MEDIA- EN AUTEURSRECHT
ALGEMEEN KADER
1: MEDIARECHT
1.1: INTERNATIONAAL NIVEAU
1.1.1: RAAD VAN EURO PA
Na WO II: nood aan organisatie gericht op bevorderen van mensenrechten & democratie
1949 oprichting Raad van Europa door Europese landen
o Geen onderdeel vd EU
o ≠ Europese Raad of Raad vd EU !!
Doel: bevorderen van eenheid tussen lidstaten
o Door sluiten van onderlinge verdragen
o Belangrijkste verdrag = EVRM
Getekend door alle lidstaten
Burgers kunnen zich beroepen op bepalingen uit EVRM bij EHRM (zie
1.1.1.2)
o Ook op andere terreinen actief: vb. cultuur
Telt 46 lidstaten
o meer dan de EU
o Moeten EVRM naleven
Bestaat uit Comité van Ministers + Parlementaire Vergadering
1.1.1.1: EUROPEES VERDRAG VOOR DE RECHTEN VD MENS & DE FUNDAMENTELE
VRIJHEDEN
Afgekondigd als Europees grondrechtenverdrag in 1950
o Effectief in werking getreden in 1953
o Internationaal superviserend toezicht op naleving
01/11/’98: burgers en organisaties kunnen zich als slachtoffer van schending v/e EVRM-
grondrecht richten tot het EHRM in Straatsburg
o Na uitputting vd nationale rechtsmiddelen (individueel klachtrecht)
Door internationaal verdragrecht in Belgische rechtsorde: ook Belgische wetgevers, bestuur
en rechtscolleges moeten zich afstemmen op EVRM-grondrechten
Belang en werking van EVRM gaandeweg pas doorgedrongen in rechtspraktijk van lidstaten
o EVRM oorspronkelijk als aanvulling op nationale rechtsbescherming vd rechten en
vrijheden
o Nu: basisnorm voor aantal mensenrechten
1.1.1.2: EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VD MENS
EHRM = permanent rechtsorgaan vd Raad van Europa (47 rechters)
Ziet erop toe dat EVRM en bijbehorende Protocollen nageleefd worden
Kan zowel door staten als particulieren ingeschakeld worden
Arresten zijn bindend
1
,1.1.2: EUROPESE UNIE
= economisch & politiek partnerschap van landen in Europa
o Momenteel 27 landen
EEG (Europese Economische Gemeenschap) = voorloper vd EU
o Ontstaan na WO II voor economische samenwerking (1958)
Landen die handel drijven met elkaar, zullen van elkaar afhankelijk worden en
daardoor minder snel met elkaar in conflict raken
BE, NL, LU, FR, DU, IT
o Later nog 22 landen toegetreden = EU (-> 2020: Brexit, dus van 28 nr 27)
Houdt zich bezig met verschillende beleidsterreinen (vb. milieu, gezondheid, justitie, migratie,
…)
o Hierdoor kreeg EEG ook andere naam in 1993
Focus lag niet langer op enkel economie
Mensenrechten worden beschermd door Handvest vd grondrechten vd EU
o Recht om gevrijwaard te blijven van discriminatie
o Recht op bescherming van persoonsgegevens
o Recht op toegang tot de rechter
Doelstellingen & waarden staan beschreven in Verdrag van Lissabon & Handvest vd
grondrechten
Belangrijkste EU-instellingen:
Europees Parlement:
o Wetgevend orgaan
o Om de 5 jaar verkozen door stemgerechtigden in EU
o 3 hoofdtaken:
Goedkeuren van EU-wetgeving
Democratisch toezicht houden op alle EU-instellingen
Vaststellen vd begroting vd EU (samen met Raad)
Europese Raad:
o ≠ Raad van Europa !!
o EU-leiders komen samen om politieke agenda van EU te bepalen
o Vertegenwoordigt hoogste niveau van politieke samenwerking tss EU-landen
o Bepaalt algemene politieke beleidslijnen & prioriteiten
o Geen deel van wetgevende instellingen
Dus: niet betrokken bij onderhandelen / aannemen van EU-wetten
Raad vd Europese Unie:
o ≠ Raad van Europa !!
o Wetgevend orgaan
o Regeringen van EU-landen vaardigen 1 minister af naar de REU
Om wetsvoorstellen te bespreken, wijzigen, goed te keuren
Om beleid te coördineren
o Afspraken zijn bindend voor nationale regeringen
Europese Commissie:
o Politiek onafhankelijke, uitvoerende macht vd EU
o Verantwoordelijk voor opstellen voor nieuwe Europese wetgeving
o Voert besluiten vh Europees Parlement en REU uit
o Stelt nieuwe wetgeving voor, die daarna door EP en REU goedgekeurd kan worden
Hof van Justitie vd Europese Unie:
o Zorgt ervoor dat EU-recht in alle EU-landen op dezelfde manier toegepast &
geïnterpreteerd wordt
2
,1.1.2.1: HOF VAN JUSTITIE VD EUROPESE UNIE
HJEU in Luxemburg ≠ EHRM in Straatsburg
HJEU ziet er op toe dat EU-landen en -instellingen zich aan EU-wetgeving houden
o Doet uitspraak in zaken die bij het hof aanhangig zijn gemaakt
Meestal gaat het om:
o Interpretatie van wetgeving
EU-wetgeving moet nationaal nageleefd worden door rechtbanken
Maar: interpretatie kan van land tot land verschillen
Bij twijfel van nationale rechter over interpretatie, kan hij het HJEU om uitleg
vragen
o Handhaving van wetgeving
Procedure tegen regering van lidstaat die EU-wetgeving niet toepast
Ingeleid door EC of door andere lidstaat
Als land regels overtreden heeft:
Moet onmiddellijk gecorrigeerd worden / er wordt een tweede zaak
aangespannen (die kan leiden tot geldboete)
o Nietigverklaring van EU-wetgeving
Als bepaalde EU-wetgeving in strijd is met EU-verdragen of grondrechten,
kan het HJEU verzocht worden om deze nietig te verklaren
Kan ingeleid worden door EU-instellingen, lidstaten of particulieren die zich
benadeeld worden
o Afdwinging van maatregelen
Volgens Verdrag van Lissabon moeten Parlement, Raad en Commissie
bepaalde beslissingen nemen in bepaalde omstandigheden
Als ze dit niet doen: kan aangeklaagd worden bij het HJEU
Door EU-instellingen, lidstaten of particulieren
o Sanctionering van EU-instelling
Personen / bedrijven die schade hebben geleden als gevolg van een
handeling / nalatigheid vd EU
Kunnen vordering tot schadevergoeding instellen
1.2: NATIONAAL NIVEAU
Wetgeving mediarecht terug te vinden in:
o Grondwet, strafwetboek & federale wetten
Media = bevoegdheid vd gemeenschappen
o Vlaanderen kan eigen beleid voeren, afgestemd op het Europees beleid / dat van
andere gemeenschappen
Belangrijkste wetgeving i.v.m. media terug te vinden in mediadecreet
Verschillende actoren in Vlaanderen die mediabeleid adviseren:
o Vlaamse regering
Minister van Media (Cieltje Van Achter)
Minister van Cultuur (Caroline Gennez)
in regeerakkoord worden strategische keuzes voor regeerperiode
beschreven
Afspraken over beleid dat regering zal voeren
o Vlaams Parlement, Vlaamse overheid, Vlaams Audiovisueel Fonds
3
, 2: AUTEURSRECHT
2.1: INTERNATIONAAL NIVEAU
2.1.1: BERNER CONVENTIE
1886
Doel: auteurs een minimale bescherming garanderen
Internationalisering vh auteursrecht
o Internationaal een gemeenschappelijke herkenning vh auteursrecht afdwingen
Op kunst en letterkundige werken
Toetredende landen moesten bescherming van auteursrechten garanderen
Erkenning van auteursrechten tussen toegetreden landen
Auteur moest werk niet meer laten registreren / aanvraag doen voor eigendomsbescherming
Ondertekend door meer dan 160 landen
o WIPO ziet toe op deze conventie (zie 2.1.4)
= belangrijkste internationale orgaan voor auteursrecht & andere intellectuele rechten
1952: Universele Auteursrechtconventie afgekondigd in Genève
1961: Conventie van Rome
o Erkenning verleend aan naburige rechten
Uitvoerende kunstenaars & producenten van fonogrammen worden erkend
2.1.2: EUROPESE UNIE
Zie 1.1.2
Sinds 1990: Europese richtlijnen
o Doel: harmonisering vd wetgeving in lidstaten op vlak van auteursrecht & vrije verkeer
van goederen en diensten in de cultuur- en informatiesector
Toenemend aantal zaken van HJEU m.b.t. auteursrecht
o Zorgt voor verdere harmonisering van auteursrechtelijke begrippen & uniforme
interpretatie van aantal bepalingen
2.1.3: W ERELDHANDELSORGANISATIE (W HO) & TRIPS
TRIPS = Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights
o = internationaal verdrag
o Ondertekening van TRIPS-akkoord: voorwaarde voor toetreding tot WHO
Betrekking op auteursrecht en andere intellectuele eigendomsrechten
Basisregels vh auteursrecht op wereldniveau opgelegd voor toetredende landen
TRIPS-akkoord vooral economisch van aard
o Reglementering van aspecten van AR die betrekking hebben op vrije verkeer van
cultuurgoederen & handel van nagemaakte goederen
o Effectieve internationale sancties wanneer verdragsverplichtingen niet nageleefd
worden
WHO: kan bemiddelden bij geschillen over AR
o Tussen staten onderling / tussen staten en bedrijven
4
ALGEMEEN KADER
1: MEDIARECHT
1.1: INTERNATIONAAL NIVEAU
1.1.1: RAAD VAN EURO PA
Na WO II: nood aan organisatie gericht op bevorderen van mensenrechten & democratie
1949 oprichting Raad van Europa door Europese landen
o Geen onderdeel vd EU
o ≠ Europese Raad of Raad vd EU !!
Doel: bevorderen van eenheid tussen lidstaten
o Door sluiten van onderlinge verdragen
o Belangrijkste verdrag = EVRM
Getekend door alle lidstaten
Burgers kunnen zich beroepen op bepalingen uit EVRM bij EHRM (zie
1.1.1.2)
o Ook op andere terreinen actief: vb. cultuur
Telt 46 lidstaten
o meer dan de EU
o Moeten EVRM naleven
Bestaat uit Comité van Ministers + Parlementaire Vergadering
1.1.1.1: EUROPEES VERDRAG VOOR DE RECHTEN VD MENS & DE FUNDAMENTELE
VRIJHEDEN
Afgekondigd als Europees grondrechtenverdrag in 1950
o Effectief in werking getreden in 1953
o Internationaal superviserend toezicht op naleving
01/11/’98: burgers en organisaties kunnen zich als slachtoffer van schending v/e EVRM-
grondrecht richten tot het EHRM in Straatsburg
o Na uitputting vd nationale rechtsmiddelen (individueel klachtrecht)
Door internationaal verdragrecht in Belgische rechtsorde: ook Belgische wetgevers, bestuur
en rechtscolleges moeten zich afstemmen op EVRM-grondrechten
Belang en werking van EVRM gaandeweg pas doorgedrongen in rechtspraktijk van lidstaten
o EVRM oorspronkelijk als aanvulling op nationale rechtsbescherming vd rechten en
vrijheden
o Nu: basisnorm voor aantal mensenrechten
1.1.1.2: EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VD MENS
EHRM = permanent rechtsorgaan vd Raad van Europa (47 rechters)
Ziet erop toe dat EVRM en bijbehorende Protocollen nageleefd worden
Kan zowel door staten als particulieren ingeschakeld worden
Arresten zijn bindend
1
,1.1.2: EUROPESE UNIE
= economisch & politiek partnerschap van landen in Europa
o Momenteel 27 landen
EEG (Europese Economische Gemeenschap) = voorloper vd EU
o Ontstaan na WO II voor economische samenwerking (1958)
Landen die handel drijven met elkaar, zullen van elkaar afhankelijk worden en
daardoor minder snel met elkaar in conflict raken
BE, NL, LU, FR, DU, IT
o Later nog 22 landen toegetreden = EU (-> 2020: Brexit, dus van 28 nr 27)
Houdt zich bezig met verschillende beleidsterreinen (vb. milieu, gezondheid, justitie, migratie,
…)
o Hierdoor kreeg EEG ook andere naam in 1993
Focus lag niet langer op enkel economie
Mensenrechten worden beschermd door Handvest vd grondrechten vd EU
o Recht om gevrijwaard te blijven van discriminatie
o Recht op bescherming van persoonsgegevens
o Recht op toegang tot de rechter
Doelstellingen & waarden staan beschreven in Verdrag van Lissabon & Handvest vd
grondrechten
Belangrijkste EU-instellingen:
Europees Parlement:
o Wetgevend orgaan
o Om de 5 jaar verkozen door stemgerechtigden in EU
o 3 hoofdtaken:
Goedkeuren van EU-wetgeving
Democratisch toezicht houden op alle EU-instellingen
Vaststellen vd begroting vd EU (samen met Raad)
Europese Raad:
o ≠ Raad van Europa !!
o EU-leiders komen samen om politieke agenda van EU te bepalen
o Vertegenwoordigt hoogste niveau van politieke samenwerking tss EU-landen
o Bepaalt algemene politieke beleidslijnen & prioriteiten
o Geen deel van wetgevende instellingen
Dus: niet betrokken bij onderhandelen / aannemen van EU-wetten
Raad vd Europese Unie:
o ≠ Raad van Europa !!
o Wetgevend orgaan
o Regeringen van EU-landen vaardigen 1 minister af naar de REU
Om wetsvoorstellen te bespreken, wijzigen, goed te keuren
Om beleid te coördineren
o Afspraken zijn bindend voor nationale regeringen
Europese Commissie:
o Politiek onafhankelijke, uitvoerende macht vd EU
o Verantwoordelijk voor opstellen voor nieuwe Europese wetgeving
o Voert besluiten vh Europees Parlement en REU uit
o Stelt nieuwe wetgeving voor, die daarna door EP en REU goedgekeurd kan worden
Hof van Justitie vd Europese Unie:
o Zorgt ervoor dat EU-recht in alle EU-landen op dezelfde manier toegepast &
geïnterpreteerd wordt
2
,1.1.2.1: HOF VAN JUSTITIE VD EUROPESE UNIE
HJEU in Luxemburg ≠ EHRM in Straatsburg
HJEU ziet er op toe dat EU-landen en -instellingen zich aan EU-wetgeving houden
o Doet uitspraak in zaken die bij het hof aanhangig zijn gemaakt
Meestal gaat het om:
o Interpretatie van wetgeving
EU-wetgeving moet nationaal nageleefd worden door rechtbanken
Maar: interpretatie kan van land tot land verschillen
Bij twijfel van nationale rechter over interpretatie, kan hij het HJEU om uitleg
vragen
o Handhaving van wetgeving
Procedure tegen regering van lidstaat die EU-wetgeving niet toepast
Ingeleid door EC of door andere lidstaat
Als land regels overtreden heeft:
Moet onmiddellijk gecorrigeerd worden / er wordt een tweede zaak
aangespannen (die kan leiden tot geldboete)
o Nietigverklaring van EU-wetgeving
Als bepaalde EU-wetgeving in strijd is met EU-verdragen of grondrechten,
kan het HJEU verzocht worden om deze nietig te verklaren
Kan ingeleid worden door EU-instellingen, lidstaten of particulieren die zich
benadeeld worden
o Afdwinging van maatregelen
Volgens Verdrag van Lissabon moeten Parlement, Raad en Commissie
bepaalde beslissingen nemen in bepaalde omstandigheden
Als ze dit niet doen: kan aangeklaagd worden bij het HJEU
Door EU-instellingen, lidstaten of particulieren
o Sanctionering van EU-instelling
Personen / bedrijven die schade hebben geleden als gevolg van een
handeling / nalatigheid vd EU
Kunnen vordering tot schadevergoeding instellen
1.2: NATIONAAL NIVEAU
Wetgeving mediarecht terug te vinden in:
o Grondwet, strafwetboek & federale wetten
Media = bevoegdheid vd gemeenschappen
o Vlaanderen kan eigen beleid voeren, afgestemd op het Europees beleid / dat van
andere gemeenschappen
Belangrijkste wetgeving i.v.m. media terug te vinden in mediadecreet
Verschillende actoren in Vlaanderen die mediabeleid adviseren:
o Vlaamse regering
Minister van Media (Cieltje Van Achter)
Minister van Cultuur (Caroline Gennez)
in regeerakkoord worden strategische keuzes voor regeerperiode
beschreven
Afspraken over beleid dat regering zal voeren
o Vlaams Parlement, Vlaamse overheid, Vlaams Audiovisueel Fonds
3
, 2: AUTEURSRECHT
2.1: INTERNATIONAAL NIVEAU
2.1.1: BERNER CONVENTIE
1886
Doel: auteurs een minimale bescherming garanderen
Internationalisering vh auteursrecht
o Internationaal een gemeenschappelijke herkenning vh auteursrecht afdwingen
Op kunst en letterkundige werken
Toetredende landen moesten bescherming van auteursrechten garanderen
Erkenning van auteursrechten tussen toegetreden landen
Auteur moest werk niet meer laten registreren / aanvraag doen voor eigendomsbescherming
Ondertekend door meer dan 160 landen
o WIPO ziet toe op deze conventie (zie 2.1.4)
= belangrijkste internationale orgaan voor auteursrecht & andere intellectuele rechten
1952: Universele Auteursrechtconventie afgekondigd in Genève
1961: Conventie van Rome
o Erkenning verleend aan naburige rechten
Uitvoerende kunstenaars & producenten van fonogrammen worden erkend
2.1.2: EUROPESE UNIE
Zie 1.1.2
Sinds 1990: Europese richtlijnen
o Doel: harmonisering vd wetgeving in lidstaten op vlak van auteursrecht & vrije verkeer
van goederen en diensten in de cultuur- en informatiesector
Toenemend aantal zaken van HJEU m.b.t. auteursrecht
o Zorgt voor verdere harmonisering van auteursrechtelijke begrippen & uniforme
interpretatie van aantal bepalingen
2.1.3: W ERELDHANDELSORGANISATIE (W HO) & TRIPS
TRIPS = Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights
o = internationaal verdrag
o Ondertekening van TRIPS-akkoord: voorwaarde voor toetreding tot WHO
Betrekking op auteursrecht en andere intellectuele eigendomsrechten
Basisregels vh auteursrecht op wereldniveau opgelegd voor toetredende landen
TRIPS-akkoord vooral economisch van aard
o Reglementering van aspecten van AR die betrekking hebben op vrije verkeer van
cultuurgoederen & handel van nagemaakte goederen
o Effectieve internationale sancties wanneer verdragsverplichtingen niet nageleefd
worden
WHO: kan bemiddelden bij geschillen over AR
o Tussen staten onderling / tussen staten en bedrijven
4
