C SINK OP HET LAND 16
KANTELPUNTEN (TIPPING POINTS) 17
HET AKKOORD VAN PARIJS 17
CO2 VERWIJDERING 18
SAMENGEVAT 21
LEERDOELEN 21
LES 3 – KOSTEN-BATEN ANALYSE VAN DE KLIMAATECONOMIE 22
INLEIDING 22
WAT IS EEN KOSTEN-BATEN ANALYSE EN TIJDVERREKENING? 23
DE KOSTEN EN BATEN VAN ACTIE / INACTIE VAN KLIMAATMITIGATIE 23
ONZEKERHEID 24
BELEIDSREALITEIT 24
LES 4 – DE UITDAGINGEN IN DE KLIMAATTRANSITIE 25
2
, Klimaatverandering 2025-2026
KENNIS VOOR (KLIMAAT)BELEID 25
KENNIS VOOR BELEID, WAAROM LUISTERT HET BELEID NIET? 26
WAAROM IS SYSTEEMVERANDERING ZO LASTIG? 30
LEERDOELEN 31
LES 5 – DE ENERGIETRANSITIE EN HAAR UITDAGINGEN 32
WAT IS HET PROBLEEM? 32
WAT IS DE OORZAAK VAN HET PROBLEEM? 32
WAT IS EEN ENERGIETRANSITIE EN WAAROM IS DAT EEN OPLOSSING? 33
WAT IS ER NODIG VOOR EEN ENERGIETRANSITIE? 33
WAT ZIJN MOMENTEEL DE GROOTSTE UITDAGINGEN? 34
LES 6 – EMISSIES EN TOEKOMSTPROJECTIES 35
TOEKOMST SCENARIO’S 35
CO2 EMISSIES: STAND VAN ZAKEN EN NOODZAKELIJKE ACTIES 37
LESDOELEN 39
LES 7 – EU CLIMATE POLICIES 40
INTRODUCING THE EUROPEAN GREEN DEAL 40
OVERVIEW AND HISTORY OF CLIMATE POLICYMAKING 40
POLITICAL FOUNDATIONS OF THE EGD 42
REASON FOR OPTIMISM: NEXT GENERATION EU AND REPOWER EU PLAN 42
TRANSFORMATIVE POLICIES OF THE EGD 43
POLITICAL CHALLENGES TO THE EGD’S FUTURE 44
CONCLUSIONS 44
LES 8 – CLIMATE JUSTICE 45
WAT BEDOELEN WE MET KLIMAATRECHTVAARDIGHEID? 45
WAT HEEFT HET RECHT TE BIEDEN? 46
CONCLUSIES / LEERDOELEN 49
LES 9 – IMPACT VAN KLIMAATVERANDERING OP MIGRATIE EN CONFLICT 50
KLIMAATVERANDERING & MIGRATIE 50
WIE WORDT DOOR KLIMAATVERANDERING BEÏNVLOED? 50
HOE BEÏNVLOEDEN KLIMAATVERANDERINGEN MIGRATIE 50
CASE STUDIES 52
BELEIDSUGGESTIES EN DEBATTEN 52
CONCLUSIE 52
3
, Klimaatverandering 2025-2026
LES 10 – 1000 JAAR KLIMAATVERANDERING 53
INLEIDING 53
HET HISTORISCHE PERSPECTIEF 53
EEN KLEINE KLIMAATGESCHIEDENIS IN 5 DELEN 54
4
, Klimaatverandering 2025-2026
LEERMODULE 1 - BASISKENNIS
IPCC – INTERGOVERNEMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE
Het is de belangrijkste bron van info over klimaatverandering
In 1989 is het opgericht door WMO (World Meteorological Organisation) & UNEP (United Nations
Environment Program) om beleidsmakers te voorzien van objectieve info over:
- Oorzaken van klimaatverandering
- Impact op leefomgeving & socio-economische gevolgen
- Mogelijke acties om klimaatverandering tegen te gaan (mitigratie)
- Mogelijke acties om ons aan te passen aan klimaatverandering (adaptatie)
Rapporten van het IPCC
- Moeten door alle landen goedgekeurd worden
- Mogen enkel info bevatten die is gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften met peer-review
- Het zijn consensusrapporten Bieden samenvatting van de huidige kennis
- De inhoud is niet gelijk aan overdrijving, het is eerder conservatief
Het IPCC verzorgt directe communicatie tussen wetenschappers wereldwijd
HET NATUURLIJK BROEIKASEFFECT
Zonder atmosfeer is het op aarde te koud om te leven
- De atmosfeer bevat broeikasgassen die warmte vasthouden
- Dit gebeurt via het proces dat ‘het natuurlijk broeikaseffect’ heet
De zon is de motor van al het leven op aarde
- Inkomende kortgolvige zonnestraling
o Energie van de zon bereikt onze planeet onder de vorm van licht & warmte
- Reflectie & verstrooiing
o De helft van de zonnestralen weerkaatst ter hoogte van de atmosfeer terug naar de
ruimte of wordt geabsorbeerd door de atmosfeer
o De andere helft bereikt het aardoppervlak door reflectie: deel van de stralen die het
aardoppervlak bereiken weerkaatsen terug naar de ruimte Albedo effect van de aarde
- Absorptie door het aardoppervlak
o Iets minder dan de helft van de zonnestralen zal het aardoppervlak opwarmen
- Verwarming van de aarde
o Door opwarming gaat de aarde op haar beurt warmte uitstralen onder de vorm van
langgolvige infrarode warmtestraling
- Langgolvige infrarode warmtestraling
o Deel van deze stralen ontsnapt uit de atmosfeer & wordt de ruimte in gestuurd
o Ander deel van de stralen wordt gevangen door broeikasgassen deze worden alle
richtingen uitgestuurd & bereiken opnieuw de aarde
o De continue uitwisseling van langgolvige stralen tussen aardoppervlak & atmosfeer
veroorzaakt een opwarming
- De atmosfeer heeft dus een isolerende werking
o = Natuurlijk broeikaseffect
o Zorgt voor een gemiddelde temperatuur van 15° aan het aardoppervlak
o Zonder broeikaseffect zou het 33° kouder zijn
5
SAMENVATTING
ACADEMIEJAAR 2025 - 2026
ELINE TILEMANS
, Klimaatverandering 2025-2026
INHOUDSOPGAVE
LEERMODULE 1 - BASISKENNIS 5
IPCC – INTERGOVERNEMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE 5
HET NATUURLIJK BROEIKASEFFECT 5
HET VERSTERKT BROEIKASEFFECT 6
BASIS KLIMAATVERANDERING 6
KLIMAATMIGRATIE & KLIMAATADAPTATIE 9
LES 1 - INLEIDING 10
BROEIKASGASSEN 10
ENKELE GEVOLGEN 10
AKKOORD VAN PARIJS 12
KLIMAATMIGRATIE 12
VOLDOENDE KENNIS & TECHNOLOGIE BESCHIKBAAR 13
WAT GAAT DAT KOSTEN? 13
KLIMAATADAPTATIE + KLIMAATMIGRATIE 13
LES 2 - TERRESTRISCHE ECOSYSTEMEN EN KLIMAATVERANDERING 14
DOEL VAN DE LES 14
DE KOOLSTOFCYCLUS EN KLIMAATFEEDBACKS 14
TERRESTRISCHE ECOSYSTEMEN 14
DE KOOLSTOFCYCLUS 14
(TOEKOMSTIGE) IMPACT OP DE C SINK OP HET LAND 16
KANTELPUNTEN (TIPPING POINTS) 17
HET AKKOORD VAN PARIJS 17
CO2 VERWIJDERING 18
SAMENGEVAT 21
LEERDOELEN 21
LES 3 – KOSTEN-BATEN ANALYSE VAN DE KLIMAATECONOMIE 22
INLEIDING 22
WAT IS EEN KOSTEN-BATEN ANALYSE EN TIJDVERREKENING? 23
DE KOSTEN EN BATEN VAN ACTIE / INACTIE VAN KLIMAATMITIGATIE 23
ONZEKERHEID 24
BELEIDSREALITEIT 24
LES 4 – DE UITDAGINGEN IN DE KLIMAATTRANSITIE 25
2
, Klimaatverandering 2025-2026
KENNIS VOOR (KLIMAAT)BELEID 25
KENNIS VOOR BELEID, WAAROM LUISTERT HET BELEID NIET? 26
WAAROM IS SYSTEEMVERANDERING ZO LASTIG? 30
LEERDOELEN 31
LES 5 – DE ENERGIETRANSITIE EN HAAR UITDAGINGEN 32
WAT IS HET PROBLEEM? 32
WAT IS DE OORZAAK VAN HET PROBLEEM? 32
WAT IS EEN ENERGIETRANSITIE EN WAAROM IS DAT EEN OPLOSSING? 33
WAT IS ER NODIG VOOR EEN ENERGIETRANSITIE? 33
WAT ZIJN MOMENTEEL DE GROOTSTE UITDAGINGEN? 34
LES 6 – EMISSIES EN TOEKOMSTPROJECTIES 35
TOEKOMST SCENARIO’S 35
CO2 EMISSIES: STAND VAN ZAKEN EN NOODZAKELIJKE ACTIES 37
LESDOELEN 39
LES 7 – EU CLIMATE POLICIES 40
INTRODUCING THE EUROPEAN GREEN DEAL 40
OVERVIEW AND HISTORY OF CLIMATE POLICYMAKING 40
POLITICAL FOUNDATIONS OF THE EGD 42
REASON FOR OPTIMISM: NEXT GENERATION EU AND REPOWER EU PLAN 42
TRANSFORMATIVE POLICIES OF THE EGD 43
POLITICAL CHALLENGES TO THE EGD’S FUTURE 44
CONCLUSIONS 44
LES 8 – CLIMATE JUSTICE 45
WAT BEDOELEN WE MET KLIMAATRECHTVAARDIGHEID? 45
WAT HEEFT HET RECHT TE BIEDEN? 46
CONCLUSIES / LEERDOELEN 49
LES 9 – IMPACT VAN KLIMAATVERANDERING OP MIGRATIE EN CONFLICT 50
KLIMAATVERANDERING & MIGRATIE 50
WIE WORDT DOOR KLIMAATVERANDERING BEÏNVLOED? 50
HOE BEÏNVLOEDEN KLIMAATVERANDERINGEN MIGRATIE 50
CASE STUDIES 52
BELEIDSUGGESTIES EN DEBATTEN 52
CONCLUSIE 52
3
, Klimaatverandering 2025-2026
LES 10 – 1000 JAAR KLIMAATVERANDERING 53
INLEIDING 53
HET HISTORISCHE PERSPECTIEF 53
EEN KLEINE KLIMAATGESCHIEDENIS IN 5 DELEN 54
4
, Klimaatverandering 2025-2026
LEERMODULE 1 - BASISKENNIS
IPCC – INTERGOVERNEMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE
Het is de belangrijkste bron van info over klimaatverandering
In 1989 is het opgericht door WMO (World Meteorological Organisation) & UNEP (United Nations
Environment Program) om beleidsmakers te voorzien van objectieve info over:
- Oorzaken van klimaatverandering
- Impact op leefomgeving & socio-economische gevolgen
- Mogelijke acties om klimaatverandering tegen te gaan (mitigratie)
- Mogelijke acties om ons aan te passen aan klimaatverandering (adaptatie)
Rapporten van het IPCC
- Moeten door alle landen goedgekeurd worden
- Mogen enkel info bevatten die is gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften met peer-review
- Het zijn consensusrapporten Bieden samenvatting van de huidige kennis
- De inhoud is niet gelijk aan overdrijving, het is eerder conservatief
Het IPCC verzorgt directe communicatie tussen wetenschappers wereldwijd
HET NATUURLIJK BROEIKASEFFECT
Zonder atmosfeer is het op aarde te koud om te leven
- De atmosfeer bevat broeikasgassen die warmte vasthouden
- Dit gebeurt via het proces dat ‘het natuurlijk broeikaseffect’ heet
De zon is de motor van al het leven op aarde
- Inkomende kortgolvige zonnestraling
o Energie van de zon bereikt onze planeet onder de vorm van licht & warmte
- Reflectie & verstrooiing
o De helft van de zonnestralen weerkaatst ter hoogte van de atmosfeer terug naar de
ruimte of wordt geabsorbeerd door de atmosfeer
o De andere helft bereikt het aardoppervlak door reflectie: deel van de stralen die het
aardoppervlak bereiken weerkaatsen terug naar de ruimte Albedo effect van de aarde
- Absorptie door het aardoppervlak
o Iets minder dan de helft van de zonnestralen zal het aardoppervlak opwarmen
- Verwarming van de aarde
o Door opwarming gaat de aarde op haar beurt warmte uitstralen onder de vorm van
langgolvige infrarode warmtestraling
- Langgolvige infrarode warmtestraling
o Deel van deze stralen ontsnapt uit de atmosfeer & wordt de ruimte in gestuurd
o Ander deel van de stralen wordt gevangen door broeikasgassen deze worden alle
richtingen uitgestuurd & bereiken opnieuw de aarde
o De continue uitwisseling van langgolvige stralen tussen aardoppervlak & atmosfeer
veroorzaakt een opwarming
- De atmosfeer heeft dus een isolerende werking
o = Natuurlijk broeikaseffect
o Zorgt voor een gemiddelde temperatuur van 15° aan het aardoppervlak
o Zonder broeikaseffect zou het 33° kouder zijn
5
