Samenvatting Spraakpathologie 1 | Spraakklankstoornissen | Hogeschool Gent | 2025/26

OLOD Spraak- en taalontwikkelingsstoornissen – Spraakpathologie

SPRAAKKLANKSTOORNISSEN
DE NORMALE ONTWIKKELING VAN DE SPRAAK
HET SCHEMA VAN LEVELT (3 DELEN)




1. Nadat er een
boodschap/ spraak werd gevormd (CONCEPTUALISEREN) vormt het kind een preverbale
boodschap
2. PREVERBALE BOODSCHAP: Het kind wil blok zeggen
3. De boodschap wordt naar de FORMULATOR gestuurd = grammaticale en fonologische
codering
 Alle klanken worden fonologisch geordend + morfologie + syntaxis
4. In het LEXICON zijn zowel woordbetekenissen als woordvormen opgeslagen = opslag van
woorden
 Het lexicon haalt informatie
 uit de omgeving / uit wat het kind zelf zegt
 Belangrijk onderdeel in de fonologische ontwikkeling en therapie
 Wooren die foutief zijn opgeslagen in het lexicon door dialect invloeden (skool ipv school)
5. In de volgende stap, de MOTORISCHE PLANNING, worden de articulatorische doelen bepaald
 Doelen worden bepaalt = Waar staat tong, hoe moeten lippen staan
6. MOTORISCHE PROGRAMMERING van de spraak
 Planning van opeenvolgende bewegingen van anatomische structuren die we nodig hebben bij
spraak
7. Het kind zegt blok = SPRAAK
 Tegelijkertijd: somatosensorische verwerking = kind voelt hoe de articulatoren staan (tong –
lippen – kaken)
1
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1

, OLOD Spraak- en taalontwikkelingsstoornissen – Spraakpathologie
8. De klank/klankreeks (woord) wordt door het kind opgevangen: AUDITIEVE WAARNEMING
9. Luisteren en analyseren van de eigen spraak: komt het woord dat gezegd is overeen met het
woord dat in het lexicon is opgeslagen? = FEEDBACK  fout geproduceerd  kind corrigeerd
uitspraak
10. De ontlede spraak wordt meegenomen naar een volgende keer dat een boodschap gevormd wordt
(= conceptualiseren)

HET VERLOOP VAN DE NORMALE SPRAAKONTWIKKELING

 Spraak komt voor taal, maar spraak en taal zijn niet los te koppelen van elkaar
 Ontwikkeling van spraak
 Verwerving van spraakklanken
 Volgorde van het verwerven van spraakklanken is belangrijker dan het tijdstip waarop de
klank verworven is
 Normale ontwikkeling = bepaalde klanken worden eerst verworven – andere klanken worden
later verworven
 Afwijkende spraak = kijken naar welke klanken er al verworven zijn  volgt deze de normale
spraakontw.
 Fonologische verwerving


FONOLOGISCHE KLANKVERWERVING

VERWERVINGSVOLGORDE VAN VOCALEN EN CONSONANTEN VOLGENS BEERS (‘95)

 Volledige en correcte uitspraak van de klank, zonder fouten
 75% = klanken zijn in ontwikkeling – 90% = klanken zijnverworven




VERWERVINGSVOLGORDE VAN VOCALEN EN CONSONANTEN VOLGENS STESS (1995)

 Fonologische verwerving: op welke leeftijd kunnen de klanken geïsoleerd geproduceerd worden?
 Deze tabellen worden bij jongere kinderen gebruikt
 Zonder rekening te houden met foutieve producties (zegt toep ipv soep  t = correct
geproduceerd)
 Zonder rekening te houden met correcte plaatsing (interdentale /s/ wordt foutief geproduceerd
maar komt wel) voor




2
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1

, OLOD Spraak- en taalontwikkelingsstoornissen – Spraakpathologie




FONOLOGISCHE SPRAAKSTOORNISSEN BINNEN TOS
SITUERING FONOLOGISCHE SPRAAKSTOORNISSEN BINNEN TOS

 Verschillende componenten binnen de taalontwikkeling
 Receptieve taal
 Productieve taal

 Taalvorm  Taalinhoud
 Fonologie  Lexicon
 Morfologie  Semantiek
 Syntaxis  Taalgebruik
 Pragmatiek

 Uitspraak/leren gebruiken van klanken/opeenvolging van klanken,…


BLIK OP DE NORMALE ONTWIKKELING

 TAALVORM – FONOLOGIE
 Fonologische ontwikkeling: tussen 0 en 4 jaar
 Klankvorming bij baby’s
 Huilen (vanaf de geboorte)
 Vocaliseren (vanaf 6 weken)
 Vocaal spel (vanaf 4 maanden)
 Brabbelen (vanaf 7 maanden)


VROEGE TAALONTWIKKELING : WAT KAN WIJZEN OP EEN (S)TOS?

 Rond de leeftijd van 1 jaar – risicozone
 Niet of weinig gevarieerd brabbelen
 Geen gebruik van (proto)woorden = eerste woorden in de vroege taalontw. waar het kind zelf
betekenis aan geeft
 Geen gebruik van natuurlijke gebaren = wijzen, drinken  enkel dit ipv spraak ook indicatie
voor mogelijke STOS
 Afwijkende mondmotorische vaardigheden: zuigen, slikken, verwerken van niet vloeibaar
voedsel afwijkend


PEUTERLEEFTIJD: WAT KAN WIJZEN OP EEN (S)TOS?

 Taalvorm - Fonologie
 Kan zich uiten in de spraak
 Probleem met de verwerving van taalspecifieke regels van de klankstructuur
 Voorbeeld toe vs. Koe = fronting  tot op bepaalde leeftijd normaal
 Enkel bij atypische / veel fonologische processen = probleem
3
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1

, OLOD Spraak- en taalontwikkelingsstoornissen – Spraakpathologie
 Kinderen die zeer onverstaanbaar zijn
 Fonologische problemen
 Vaak kunnen kinderen de klank wel geïsoleerd produceren, maar blijven er een
vereenvoudingsproces op toepassen
 Vb. toep i.p.v. soep = stopping
 Fouten volgen een regelmatig patroon = vertraagde ontwikkeling




IMPACT VAN EEN (FONOLOGISCHE) SPRAAKSTOORNIS

 ARTICULATIE?
 Hoe verstaanbaar is iemand? Hoe verstaanbaar wil iemand zich maken?
 In welke mate voldoet de spreker aan sociaal culturele normen?
 Hoe gepast is de spraak ten opzichte van eisen die gesteld worden door de omgeving?
 Belangrijkste factor om te bepalen hoe groot de impact is, is de persoon met de fonologische
spraakstoornis zelf
 Bron van frustratie = als kinderen zichzelf niet verstaanbaar kunnen maken

 Sociaal-emotioneel
 Vanaf kinderleeftijd – maar ook op latere leeftijd heeft het een invloed
 Beroepsmatig
 Aanwezigheid van een spraakstoornis zou mogelijkheden om een job te kunnen kiezen/krijgen
reduceren
 Interpersoonlijke effecten
 Sterk afhankelijk van de attitude van de persoon met een spraakstoornis zelf en zijn omgeving
(sociale klasse)
 Belangrijkste beïnvloedende factoren:
 Graad van opvallendheid (alle apico-alveolaire klanken / af en toe interdentaliteit)
 Mate van onverstaanbaarheid (1 of 10 fonologische processen)

 Hou in het achterhoofd dat een spraakstoornis een impact heeft
 Voor het kind
 Voor de omgeving
 De rol die je hierin als therapeut kan spelen is misschien wel groter dan je zou verwachten

INDELING VAN SPRAAKKLANKSTOORNISSEN (SKS)
Volgens SKO – spraakklank onderzoek




4
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1