Leer-kracht 2: jongeren in de ontwikkeling
Inhoud
Leer-kracht 2: jongeren in de ontwikkeling .................................................................. 1
Les 1: wetenschap + nature-nurture ....................................................................... 2
Psychologie als wetenschap (p16-25 handboek): .................................................... 2
Les 2: Identiteit, persoonlijkheid en hechting ........................................................ 13
Les 3: Morele en levensbeschouwelijke ontwikkeling ............................................. 25
Les 4: IQ, cognitieve ontwikkeling en executieve functies ....................................... 36
Les 5: Seksuele en lichamelijke ontwikkeling ........................................................ 51
Les 6: Sociale ontwikkeling .................................................................................. 62
Les 7: Maatschappelijke functies van het onderwijs .............................................. 76
Les 9: leerlingenbegeleiding op school ................................................................. 84
Les 10: sociaal emotionele problemen ................................................................. 91
1
,Les 1: wetenschap + nature-nurture
Psychologie als wetenschap (p16-25 handboek):
Leerdoelen:
• In eigen woorden omschrijven via welke stappen men in psychologie tot
wetenschappelijke bevindingen komt.
• Correlatie en causaliteit van elkaar kunnen onderscheiden in concrete
voorbeelden.
• De rol van experimenten en instrumenten duiden in psychologisch
onderzoek.
• In eigen woorden een randomized controlled trial (RTC) uitleggen a.d.h.v. een
concreet voorbeeld.
• De rol van natuurlijke observaties, vragenlijsten/surveyonderzoek en
casestudies beschrijven in psychologisch onderzoek.
• A.d.h.v. concrete voorbeelden het onderscheid maken tussen
dwarsdoorsnedeonderzoek/cohorteonderzoek en longitudinale
onderzoeken
• Triangulatie uitleggen in eigen woorden a.d.h.v. een concreet voorbeeld.
• De gevolgen van de replicatiecrisis in de psychologie in eigen woorden
uitleggen.
Hoe weten we iets in psychologie?
Observeren: het start met kijken
Darwin observeerde zijn eigen kind (niet objectief)
2 uitdagingen bij observeren:
- Afstand bewaren
- Hoe algemeen geldt wat je ziet? (je kan niet alles wat je ziet zomaar
generaliseren)
Verloop van een wetenschappelijke methode:
Stap 1: Hypothese op basis van
2
, ▪ observaties of
▪ doordenken van bestaande theorieën.
Stap 2: Dataverzameling
Stap 3: Analyse van resultaat -> klopt de hypothese of niet?
Stap 4: Nood aan controle via peer review (anonieme controle door andere
wetenschappers) of replicatie (onderzoek die opnieuw gedaan wordt)
Correlatie vs causaal verband:
Een correlatie betekent dat er een verband is tussen 2 factoren maar dit is niet per se
een oorzaak-gevolg verband.
Een causaal verband (oorzakelijkheid) wil zeggen dat er een oorzakelijk verband is.
Dus:
Er is altijd een correlatie bij een causaal verband, maar er is niet altijd een causaliteit bij
een correlatie.
Voorbeeld:
Op zoek naar oorzakelijke verbanden via experimenteren en instrumenten:
3
, • Via experiment: Controle op (verstorende) factoren of invloeden die een invloed
kunnen hebben op wat er gemeten wordt.
• Standaard: RCT = Randomized controlled trial
(Een randomized controlled trail (RCT) is een wetenschappelijk
onderzoeksontwerp waarbij deelnemers willekeurig worden verdeeld in twee
groepen: een behandelgroep en een controlegroep. De behandelgroep ontvangt
de interventie die onderzocht wordt, terwijl de controlegroep geen interventie
ontvangt of een placebo krijgt. Hierdoor kan het effect van de interventie op de
behandelgroep met zekerheid worden toegeschreven, aangezien eventuele
veranderingen niet door andere factoren veroorzaakt kunnen zijn.
Een randomized controlled trail wordt ook wel ‘gerandomiseerd onderzoek met
een controlegroep’ genoemd.)
• Risico op fouten verkleinen door:
- Werken met meerdere groepen, controlegroepen
- Niet weten wie tot de controlegroep of experimentele groep behoort:
▪ Proefpersonen => cfr. Placebo-effect
▪ Proefleiders (enkel indien nodig) => cfr. vooroordelen
- Valide en betrouwbare instrumenten gebruiken
Maar er zijn grenzen bij experimenten:
Bijvoorbeeld:
- Invloed opgroeien zonder moeder op de ontwikkeling?
- Invloed van armoede op de ontwikkeling?
- Invloed van roken op kinderen?
→Dus experimenten zijn niet altijd mogelijk of wenselijk (cfr. ethische bezwaren)
Alternatieven voor experimenteren:
4
Inhoud
Leer-kracht 2: jongeren in de ontwikkeling .................................................................. 1
Les 1: wetenschap + nature-nurture ....................................................................... 2
Psychologie als wetenschap (p16-25 handboek): .................................................... 2
Les 2: Identiteit, persoonlijkheid en hechting ........................................................ 13
Les 3: Morele en levensbeschouwelijke ontwikkeling ............................................. 25
Les 4: IQ, cognitieve ontwikkeling en executieve functies ....................................... 36
Les 5: Seksuele en lichamelijke ontwikkeling ........................................................ 51
Les 6: Sociale ontwikkeling .................................................................................. 62
Les 7: Maatschappelijke functies van het onderwijs .............................................. 76
Les 9: leerlingenbegeleiding op school ................................................................. 84
Les 10: sociaal emotionele problemen ................................................................. 91
1
,Les 1: wetenschap + nature-nurture
Psychologie als wetenschap (p16-25 handboek):
Leerdoelen:
• In eigen woorden omschrijven via welke stappen men in psychologie tot
wetenschappelijke bevindingen komt.
• Correlatie en causaliteit van elkaar kunnen onderscheiden in concrete
voorbeelden.
• De rol van experimenten en instrumenten duiden in psychologisch
onderzoek.
• In eigen woorden een randomized controlled trial (RTC) uitleggen a.d.h.v. een
concreet voorbeeld.
• De rol van natuurlijke observaties, vragenlijsten/surveyonderzoek en
casestudies beschrijven in psychologisch onderzoek.
• A.d.h.v. concrete voorbeelden het onderscheid maken tussen
dwarsdoorsnedeonderzoek/cohorteonderzoek en longitudinale
onderzoeken
• Triangulatie uitleggen in eigen woorden a.d.h.v. een concreet voorbeeld.
• De gevolgen van de replicatiecrisis in de psychologie in eigen woorden
uitleggen.
Hoe weten we iets in psychologie?
Observeren: het start met kijken
Darwin observeerde zijn eigen kind (niet objectief)
2 uitdagingen bij observeren:
- Afstand bewaren
- Hoe algemeen geldt wat je ziet? (je kan niet alles wat je ziet zomaar
generaliseren)
Verloop van een wetenschappelijke methode:
Stap 1: Hypothese op basis van
2
, ▪ observaties of
▪ doordenken van bestaande theorieën.
Stap 2: Dataverzameling
Stap 3: Analyse van resultaat -> klopt de hypothese of niet?
Stap 4: Nood aan controle via peer review (anonieme controle door andere
wetenschappers) of replicatie (onderzoek die opnieuw gedaan wordt)
Correlatie vs causaal verband:
Een correlatie betekent dat er een verband is tussen 2 factoren maar dit is niet per se
een oorzaak-gevolg verband.
Een causaal verband (oorzakelijkheid) wil zeggen dat er een oorzakelijk verband is.
Dus:
Er is altijd een correlatie bij een causaal verband, maar er is niet altijd een causaliteit bij
een correlatie.
Voorbeeld:
Op zoek naar oorzakelijke verbanden via experimenteren en instrumenten:
3
, • Via experiment: Controle op (verstorende) factoren of invloeden die een invloed
kunnen hebben op wat er gemeten wordt.
• Standaard: RCT = Randomized controlled trial
(Een randomized controlled trail (RCT) is een wetenschappelijk
onderzoeksontwerp waarbij deelnemers willekeurig worden verdeeld in twee
groepen: een behandelgroep en een controlegroep. De behandelgroep ontvangt
de interventie die onderzocht wordt, terwijl de controlegroep geen interventie
ontvangt of een placebo krijgt. Hierdoor kan het effect van de interventie op de
behandelgroep met zekerheid worden toegeschreven, aangezien eventuele
veranderingen niet door andere factoren veroorzaakt kunnen zijn.
Een randomized controlled trail wordt ook wel ‘gerandomiseerd onderzoek met
een controlegroep’ genoemd.)
• Risico op fouten verkleinen door:
- Werken met meerdere groepen, controlegroepen
- Niet weten wie tot de controlegroep of experimentele groep behoort:
▪ Proefpersonen => cfr. Placebo-effect
▪ Proefleiders (enkel indien nodig) => cfr. vooroordelen
- Valide en betrouwbare instrumenten gebruiken
Maar er zijn grenzen bij experimenten:
Bijvoorbeeld:
- Invloed opgroeien zonder moeder op de ontwikkeling?
- Invloed van armoede op de ontwikkeling?
- Invloed van roken op kinderen?
→Dus experimenten zijn niet altijd mogelijk of wenselijk (cfr. ethische bezwaren)
Alternatieven voor experimenteren:
4
