VERBINTENISSENRECHT
Julie Boens
PROF. DR. BRITT WEYTS
TWEEDE BACHELOR
2025 -2026
,INHOUD
Inleiding ..............................................................................................................................................3
Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen ..............................................................................3
Begrip ..............................................................................................................................................3
Definitie .......................................................................................................................................3
Natuurlijke verbintenis (art. 5.2 BW) ...............................................................................................4
De verschillende soorten verbintenissen ...........................................................................................5
Indeling volgens het voorwerp ........................................................................................................5
Indeling volgens het aantal schuldeisers of schuldenaars ...............................................................6
Indeling volgens de modaliteiten ....................................................................................................9
Bronnen en gevolgen van verbintenissen ............................................................................................. 12
De verbintenis door eenzijdige wilsuiting .......................................................................................... 12
Autonome bron van verbintenissen .............................................................................................. 12
Toepasselijke rechtsregels .......................................................................................................... 12
De schijn- of vertrouwensleer .......................................................................................................... 12
De overeenkomst ........................................................................................................................... 13
Grondbeginselen van contractenrecht ......................................................................................... 15
De totstandkoming van de overeenkomst ..................................................................................... 17
Geldigheidsvereisten van de overeenkomst .................................................................................. 21
Andere bronnen ............................................................................................................................. 26
De gevolgen van het contract voor de contractspartijen ....................................................................... 26
Interpretatie en uitvoering te goeder trouw van het contract .............................................................. 26
Contractuele aansprakelijkheid ...................................................................................................... 30
Voor eigen gedrag, hulppersonen & hulpvoorwerpen ..................................................................... 30
Bevrijdingsgronden ..................................................................................................................... 32
Sancties bij contractbreuk .............................................................................................................. 34
Uitvoering in natura ..................................................................................................................... 34
Schadeherstel ............................................................................................................................ 35
Ontbinding van contract .............................................................................................................. 36
Prijsvermindering ........................................................................................................................ 37
Schorsing van verbintenissen ...................................................................................................... 38
Gronden en gevolgen van het tenietgaan van overeenkomsten .......................................................... 39
Nietigheid ................................................................................................................................... 39
Eenzijdige opzegging ................................................................................................................... 41
Postcontractuele verbintenissen ................................................................................................. 43
Gevolgen van het contract voor derden ............................................................................................... 43
1
, Algemeen ...................................................................................................................................... 43
Onderscheid tussen contractpartijen en derden .............................................................................. 43
Relativiteit van de obligatoire gevolgen ............................................................................................ 44
Tegenwerpelijkheid van de externe gevolgen .................................................................................... 46
Pauliaanse vordering ................................................................................................................... 47
Veinzing ..................................................................................................................................... 47
De rechtsfeiten .................................................................................................................................. 48
Zaakwaarneming ............................................................................................................................ 48
Onverschuldigde betaling – art. 5.133 BW ........................................................................................ 49
Ongerechtvaardigde verrijking ......................................................................................................... 50
Overdracht van verbintenissen & contracten ....................................................................................... 50
Overdracht (of cessie) van schuldvordering – art. 5.174 BW .............................................................. 51
Schuld- en contractoverdracht ........................................................................................................ 53
Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of rechtsvordering ............................................................... 54
Nakoming van verbintenis of betaling .............................................................................................. 54
Schuldvernieuwing of novatie .......................................................................................................... 59
Kwijtschelding van schuld, afstand van recht & rechtsverwerking ...................................................... 61
Schuldvergelijking .......................................................................................................................... 62
Verval door verdwijning van het voorwerp ........................................................................................ 64
Schuldvermenging .......................................................................................................................... 64
De bevrijdende verjaring ................................................................................................................. 64
Verval van recht of bevoegdheid ...................................................................................................... 67
Het bewijs ......................................................................................................................................... 67
Algemeen ...................................................................................................................................... 67
Voorwerp van het bewijs ................................................................................................................. 69
De bewijslast ................................................................................................................................. 69
De bewijsstandaard ........................................................................................................................ 70
Wettelijke vermoedens ................................................................................................................... 70
De toelaatbaarheid van de bewijsmiddelen ...................................................................................... 70
De bewijsmiddelen ......................................................................................................................... 71
Examen ............................................................................................................................................. 74
2
, INLEIDING
Waarover gaat het?
➔ Verbintenissenrecht = moeder van het recht
-> kern van het privaatrecht
Bronnen
- Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Rechtsfeiten: zowel buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht als oneigenlijke contracten
Doelstellingen
- Stabiliserende & bevorderende rol
o Maatschappelijk & economisch verkeer word mogelijk gemaakt, terwijl het dat daardoor
ook bevordert
- Bindende kracht
- Contractsvrijheid is heel belangrijk (autonomiebeginsel)
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
o Soort correctie doelstelling partijautonomie
Oud & nieuw BW
- Argumenten vernieuwing
o Hopeloos verouderd, onvolledig & onoverzichtelijk
o Ontoegankelijkheid regelgeving
-> Correcte toepassing regelgeving gestuurd door rechtspraak & rechtsleer
o Opnieuw centrale plaats normering alle privaatrechtelijke verhoudingen
- Cassatie heeft gezorgd voor heel wat vernieuwingen
o Heeft nieuwe rechtsfiguren gecreëerd, ook al is deze geen wetgever
- Temporele werking, maar contracten aangegaan voor nieuwe BW? Dan is oude BW van
toepassing, tenzij contractueel anders bepaalt
- Boek 1 nieuw BW bevat definities, maar ook kritiek op
- Doelstellingen nieuw BW: modernisering& toegankelijkheid + codificatie Cassatierechtspraak
- Bepalingen zijn van aanvullend recht, tenzij tekst andere draagwijdte heeft
Primaire rol verbintenissenrecht versterkt
➔ Door contractualisering publiekrecht, meer regels privaatrecht toegepast op overheid
HET BEGRIP VERBINTENIS EN DE SOORTEN VERBINTENISSEN
BEGRIP
DEFINITIE
Vroeger was er geen definitie bepaalt door de wetgever, enkel in de rechtsleer. Sinds het nieuwe BW,
staat de definitie in art. 5.1 BW.
➔ Onderscheid tussen morele afspraken & juridische verbintenissen
o Enkel juridische verbintenissen zijn afdwingbaar
3
Julie Boens
PROF. DR. BRITT WEYTS
TWEEDE BACHELOR
2025 -2026
,INHOUD
Inleiding ..............................................................................................................................................3
Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen ..............................................................................3
Begrip ..............................................................................................................................................3
Definitie .......................................................................................................................................3
Natuurlijke verbintenis (art. 5.2 BW) ...............................................................................................4
De verschillende soorten verbintenissen ...........................................................................................5
Indeling volgens het voorwerp ........................................................................................................5
Indeling volgens het aantal schuldeisers of schuldenaars ...............................................................6
Indeling volgens de modaliteiten ....................................................................................................9
Bronnen en gevolgen van verbintenissen ............................................................................................. 12
De verbintenis door eenzijdige wilsuiting .......................................................................................... 12
Autonome bron van verbintenissen .............................................................................................. 12
Toepasselijke rechtsregels .......................................................................................................... 12
De schijn- of vertrouwensleer .......................................................................................................... 12
De overeenkomst ........................................................................................................................... 13
Grondbeginselen van contractenrecht ......................................................................................... 15
De totstandkoming van de overeenkomst ..................................................................................... 17
Geldigheidsvereisten van de overeenkomst .................................................................................. 21
Andere bronnen ............................................................................................................................. 26
De gevolgen van het contract voor de contractspartijen ....................................................................... 26
Interpretatie en uitvoering te goeder trouw van het contract .............................................................. 26
Contractuele aansprakelijkheid ...................................................................................................... 30
Voor eigen gedrag, hulppersonen & hulpvoorwerpen ..................................................................... 30
Bevrijdingsgronden ..................................................................................................................... 32
Sancties bij contractbreuk .............................................................................................................. 34
Uitvoering in natura ..................................................................................................................... 34
Schadeherstel ............................................................................................................................ 35
Ontbinding van contract .............................................................................................................. 36
Prijsvermindering ........................................................................................................................ 37
Schorsing van verbintenissen ...................................................................................................... 38
Gronden en gevolgen van het tenietgaan van overeenkomsten .......................................................... 39
Nietigheid ................................................................................................................................... 39
Eenzijdige opzegging ................................................................................................................... 41
Postcontractuele verbintenissen ................................................................................................. 43
Gevolgen van het contract voor derden ............................................................................................... 43
1
, Algemeen ...................................................................................................................................... 43
Onderscheid tussen contractpartijen en derden .............................................................................. 43
Relativiteit van de obligatoire gevolgen ............................................................................................ 44
Tegenwerpelijkheid van de externe gevolgen .................................................................................... 46
Pauliaanse vordering ................................................................................................................... 47
Veinzing ..................................................................................................................................... 47
De rechtsfeiten .................................................................................................................................. 48
Zaakwaarneming ............................................................................................................................ 48
Onverschuldigde betaling – art. 5.133 BW ........................................................................................ 49
Ongerechtvaardigde verrijking ......................................................................................................... 50
Overdracht van verbintenissen & contracten ....................................................................................... 50
Overdracht (of cessie) van schuldvordering – art. 5.174 BW .............................................................. 51
Schuld- en contractoverdracht ........................................................................................................ 53
Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of rechtsvordering ............................................................... 54
Nakoming van verbintenis of betaling .............................................................................................. 54
Schuldvernieuwing of novatie .......................................................................................................... 59
Kwijtschelding van schuld, afstand van recht & rechtsverwerking ...................................................... 61
Schuldvergelijking .......................................................................................................................... 62
Verval door verdwijning van het voorwerp ........................................................................................ 64
Schuldvermenging .......................................................................................................................... 64
De bevrijdende verjaring ................................................................................................................. 64
Verval van recht of bevoegdheid ...................................................................................................... 67
Het bewijs ......................................................................................................................................... 67
Algemeen ...................................................................................................................................... 67
Voorwerp van het bewijs ................................................................................................................. 69
De bewijslast ................................................................................................................................. 69
De bewijsstandaard ........................................................................................................................ 70
Wettelijke vermoedens ................................................................................................................... 70
De toelaatbaarheid van de bewijsmiddelen ...................................................................................... 70
De bewijsmiddelen ......................................................................................................................... 71
Examen ............................................................................................................................................. 74
2
, INLEIDING
Waarover gaat het?
➔ Verbintenissenrecht = moeder van het recht
-> kern van het privaatrecht
Bronnen
- Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Rechtsfeiten: zowel buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht als oneigenlijke contracten
Doelstellingen
- Stabiliserende & bevorderende rol
o Maatschappelijk & economisch verkeer word mogelijk gemaakt, terwijl het dat daardoor
ook bevordert
- Bindende kracht
- Contractsvrijheid is heel belangrijk (autonomiebeginsel)
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
o Soort correctie doelstelling partijautonomie
Oud & nieuw BW
- Argumenten vernieuwing
o Hopeloos verouderd, onvolledig & onoverzichtelijk
o Ontoegankelijkheid regelgeving
-> Correcte toepassing regelgeving gestuurd door rechtspraak & rechtsleer
o Opnieuw centrale plaats normering alle privaatrechtelijke verhoudingen
- Cassatie heeft gezorgd voor heel wat vernieuwingen
o Heeft nieuwe rechtsfiguren gecreëerd, ook al is deze geen wetgever
- Temporele werking, maar contracten aangegaan voor nieuwe BW? Dan is oude BW van
toepassing, tenzij contractueel anders bepaalt
- Boek 1 nieuw BW bevat definities, maar ook kritiek op
- Doelstellingen nieuw BW: modernisering& toegankelijkheid + codificatie Cassatierechtspraak
- Bepalingen zijn van aanvullend recht, tenzij tekst andere draagwijdte heeft
Primaire rol verbintenissenrecht versterkt
➔ Door contractualisering publiekrecht, meer regels privaatrecht toegepast op overheid
HET BEGRIP VERBINTENIS EN DE SOORTEN VERBINTENISSEN
BEGRIP
DEFINITIE
Vroeger was er geen definitie bepaalt door de wetgever, enkel in de rechtsleer. Sinds het nieuwe BW,
staat de definitie in art. 5.1 BW.
➔ Onderscheid tussen morele afspraken & juridische verbintenissen
o Enkel juridische verbintenissen zijn afdwingbaar
3
