INTRO MEDISCHE INFORMATIESYSTEMEN
In de gezondheidszorg is de voornaamste hulpbron, en eigenlijk ook het product, informatie -> als je
naar een ziekenhuis gaat, gaat het niet alleen om wat de arts fysiek doet, het gaat erom dat de arts de
juiste informatie heeft – je medische geschiedenis, je symptomen, eerdere onderzoeken,
laboratoriumresultaten => het meeste van de middelen in een ziekenhuis gaat naar het genereren,
combineren, verwerken en transformeren van die informatie
Onze gezondheidszorg is juist gebaseerd op samenwerking tussen heel veel actoren in complexe
processen: een patiënt kan naar zijn huisarts gaan, die hem doorverwijst naar een specialist in het
ziekenhuis, die laboratoriumtesten aanvraagt, radiologische onderzoeken, en misschien ook
chirurgische ingrepen => al die verschillende actoren moeten samenwerken en informatie uitwisselen
=> informatietechnologie essentieel
-> In de gezondheidszorg is IT essentieel omdat we moeten zorgen dat al die verschillende actoren
kunnen samenwerken, dat informatie correct wordt doorgegeven, en dat processen efficiënt verlopen.
IT = het toegankelijk maken van informatie van verschillende bronnen -> elektronisch medisch dossier
-> IT ondersteunt ook de workflow – hoe taken elkaar opvolgen, de actieve samenwerking tussen
zorgactoren, de medische beslissingen -> de computer kan waarschuwen voor interacties tussen
geneesmiddelen, kan automatisch bepaalde dingen detecteren, kan artsen helpen betere beslissingen
te nemen.
Workflow support = de manier waarop de aparte taken uit een proces na elkaar worden uitgevoerd
=> de voorzieningen waarmee gebruikers van een computersysteem erop worden gewezen dat zij aan
zet zijn voor de volgende stap – zonder dat ze daar tot dan toe van moeten wakker liggen -> het
systeem geeft je ook de informatie die je voor die taak nodig hebt.
VB.: Stel je voor dat een arts een aanvraag voor een beeldvormend onderzoek indient -> dan volgt een
hele workflow: misschien moet de radioloog de aanvraag eerst goedkeuren, dan wordt er een werklijst
gemaakt voor het genereren van de beelden, dan volgt een workflow voor het schrijven van het verslag
– mogelijk met validatie door een supervisor, mogelijk met hulp van een secretariaat – en dan moet de
aanvrager en de patiënt worden gewaarschuwd => allemaal workflow
Toenemende subspecialisatie:
De gezondheidszorg wordt steeds meer gespecialiseerd -> hoe we voor toenemende kwaliteit zorgen ->
maar het betekent ook dat steeds meer zorgactoren betrokken zijn bij de behandeling van één patiënt -
> nog versterkt door de toenemende levensverwachting en comorbiditeit => al die zorgactoren moeten
toegang hebben tot de informatie en hun activiteiten coördineren => toenemend belang van telematica
(communicatie op afstand) omdat je in elk specifiek domein niet veel subspecialisten kunt hebben
VB.: Multidisciplinair Oncologisch Consult = MOC = bijeenkomst waar verschillende specialisten
samenkomen om een kankerpatiënt te bespreken -> minimaal vier artsen van verschillende
specialismen moeten deelnemen, waarvan minstens één gespecialiseerd in oncologie
Wettelijke bepalingen voor ziekenhuisnetwerken
- Elk algemeen en universitair ziekenhuis moet deel uitmaken van een locoregionaal
ziekenhuisnetwerk dat een geografisch aansluitend gebied bestrijkt
o De netwerken zijn verantwoordelijk voor het bepalen van strategie: welke
gespecialiseerde zorgtaken op welke plaats binnen het lokale netwerk moeten worden
uitgevoerd
o Gespecialiseerde zorgmissies moeten beschikbaar zijn in elk lokaal regionaal netwerk,
niet elk ziekenhuis
o Netwerken sluiten overeenkomsten met ziekenhuizen die bepaalde zorg aanbieden
Voor de langere termijn is er nog een ander belangrijk trend: de verschuiving van zorg van de dure
ziekenhuissetting naar de eerste lijn en thuiszorg -> is veel goedkoper
,-> Tegelijk moet er meer aandacht zijn voor preventieve geneeskunde -> vereist weer andere vormen
van samenwerking tussen zorgactoren => en al die samenwerking moet ondersteund worden door ICT
= eHealth
Hogere verwachtingen vanwege de patiënt
Patiënten hebben tegenwoordig veel hogere verwachtingen: ze gaan op zoek naar de beste zorg, veel
patiënten willen meer actief betrokken worden bij hun behandeling -> de regelgeving is daar ook
expliciet op gericht: de overheid moedigt 'empowerment of the citizen' aan = het geven van macht aan
burgers -> via online toegang tot het medische dossier, bieden van online diensten: maken van
afspraken, verstrekken van informatie
Toenemende standaardisatie
Pogingen om informatie te standaardiseren, en tot op zekere hoogte zelfs de manieren van werken, zijn
de laatste jaren in een stroomversnelling gekomen -> daarmee kunnen de aparte IT-systemen van
zorgverleners of instellingen worden gekoppeld => vraagt zeer veel werk en is dus duur
EHDS = European Health Data Space = uitwisseling van gegevens tussen de lidstaten -> het voorziet
overkoepelende regelgeving, onder meer over privacy en het recht van de burger om medische
gegevens in te zien en er is toenemend belang van enorme datasets voor het trainen van kunstmatige
intelligentie
Medische informatica is gewoon informatica
Er is geen aparte 'medische' informatietechnologie -> er zijn aandachtspunten zoals de gevoeligheid
van de gegevens, medische gegevens zijn privé en gevoelig, maar dat is in andere domeinen ook het
geval (banken) => maar er is bij IT steeds het fundamentele probleem: je moet juist begrijpen wat je
moet maken
-> De exacte beschrijving van wat je wilt, is niet eenvoudig: als je zegt 'het beheren van die resultaten'
of 'gestructureerde invoer', dan zijn dat geen beschrijvingen waar een softwareontwikkelaar iets aan
heeft -> de medische gebruikers denken typisch op een heel andere manier dan een ITer: voor een ITer
is een ziekenhuis een onbekende omgeving, en nog een best complexe omgeving ook -> je moet heel
wat domeinkennis hebben voordat je zinnig met de gebruikers over de toekomstige software kunt
redeneren => omdat de zorgsector een niche is binnen IT, heb je niet zo heel veel van die experts
-> Het is voor mensen heel moeilijk om taken in alle details te ontleden: kunnen niet goed aangeven
van waar juist welke informatie komt -> voor de computer moeten al die stappen juist in detail worden
beschreven en moet exact worden aangegeven van waar welke informatie komt
-> Je moet allemaal op dezelfde manier werken: deels door de inflexibiliteit van computersystemen,
maar ook omdat standaard-processen juist voor hogere kwaliteit en efficiëntie zorgen -> de reflex van
gebruikers is vaak: 'Hoe kunnen we het computersysteem naar onze hand zetten?' Dat werkt vaak niet.
Maar dat is ook een foute reflex! Je moet je manier van werken aanpassen aan het systeem, niet
andersom.
-> Tegengestelde belangen tussen diensten: informatisering resulteert vaak in het verschuiven van
inspanningen -> de ene partij moet nu meer informatie invoeren waar een andere partij het voordeel
van heeft: als elke dienst een informatie-systeem koopt dat het beste is voor die dienst dan is het
moeilijk, duur en ondoenlijk om die systemen aan elkaar te koppelen => je kunt informatisering niet
voorzien over de diensten heen -> je zal slechts een deel van de informatie kunnen uitwisselen -> mar
één systeem voor iedereen kan dan weer niet voor ieder ideaal zijn (klassiek dilemma)
Informatisering in de eerste lijn
Huisartsen, tandheelkundigen, apotheken hebben tegenwoordig een elektronisch medisch dossier ->
noodzakelijk: je kunt niet meer zonder als je bijvoorbeeld medicatie wilt voorschrijven => de overheid
geeft een 'telematicapremie' voor het gebruik van zogenaamde gehomologeerde software (software die
bepaalde functionaliteiten voorziet zoals elektronisch voorschrijven, informatie delen met anderen, of
informatie opvragen vanuit eHealth-systemen) => er is toenemende consolidatie van
softwarepakketten op de markt
Ziekenhuizen: het administratieve systeem is in de praktijk steeds een centraal systeem voor de
gehele zorginstelling -> doet 'patient management': het houdt bij welke patiënt waar is => cruciaal
, voor bedplanning, die op zich weer de planning van chirurgische ingrepen bepaalt -> het systeem doet
ook facturatie, controle van verzekeringsgegevens en elektronische communicatie met de verzekeraar
-> Voor consultaties of functiemetingen kun je jezelf inschrijven
-> Voor dagopnames of extra regelingen schrijf je je in bij een medewerker/met mynexuzhealth
HIS = Hospital Information System = ZIS = administratieve system: complex systeem, apart van het
medische systeem maar met een koppeling ermee via berichten tussen die systemen: via HL7 =
standaard voor uitwisseling van medische info
LIS = Laboratory Information System = aanvragen gaan van het EMD naar het LIS, en resultaten gaan
van het LIS naar het EMD -> 'aanvraag' en 'resultaat' zijn redelijk gestandaardiseerd => de integratie
tussen deze systemen relatief eenvoudig
RIS = Radiology Information System: het KWS kan gebruikt worden met een extern RIS, maar UZ
Leuven vindt het belangrijk om het RIS te zien als een integraal onderdeel van het totale systeem =>
voordelen: radiologen kunnen toegang krijgen tot alle andere informatie in het ziekenhuis, informatie uit
radiologie kan relatief eenvoudig op andere plaatsen gebruikt worden, en er zijn extra mogelijkheden
voor workflow (elektronische aanvragen met veel detail, slotplanning door de aanvragende dienst)
PACS = systeem voor het archiveren en communiceren van medische beelden
Klinisch georiënteerde systemen
Veel moeilijker om te ontwikkelen, en in het veld te implementeren, zijn klinisch georiënteerde
systemen. Waarom? Complexe processen, veel variatie en uitzonderingen, moeilijk om de juiste
specificaties te krijgen => discussies na oplevering van die systemen -> vooral artsen zijn al eens
moeilijk te forceren om het systeem te gebruiken en de managementstructuur van een typisch
ziekenhuis maakt zulke projecten extra moeilijk
-> Klinische systemen kwamen eerst beschikbaar voor aparte diensten -> technisch en organisatorisch
eenvoudiger, maar daarmee verbeter je de communicatie van informatie over de diensten heen niet
sterk => je hebt verschillende formaten en structuur van informatie in de verschillende systemen ->
verschillende accenten, waardoor er gewoon al niet dezelfde notie is over de informatie -> mogelijks
zijn er praktische moeilijkheden zoals verschillende identificaties voor de patiënt
-> De huidige tendens is naar ziekenhuisbrede klinische systemen -> omdat UZ Leuven veel belang
hecht aan dienstoverschrijdende optimalisaties, werd ongeveer 35 jaar geleden besloten een eigen
systeem te bouwen -> met nadruk op de werking van het gehele ziekenhuis, niet op verbeteringen van
de werking binnen elke aparte dienst => functies die traditioneel pas op het einde werden toegevoegd
zoals het elektronisch voorschrift, werden juist in de basislaag voorzien -> maakte dat veel diensten
voor hun speciale noden langer moesten wachten
BMUC = Belgian Meaningful Use Criteria: de Belgische overheid vraagt van de ziekenhuizen dat ze een
plan hebben voor de invoering van een klinisch informatiesysteem => de BMUC zetten zorginstellingen
ertoe aan om minstens basisfunctionali-teiten te implementeren, en moedigen geavanceerde
toepassingen aan => kernfunctionaliteiten: unieke patiënt-identificatie, probleemlijst, allergielijst,
elektronisch voorschrift, elektronisch medicatietoedieningsrecord, ontslagbrief, geïnformeerde
toestemming, wilsverklaringen, communicatie met HUBs, interactie met eHealth, vitale parameters,
verpleegkundige module, beheer van afspraken, elektronische aanvraag medische beeldvorming,
elektronische laboratoriumaanvragen, medische resultatenserver, multidisciplinaire registratie,
interdisciplinaire behandelingsplan, registratie van afzonderingen, registratie waarnemingen, en
integratie van extern uitgevoerde onderzoeken => 21 kernfunctionaliteiten die elk ziekenhuis moet
hebben.
-> Sommige diensten hebben uiteraard bijkomende noden: in het KWS van UZ Leuven wordt getracht
die te voorzien als uitbreidingen van het overkoepelende elektronisch medisch dossier
VB.: integratie van allerlei metingen in oftalmologie
Recente uitdaging: AI-resultaten
Een recente uitdaging is het beheren van allerlei AI-resultaten -> er zijn al best wat systemen voor
analyse van technische data zoals beelden: kwantificering van letsels op radiologische beelden, bepalen
van botleeftijd, detectie van botbreuken of zelfs letsels waarnaar de radioloog niet op zoek was,