Samenvatting grondslagen van het (straf)recht

GRONDSLAGEN VAN HET (STRAF)RECHT
THEMA 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN


Fundamentele vrijheden: vrije meningsuiting (onder druk)

RECHTSHISTORISCHE VRAAG
Rechtsgeschiedenis = geschiedenis v/h recht

- Hoe “samen” leven?
- Maatschappij: regels en sancties
 Onderlinge afspraken = privaatrecht
 Machtsafspraken = publiekrecht

RECHTSTHEORETISCHE VRAAG
Hoe redeneert een jurist?

- Rechter interpreteert regels
- Advocaten brengen interpretatie naar voor

Wat zijn de kenmerken v/h rechtssysteem?

Rechtsregels buiten overeenkomst:

- vb. lening: kopen en later terugbetalen  niet alles op papier is meteen correct

Verhouding tussen rechten en plichten:

- Recht vaak gepaard met plicht

CORONACRISIS

Pandemie: virus (biologisch gegeven)

- Jurist: rechtsfeit (vb. verkeersongeval door niemand gewenst)
- Gebeurtenis met juridische gevolgen
 Burgerrechtelijk
 Arbeidsrechtelijk
 Strafrechtelijk
- Schadeverwekkende gebeurtenis

Centrale vraag: wie draagt de schade?

- Typische rechtsvraag: vraag waarop antwoord moet bieden
- Recht = geheel van principes en uitzonderingen daarop
- Algemeen principe: iedereen draagt eigen schade
 Uitz. iemand brengt iemand anders schade toe
 Strafrecht: doden en gewonden  strafrechtelijk onderzoek
o Schuldigen zoeken
o Kwalificatie:
 Onopzettelijk?
 Opzettelijk?
 Schuldig verzuim?
o Geen schuldigen?  burgerlijke procedure
- Onderscheid straf- en burgerrechtelijke fout
 Deels overlappend
 Alle strafrechtelijke fouten zijn burgerrechtelijke fouten (niet omgekeerd)
 Strafrechtelijke fout > burgerrechtelijke fout

, - Burgerlijk recht: art. 1383 Oud BW  art. 6.5-6.6 BW
 Materiële schade
 Lichamelijke schade
 Contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid

Centrale vraag: is er een contract?

- Overeenkomst: contract
 Wilsovereenstemming tss. 2 of meer personen met bedoeling rechtsgevolgen te doen
ontstaan
 Rechtsband waarbij 1 of meer personen jegens 1 of meer personen gehouden zijn iets te
geven/te doen/te laten
- Principe 1: overeenkomst strekt partijen tot wet (art. 5.69 BW)
 Uitvoering moet! (uitzondering: gewijzigde omstandigheden art. 5.74 BW)
- Principe 2: contractuele aansprakelijkheid
 Partij door eigen fout in gebreke bij uitvoering van verbintenissen
 Als 1 persoon deel niet nakomt, moet andere dit ook niet doen
- Gevolg: schadevergoeding wegens niet-uitvoering overeenkomst
- Uitzondering: overmacht (art. 5.226 BW)
 Situatie waar het onmogelijk is om contract nog na te komen
 Oorlog niet per se overmacht
- Theorie vs. praktijk: wettelijke vs. werkelijke wereld

Indien geen contract:

- Principe: iedereen draagt eigen schade
- Uitzondering: onrechtmatige daad

RECHT
Regelt de subjectieve rechten van rechtssubjecten via het objectief recht

- ‘Objectief recht’ = algemeen voor iedereen geldend, niet specifiek
- Recht ≠ neutraal (politieke) keuzes
- Objectief recht verschilt van land tot land

Welke subjectieve rechten?

1. Subjectieve politieke rechten – tegenover de overheid (publiekrecht)
2. Subjectieve civiele rechten – tegenover de medeburgers (privaatrecht)
- Persoonlijkheidsrechten
- Familierechten
- Zakelijke rechten
- …

Een georganiseerde structuur inzake afdwinging van de regels:

- Extra regels nodig (vb. procesrecht)
- Structuren nodig (rechtbanken, gevangenissen…)
- Overheid heeft geweldmonopolie

Een georganiseerde structuur voor de verandering van de regels:

- Maatschappij is niet statisch, maar verandert, evolueert
- Recht evolueert mee

Recht ≠ rechtvaardig

- Onschuldig opgesloten
- Schuldig maar vrijgesproken
- Erfenis: successierechten soms loodzwaar