Orthopedagogie Samenvatting 2021-2022
INLEIDING
Agogisch handelen:
➢ Basis en werkterrein van de opvoeder – begeleider
➢ Is verantwoord doordacht en methodisch
1 ORTHOPEDAGOGIE ALS WETENSCHAP
1.1 WAT BETEKENT ORTHOPEDAGOGIE?
1.1.1 Pedagogiek en pedagogie
➢ Pedagogiek of opvoedingswetenschap: de wetenschap die het opvoeden als object heeft en
waarin het denken over opvoeden centraal staat.
➢ Pedagogie: het handelen, uitvoeren, de praktijk van het opvoeden.
Pedagogie(k) kent een aantal FACETTEN:
➢ de omgang met anderen: opvoeden komen we tegen in de (erg basale manier van) omgang
tussen volwassenen en kinderen.
➢ de unieke omgang: die omgang is uniek en persoonlijk en in de regel valt een wederzijdse
betrokkenheid waar te nemen.
➢ omgang met invloed: de opvoeder wil waarden en normen bijbrengen, keuzes leren maken,…
Het kind wordt hierdoor gevormd (modulering). Deze modulering gebeurt vaak door
observeren en kopiegedrag.
➢ omgang met vrijheden en beperkingen: er moeten kaders zijn waarbinnen een kind begrenst
mag/moet worden. Deze invloed neemt geleidelijk af naarmate een kind groeit.
Pedagogie(k) kent een aantal FACTOREN:
➢ innerlijke factoren: datgene wat eenieder in aanleg (erfelijk) bij geboorte meekrijgt.
o Bv. autisme, ADHD…
➢ uiterlijke factoren: de omstandigheden waarin een kind opgroeit. (het milieu, de omgeving
en de situatie waarin het kind zich kan/moet ontwikkelen.
o Bv. maatschappij, vrienden, alcohol- of drugsverslaafde ouders…
1.1.2 Opvoedingsproces
➢ Opvoeden voltrekt zich geleidelijk
→ Ontwikkelen, leren en veranderen vraagt tijd.
1.1.3 Orthopedagogiek en orthopedagogie
➢ Orthos = Grieks: ‘recht maken wat krom is gegroeid’
➢ Een vorm van begeleiden/opvoeden die bijstuurt wat afwijkt van de norm.
o Bijzonder opvoeden ontstaat wanneer er tijdens de gewone opvoeding problemen
voordoen.
➢ Orthopedagogie: het handelen, uitvoeren, de praktijk van wat er moet gebeuren om de
scheefgegroeide opvoedingssituatie recht te kunnen trekken.
➢ Orthopedagogiek: de wetenschap die de bijzondere opvoeding als object heeft – verwijst ook
naar het handelen van ‘professionelen’.
,Orthopedagogie Samenvatting 2021-2022
➢ Ter Horst: benoemt het werkveld van de orthopedagogiek als ‘de problematische
opvoedingssituatie’ (P.O.S.)
o Hiervan is sprake wanneer de betrokkenen de opvoedingssituatie als perspectiefloos
ervaren en ze er niet in slagen zonder professionele hulp van buitenaf daar
verbetering in aan te brengen.
→ M.a.w.: de orthopedagogische hulpverleners proberen via hun agogisch handelen de
situatie opnieuw perspectief te bieden.
➢ Professionele opvoeder = spilfiguur die respectvol begeleidt en ondersteunt
o vertrekt vanuit wensen en krachten van de cliënt
o grijpt pas in als de veiligheid en integriteit van mensen wordt bedreigd
1.1.4 Orthopedagogiek/(Ortho)agogiek
➢ ‘Pedagogiek’ verwijst letterlijk naar kinderen.
➢ ‘Ortho-agogiek’ wanneer het om volwassenen gaat.
➢ Agogisch handelen = deskundig, methodisch en intentioneel omgaan met
veranderingsprocessen.
1.1.5 Werkgebied van de orthopedagogie(k)
➢ Zintuiglijke functioneringsproblemen: doof, slechthorend, blind of slechtziend.
➢ Motorische functioneringsproblemen: motoriek belemmerd.
➢ Cognitieve functioneringsproblemen: intellectuele ontwikkeling (ernstig) belemmerd.
➢ Gedrags- en emotionele functioneringsproblemen: conflict zijn met zichzelf en/of hun
omgeving.
➢ Meervoudige functioneringsproblemen: combinatie van de hierboven omschreven
functioneringsproblemen.
1.2 ORTHOPEDAGOGIEK EN MAATSCHAPPIJVISIE
ORTHOPEDAGOGIEK MAATSCHAPPIJ
Visie rond
Verschillende mensvisies
hulpverlening
Modellen rond
Verschillende stromingen hulpverlening
, Orthopedagogie Samenvatting 2021-2022
1.2.1 Separatie
➢ Separatie = Personen worden gescheiden van de samenleving.
➢ Kleine cirkel: doelgroep
➢ Grote cirkel: maatschappij
→ Waarom zijn er voorzieningen gebouwd voor mensen met een
beperking?
− Weg houden van maatschappij
− Bescherming tegen hun beperking
1.2.2 Integratie
➢ Integratie = Proces van ‘dichterbij komen’
o We zoeken naar een dienstverlening die erop gericht is de cliënt naar vermogen aan
de samenleving te laten deelnemen.
➢ Ze zijn in de maatschappij maar nog steeds een aparte groep.
1.2.3 Normalisatie
➢ Normalisatie = Geslaagde integratie
o Normaliseren van leefomstandigheden: cliënten beschikken over leefpatronen en
omstandigheden die zo veel mogelijk gelijken op de gewone omstandigheden en
leefgewoonten in de samenleving.
o Normaliseren van de persoon: zo ‘normaal’ mogelijk functioneren.
1.2.4 Emancipatie
➢ Emancipatie = Vrij maken van afhankelijkheid, opheffen inperking, geven van gelijke rechten
o Belangrijk gegeven in de hedendaagse welzijnszorg
o Niet zo evident te realiseren, o.m. door afhankelijkheid van cliënten, houding van
professionelen,…
➢ Empowerment
o ‘To empower’ = verlenen van macht of kracht
▪ Verlenen van kracht = ondersteuning en support
▪ Verlenen van macht = verschuiving van verantwoordelijkheid
o Empowerment speelt zich af op 2 vlakken:
▪ Persoonlijk vlak: mensen nemen zelf beslissingen m.b.t. hun persoonlijk
leven.
▪ Politiek vlak: het beleid moet doorzichtiger worden, diensten toegankelijker…
INLEIDING
Agogisch handelen:
➢ Basis en werkterrein van de opvoeder – begeleider
➢ Is verantwoord doordacht en methodisch
1 ORTHOPEDAGOGIE ALS WETENSCHAP
1.1 WAT BETEKENT ORTHOPEDAGOGIE?
1.1.1 Pedagogiek en pedagogie
➢ Pedagogiek of opvoedingswetenschap: de wetenschap die het opvoeden als object heeft en
waarin het denken over opvoeden centraal staat.
➢ Pedagogie: het handelen, uitvoeren, de praktijk van het opvoeden.
Pedagogie(k) kent een aantal FACETTEN:
➢ de omgang met anderen: opvoeden komen we tegen in de (erg basale manier van) omgang
tussen volwassenen en kinderen.
➢ de unieke omgang: die omgang is uniek en persoonlijk en in de regel valt een wederzijdse
betrokkenheid waar te nemen.
➢ omgang met invloed: de opvoeder wil waarden en normen bijbrengen, keuzes leren maken,…
Het kind wordt hierdoor gevormd (modulering). Deze modulering gebeurt vaak door
observeren en kopiegedrag.
➢ omgang met vrijheden en beperkingen: er moeten kaders zijn waarbinnen een kind begrenst
mag/moet worden. Deze invloed neemt geleidelijk af naarmate een kind groeit.
Pedagogie(k) kent een aantal FACTOREN:
➢ innerlijke factoren: datgene wat eenieder in aanleg (erfelijk) bij geboorte meekrijgt.
o Bv. autisme, ADHD…
➢ uiterlijke factoren: de omstandigheden waarin een kind opgroeit. (het milieu, de omgeving
en de situatie waarin het kind zich kan/moet ontwikkelen.
o Bv. maatschappij, vrienden, alcohol- of drugsverslaafde ouders…
1.1.2 Opvoedingsproces
➢ Opvoeden voltrekt zich geleidelijk
→ Ontwikkelen, leren en veranderen vraagt tijd.
1.1.3 Orthopedagogiek en orthopedagogie
➢ Orthos = Grieks: ‘recht maken wat krom is gegroeid’
➢ Een vorm van begeleiden/opvoeden die bijstuurt wat afwijkt van de norm.
o Bijzonder opvoeden ontstaat wanneer er tijdens de gewone opvoeding problemen
voordoen.
➢ Orthopedagogie: het handelen, uitvoeren, de praktijk van wat er moet gebeuren om de
scheefgegroeide opvoedingssituatie recht te kunnen trekken.
➢ Orthopedagogiek: de wetenschap die de bijzondere opvoeding als object heeft – verwijst ook
naar het handelen van ‘professionelen’.
,Orthopedagogie Samenvatting 2021-2022
➢ Ter Horst: benoemt het werkveld van de orthopedagogiek als ‘de problematische
opvoedingssituatie’ (P.O.S.)
o Hiervan is sprake wanneer de betrokkenen de opvoedingssituatie als perspectiefloos
ervaren en ze er niet in slagen zonder professionele hulp van buitenaf daar
verbetering in aan te brengen.
→ M.a.w.: de orthopedagogische hulpverleners proberen via hun agogisch handelen de
situatie opnieuw perspectief te bieden.
➢ Professionele opvoeder = spilfiguur die respectvol begeleidt en ondersteunt
o vertrekt vanuit wensen en krachten van de cliënt
o grijpt pas in als de veiligheid en integriteit van mensen wordt bedreigd
1.1.4 Orthopedagogiek/(Ortho)agogiek
➢ ‘Pedagogiek’ verwijst letterlijk naar kinderen.
➢ ‘Ortho-agogiek’ wanneer het om volwassenen gaat.
➢ Agogisch handelen = deskundig, methodisch en intentioneel omgaan met
veranderingsprocessen.
1.1.5 Werkgebied van de orthopedagogie(k)
➢ Zintuiglijke functioneringsproblemen: doof, slechthorend, blind of slechtziend.
➢ Motorische functioneringsproblemen: motoriek belemmerd.
➢ Cognitieve functioneringsproblemen: intellectuele ontwikkeling (ernstig) belemmerd.
➢ Gedrags- en emotionele functioneringsproblemen: conflict zijn met zichzelf en/of hun
omgeving.
➢ Meervoudige functioneringsproblemen: combinatie van de hierboven omschreven
functioneringsproblemen.
1.2 ORTHOPEDAGOGIEK EN MAATSCHAPPIJVISIE
ORTHOPEDAGOGIEK MAATSCHAPPIJ
Visie rond
Verschillende mensvisies
hulpverlening
Modellen rond
Verschillende stromingen hulpverlening
, Orthopedagogie Samenvatting 2021-2022
1.2.1 Separatie
➢ Separatie = Personen worden gescheiden van de samenleving.
➢ Kleine cirkel: doelgroep
➢ Grote cirkel: maatschappij
→ Waarom zijn er voorzieningen gebouwd voor mensen met een
beperking?
− Weg houden van maatschappij
− Bescherming tegen hun beperking
1.2.2 Integratie
➢ Integratie = Proces van ‘dichterbij komen’
o We zoeken naar een dienstverlening die erop gericht is de cliënt naar vermogen aan
de samenleving te laten deelnemen.
➢ Ze zijn in de maatschappij maar nog steeds een aparte groep.
1.2.3 Normalisatie
➢ Normalisatie = Geslaagde integratie
o Normaliseren van leefomstandigheden: cliënten beschikken over leefpatronen en
omstandigheden die zo veel mogelijk gelijken op de gewone omstandigheden en
leefgewoonten in de samenleving.
o Normaliseren van de persoon: zo ‘normaal’ mogelijk functioneren.
1.2.4 Emancipatie
➢ Emancipatie = Vrij maken van afhankelijkheid, opheffen inperking, geven van gelijke rechten
o Belangrijk gegeven in de hedendaagse welzijnszorg
o Niet zo evident te realiseren, o.m. door afhankelijkheid van cliënten, houding van
professionelen,…
➢ Empowerment
o ‘To empower’ = verlenen van macht of kracht
▪ Verlenen van kracht = ondersteuning en support
▪ Verlenen van macht = verschuiving van verantwoordelijkheid
o Empowerment speelt zich af op 2 vlakken:
▪ Persoonlijk vlak: mensen nemen zelf beslissingen m.b.t. hun persoonlijk
leven.
▪ Politiek vlak: het beleid moet doorzichtiger worden, diensten toegankelijker…
