Samenvatting Pedagogisch handelen en communiceren - O&P

De toetsstof voor onderwijs en pedagogiek van het tentamen van pedagogisch handelen en
communiceren bestaat uit de volgende onderdelen:

- Kiezen voor het jonge kind hoofdstuk 1 (p. 17-29)
- Kiezen voor het jonge kind hoofdstuk 5 (p. 162-202)
- Kiezen voor het jonge kind hoofdstuk 7.2.1, tabel 7.1 (p. 268)
- Kiezen voor het jonge kind hoofdstuk 9.1.2 (p. 422-435)
- Kiezen voor het jonge kind hoofdstuk 9.3 (p. 457-460)
- Hoe ga je om met kinderen op school hoofdstuk 2 (p. 43-69)
- Hoe ga je om met kinderen op school hoofdstuk 3 (p. 71-93)
- Hoe ga je om met kinderen op school hoofdstuk 6 (p. 157-175)
- Hoe ga je om met kinderen op school hoofdstuk 9 (p. 221-231)
- PowerPoints colleges

, Hoofdstuk 1 Het jonge kind

1.1 Kenmerken van kleuters

Pedagogen en psychologen stellen dat er een verschil in ontwikkelingsfasen is tussen kleuters en
‘schoolkinderen’. Met schoolkinderen worden kinderen bedoeld die de leeftijd van zes/zeven jaar
hebben bereikt. Friedrich Fröbel zag een duidelijk onderscheid tussen kinderen jonger en kinderen
ouder dan zes jaar. Hij meende dat kinderen jonger dan 6 jaar gericht zijn op de binnenwereld: ze
worden beheerst door impulsen van binnenuit. De buitenwereld geven ze vorm in overeenstemming
met hun eigen natuur. Jonge kinderen groeien dan ook van binnen naar buiten. Vanaf ongeveer zes
jaar is het kind volgens Fröbel gericht op de buitenwereld, vanaf deze fase gaat de ontwikkeling van
buiten naar binnen. Nu is een kind in staat onderwijs te ontvangen waarbij een leerkracht of boek
kennis overdraagt. Geurtz benoemt dat jonge kinderen dicht bij hun ‘natuurlijk staat van zijn’ zijn: Als
het blij is lacht het, als het verdrietig is huilt het. Later, als een kind van zichzelf bewust is, reageert
het minder argeloos. Het gaat zichzelf beoordelen en merkt of denkt dat anderen hem beoordelen.

Het is dan ook begrijpelijk dat het schoolse leren pas bij zes/zeven jaar begint, vóór die leeftijd is het
niet zo effectief om de buitenwereld als startpunt te willen nemen voor leer- en
ontwikkelingsprocessen. Hoewel we de neiging hebben om over de kleuterfase in ‘nog niet’-termen
te spreken, is deze fase toch meer dan een fase waarin kinderen nog geen schoolkind zijn. Jonge
kinderen zijn speels, onderzoekend en nieuwsgierig. Ze bekijken de wereld soms op een verrassend
nieuwe manier en dat is begrijpelijk, want de wereld is nog nieuw voor hen.

Er is een behoorlijk lijstje aan kenmerken van kinderen in de kleuterleeftijd. Hieronder worden ze per
kenmerk toegelicht.

Emotionele beleving

Jonge kinderen beleven emoties heel intens. Zo kan een knuffelbeest voor kinderen houvast en
veiligheid bieden. Een kind dat een knuffel verliest, is dan ook ontroostbaar. Kleuters zijn ook niet
zakelijk. De manier waarop ze hun werkelijkheid beleven, is altijd emotioneel gekleurd. Kleuters
beleven hun werkelijkheid als een totaliteit waarbij hoofd en hart niet gescheiden zijn. Een kleuter
die zich bij jou veilig voelt, zal ook de school en de activiteiten op school als aangenaam ervaren.

Intuïtief

Kleuters hebben nog niet veel begrip van de wereld, en moeten dit op een of andere wijze
compenseren. Dat doen ze dan ook: met hun haarscherpe intuïtie voelen ze situaties en mensen aan
op een manier die je blijkbaar later jammer genoeg kwijtraakt. Beginnende leerkrachten denken
weleens dat ze hun gevoelens voor kleuters kunnen verbergen. Maar kleuters zullen dat intuïtief
aanvoelen. Ze letten blijkbaar minder op verbale uitingen, maar des te meer op non-verbale signalen.
Het is dus belangrijk dat je jezelf goed kent en dat je eerlijk en open met je eigen emoties durft om te
gaan. Het is ook belangrijk dat je je best doet om van élk kind, met al zijn eigenaardigheden, te
houden.