IJsberg-denken
Naam: Lore De Moor
Opleiding: BANABA autismespectrumstoornissen, AP Hogeschool
Academiejaar: 2022 – 2023
Docent: Karen Scheppens & Wilfried Peeters
,IJsberg-denken Lore De Moor
Hoofdstuk 1: ijsberg-denken
Autisme door 3 brillen
Biologische bril Cognitieve bril Gedragsbril
Biologische bril
= genen + omgevingsinvloeden (milieu, opvoeding, infecties…)
• 70% erfelijk bepaald
• Hersenen werken anders
o Informatie wordt anders verwerkt
Cognitieve bril
Waarnemingen Denken Gedrag
Binnenkant Buitenkant
Prikkelverwerking
Er treedt een probleem op bij het verwerken van prikkels
Neuro-typisch: een zeef waarbij prikkels gefilterd worden in belangrijk en niet
belangrijk
ASS: alle prikkels zijn even belangrijk, worden niet gefilterd.
(sensory overload – sensory sensitivity)
Moeilijkheden om verschillende prikkels van verschillende zintuigen te verwerken.
2
,IJsberg-denken Lore De Moor
Sensorische info wordt
• Sterker waargenomen (overprikkeling)
• Minder sterk waargenomen (onderprikkeling)
Het voorspellende brein
= te zorgvuldig voorspellen op basis van beperkte informatie, enkel aandacht hebben voor datgene
wat afwijkt van de voorspelling.
Brein = slimme gokmachine i.p.v. rekenmachine
Theory of mind (TOM)
= vaardigheid die toelaat om te denken dat anderen gedachten, gevoelens en wensen hebben. (=
plaatsen in anderen)
TOOM (theory of own mind) = bewust zijn van eigen gedachten, gevoelens en wensen. Belangrijk
in het voorspellen van menselijk gedrag, introspectie en zelfkennis.
• Voorstellen wat een ander denkt of voelt
• Voorstellen dat een ander dingen anders wil
Empathie
• Impliciete, aangeboren empathie (automatisch aanvoelen)
• Expliciete, verworden empathie (beredeneerd aanvoelen) = goed bij ASS
o Veel tijd
Executieve functies
= vaardigheden die je nodig hebt om je gedrag goed te organiseren. Cognitieve processen die het
gedrag zodanig reguleren dat het efficiënt en doelgericht kan zijn.
• Cognitieve functies – vaardigheden
o Problemen met plannen van gedrag (plannen en organiseren)
o Problemen met tijd
o Moeilijkheden oorzaak-gevolg zien
o Moeite met flexibiliteit, schakelen van gedrag (= cognitieve inflexibiliteit)
o Het kunnen afremmen en stoppen van gedrag (= inhibitie)
▪ Het stoppen van een reeds in gang gezette respons (= responsinhibitie)
o Problemen met het werkgeheugen
!! Iemand zijn executieve functies kunnen veranderen gedurende de verschillende levensfases.
Iemand zijn EF-profiel zal herhaaldelijk in kaart moeten worden gebracht
3
, IJsberg-denken Lore De Moor
Zwakke centrale coherentie
= vaardigheden om in een veelheid van prikkels de samenhang te zien
• Detail-denken
o Verliezen samenhang uit het oog, detailgerichte informatieverwerkingsstijl
Mensen met ASS:
• Sneller parallel zoeken = beter discriminatie van eenvoudige
kenmerken
• Trager serieel zoeken = minder vlotte perceptuele integratie
Aparte bolletjes zien of bloemen
Contextblindheid
Context-denken = de betekenis van een detail hangt af van de context.
Mensen met ASS zijn soms contextblind
Gedragsbril
Dyade van stoornissen (DSM-5)
• Beperking in de sociale communicatie en interactie
• Repetities gedrag en specifieke interesses
Stoornis is de sociale interactie
Kenmerken (heeft een invloed op de kwaliteit van de contacten):
• Praten maar geen gesprek voeren
• Vooral over eigen interesses praten
• Moeite met inschatten van de situatie
• Moeite met herkennen van gevoelens van anderen
• Rolverdeling tussen mensen niet aanvoelen
• Niet de goede afstand houden tussen zichzelf en anderen
• Geen of juist té veel initiatief nemen in het contact
• Geen wederkerigheid in het contact
• Weinig behoefte op te delen
4
Naam: Lore De Moor
Opleiding: BANABA autismespectrumstoornissen, AP Hogeschool
Academiejaar: 2022 – 2023
Docent: Karen Scheppens & Wilfried Peeters
,IJsberg-denken Lore De Moor
Hoofdstuk 1: ijsberg-denken
Autisme door 3 brillen
Biologische bril Cognitieve bril Gedragsbril
Biologische bril
= genen + omgevingsinvloeden (milieu, opvoeding, infecties…)
• 70% erfelijk bepaald
• Hersenen werken anders
o Informatie wordt anders verwerkt
Cognitieve bril
Waarnemingen Denken Gedrag
Binnenkant Buitenkant
Prikkelverwerking
Er treedt een probleem op bij het verwerken van prikkels
Neuro-typisch: een zeef waarbij prikkels gefilterd worden in belangrijk en niet
belangrijk
ASS: alle prikkels zijn even belangrijk, worden niet gefilterd.
(sensory overload – sensory sensitivity)
Moeilijkheden om verschillende prikkels van verschillende zintuigen te verwerken.
2
,IJsberg-denken Lore De Moor
Sensorische info wordt
• Sterker waargenomen (overprikkeling)
• Minder sterk waargenomen (onderprikkeling)
Het voorspellende brein
= te zorgvuldig voorspellen op basis van beperkte informatie, enkel aandacht hebben voor datgene
wat afwijkt van de voorspelling.
Brein = slimme gokmachine i.p.v. rekenmachine
Theory of mind (TOM)
= vaardigheid die toelaat om te denken dat anderen gedachten, gevoelens en wensen hebben. (=
plaatsen in anderen)
TOOM (theory of own mind) = bewust zijn van eigen gedachten, gevoelens en wensen. Belangrijk
in het voorspellen van menselijk gedrag, introspectie en zelfkennis.
• Voorstellen wat een ander denkt of voelt
• Voorstellen dat een ander dingen anders wil
Empathie
• Impliciete, aangeboren empathie (automatisch aanvoelen)
• Expliciete, verworden empathie (beredeneerd aanvoelen) = goed bij ASS
o Veel tijd
Executieve functies
= vaardigheden die je nodig hebt om je gedrag goed te organiseren. Cognitieve processen die het
gedrag zodanig reguleren dat het efficiënt en doelgericht kan zijn.
• Cognitieve functies – vaardigheden
o Problemen met plannen van gedrag (plannen en organiseren)
o Problemen met tijd
o Moeilijkheden oorzaak-gevolg zien
o Moeite met flexibiliteit, schakelen van gedrag (= cognitieve inflexibiliteit)
o Het kunnen afremmen en stoppen van gedrag (= inhibitie)
▪ Het stoppen van een reeds in gang gezette respons (= responsinhibitie)
o Problemen met het werkgeheugen
!! Iemand zijn executieve functies kunnen veranderen gedurende de verschillende levensfases.
Iemand zijn EF-profiel zal herhaaldelijk in kaart moeten worden gebracht
3
, IJsberg-denken Lore De Moor
Zwakke centrale coherentie
= vaardigheden om in een veelheid van prikkels de samenhang te zien
• Detail-denken
o Verliezen samenhang uit het oog, detailgerichte informatieverwerkingsstijl
Mensen met ASS:
• Sneller parallel zoeken = beter discriminatie van eenvoudige
kenmerken
• Trager serieel zoeken = minder vlotte perceptuele integratie
Aparte bolletjes zien of bloemen
Contextblindheid
Context-denken = de betekenis van een detail hangt af van de context.
Mensen met ASS zijn soms contextblind
Gedragsbril
Dyade van stoornissen (DSM-5)
• Beperking in de sociale communicatie en interactie
• Repetities gedrag en specifieke interesses
Stoornis is de sociale interactie
Kenmerken (heeft een invloed op de kwaliteit van de contacten):
• Praten maar geen gesprek voeren
• Vooral over eigen interesses praten
• Moeite met inschatten van de situatie
• Moeite met herkennen van gevoelens van anderen
• Rolverdeling tussen mensen niet aanvoelen
• Niet de goede afstand houden tussen zichzelf en anderen
• Geen of juist té veel initiatief nemen in het contact
• Geen wederkerigheid in het contact
• Weinig behoefte op te delen
4
