Samenvatting hoofdstuk 5 leren en cognitie: Sociaal cognitieve theorie

Samenvatting hoofdstuk 5: Sociaal
cognitieve theorie
Mensen leren veel door het observeren van anderen en gaan elkaar soms
daardoor nadoen (modeling). De sociaal cognitieve theorie focust zich op zulke
processen. Het is ontstaan uit de sociale leertheorie, die weer ontstaan was uit
het behaviorisme, maar omdat er ook veel cognitie bij kwam kijken, is de sociaal
cognitieve theorie ontstaan. Een van de grondleggers is Bandura.



Algemene principes

 Mensen kunnen leren door gedragingen van anderen en de consequenties
daarvan te observeren. Behavioristen dachten dat leren een kwestie was
van uitproberen, maar cognitivisten zeggen dat we veel leren van anderen
(modeling)
 Cognitie speelt een belangrijke rol bij leren. Bewustzijn, verwachtingen,
aandacht en geheugen zijn voorbeelden van essentiële cognitieve
aspecten die een rol spelen bij leren. Zo moeten learners zich bewust zijn
van het response-consequentie verband om een reinforcer of straf effectief
te laten zijn en vormen ze verwachtingen over toekomstige uitkomsten van
acties (outcome expectations), zowel door eigen ervaringen als door het
observeren van anderen. Ook creëren ze verwachtingen over hun eigen
kunnen (self-efficacy)
 Leren kan plaatsvinden zonder dat er sprake is van verandering in gedrag
en gaat dus over een mentale verandering. Vaak laten mensen alleen het
aangeleerde gedrag zien als ze daar een reden voor hebben (verwachten
dat het leidt tot een reinforcer)
 Mensen hebben controle over hun handelingen en omgevingen (personal
agency). De omgeving, de eigenschappen van een individu en zijn gedrag
hebben allemaal invloed op elkaar (reciprocal causation)
 De observeerder wordt reinforced door het model, omdat het gedragingen
zijn die het model waardeert. Het kan ook zijn dat de observeerder door
een derde persoon wordt reinforced, omdat diegene het gedrag van het
model ook waardeert (bv. fangirls), of het gedrag op zich is al een
reinforcer (taal goed spreken zorgt voor makkelijkere communicatie, bal
vragen in spel zorgt voor prestatie, etc.)
vicarious reinforcement  gedrag neemt toe bij observeerder door
reinforcer na imitatie (facilitation)
vicarious punishment  gedrag neemt af bij observeerder door straf aan
model/ observeerder na imitatie (inhibition)
 Verwachte straffen die niet komen zorgen voor het toenemen van gedrag,
omdat het dient als reinforcer. Verwachte reinforcers die niet komen zorgen
voor het afnemen van gedrag, omdat het dient als straf (nonoccurance of
expected consequences). Dit geldt ook wanneer dit gebeurt bij een model

, Binnen het behaviorisme heeft reinforcement invloed op het gedrag dat volgt.
Binnen de sociaal cognitieve theorie beïnvloedt een toekomstige reinforcer
(incentive) het gedrag dat eraan vooraf gaat.

Modeling
Modeling is het imiteren van het gedrag van anderen. Baby’s doen dit al vanaf de
geboorte. Het kan nieuwe gedragingen aanleren, het heeft invloed op de
frequentie waarop al aangeleerd gedrag wordt laten zien, het kan voorheen
verboden gedragingen stimuleren (disinhibition) en het kan gedragingen
aanleren die net anders zijn dan wat het model deed.

Er zijn drie type modeling:

 Live modeling  een echt persoon laat een bepaalde gedraging zien
 Symbolic modeling  een personage in bijvoorbeeld een boek of film laat
een bepaalde gedraging zien
 Verbale instructie  een omschrijving van gedrag

Eigenschappen model:

 Het model is competent
 Het model heeft macht, een hoge status en respect
 Het model gedraagt zich volgens de stereotiepe gendereigenschappen.
Mannen imiteren eerder stereotiepe mannen en vrouwen imiteren eerder
stereotiepe vrouwen
 Het gedrag en/of de eigenschappen van het model is relevant aan en van
nut in de situatie van de observeerder

Gedragingen die aangeleerd kunnen worden:

 Sociale vaardigheden
 Emotionele vaardigheden
 Academische vaardigheden  werkt nog beter als er niet alleen wordt
uitgelegd hoe het moet, maar ook hoe je moet nadenken en waarom deze
stappen nodig zijn (cognitieve modeling)
 Agressie  een niet-agressieve model zorgt ook voor niet-agressief
gedrag!
 Interpersoonlijke gedragingen, zoals normen en waarden, vrijgevigheid en
altruïsme

Wat het model laat zien, heeft meer invloed dan wat het model zegt!

Factoren die nodig zijn voor modeling:

 Aandacht, met name op de significante aspecten van het gedrag
 Behoud  kan door herhaling. Zo ontstaan er (vaak visuele of verbale)
memory codes, die later weer opgehaald kunnen worden. Dit werkt het
beste wanneer het model begeleiding biedt bij het vormen van memory
codes
 Motorische reproductie  kan een probleem zijn wanneer het lichaam er
niet toe in staat is om de gedraging uit te voeren (bv. te jong, niet lenig
genoeg, niet lang genoeg, etc.). Zowel de fysieke mogelijkheid als het