Intellectuele eigendom en biowetenschappen
INLEIDING TOT HET OCTROOIRECHT
Algemene eigendom vs specifiek het intellectuele eigendom
Gelijkenissen:
VB.: je koopt een huis -> je sluit een contract bij de notaris en dit wordt overgeschreven bij het
hypotheekregister -> wat belangrijk is (in beiden): er is een register georganiseerd door de staat
waarin het eigendomsrecht staat => eender wie kan hier naartoe gaan en vast stellen wie de
eigenaar is => de eigenaar kan zijn rechten laten gelden tegenover iedereen
=> Bij octrooien werkt dit op dezelfde manier: beschikbaar register met wat en aan wie het is =>
derde partijen kunnen dit niet gebruiken -> het is voor iedereen beschikbaar
Verschillen:
Algemeen eigendom Octrooi
Eeuwig durend -> je hebt het gekocht, het is
20 jaar geldig
van jou
Je hebt een positief recht om het huis te Er bestaan enkel negatieve rechten: je hebt het
gebruiken en hier te wonen (negatieve rechten: recht om de kennis/methode van iets te
als iemand in je huis zit, mag je de politie bellen verhinderen naar de andere toe, maar je hebt
en hem wegsturen want het is van jou => je wel nog geen toestemming om dit zelf te
kan die persoon de toegang verhinderen) gebruiken (positieve rechten)
Berust op ideeën die in worden ingezet -> geldt
op een specifieke vorm van een idee (octrooien
Berust op specifieke = uitvinding)
materiaal/aandelen/obligaties (een pen, een -> Ideeën in het algemeen zonder specifieke
huis…) vorm zijn vrij: vinden we in het publieke domein
VB.: des slides van de prof hier mag ik niet
zomaar gebruiken, de kennis erin wel
-> Verschillende soorten intellectuele eigendom: (heterogene groep met verschillende oorsprongen)
- Octrooi: nieuwe uitvinding => octrooi aanvragen aan bureau
- Gerbuiksmodellen: “light octrooi”
- Auteursrecht: originele/creative/artistieke vormen (moet geregistreerd worden => ontstaat
automatisch)
- Merken: het teken die bijvoorbeeld een product/creatie onderscheidt van andere wordt
beschermt => de identificatie van producten/diensten -> gebruik en/of registratie nodig
(kleurschema, lettertype, vorm, design…)
- Tekeningen (2D) en modellen (3D): extern uitzicht => registratie (vorm van een cola
flesje)
- Bedrijfsgeheimen: waardevolle informatie die niet bekend is bij het publiek => redelijke
inspanningen tot geheimhouding (technische, commerciële, business informatie =>
informatie bij de ondernemer die geheim zijn omdat ze belangrijk zijn) => contracten spelen
hier een belangrijke rol in
VB.: wat sommige bedrijven kunnen doen is een octrooi aanvragen voor het gebruik van iets dat ze
hebben uitgevonden, niemand mag het gebruiken maar omdat het in het register is kunnen ze het
wel inkijken -> om het nog extra te beschermen gaan ze de manier van gebruiken niet octrooieren,
maar wel als bedrijfsgeheim inzetten
IP-systeem
Innovators = investeren veel geld voor het ontwikkelen van nieuwe producten
Probleem: concurrenten halen hier voordeel in -> ze kunnen zonder al die inspanning en de
investering hier gratis in mee surfen op de rug van de innovator en zijn onderzoek en ontwikkeling
=> zorgt voor marktdruk, eventueel failliet van de innovator en zorgt voor een daling in innovators
die hier dan niet meer aan wilt beginnen
=> Intelectual Proprety-systeem nodig = rechten over het gebruik van uitvindingen, ontwerpen,
merken, literaire en artistieke werken => met het eigendom heb je een monopoly op de markt
Beschermingsomvang
1
, Uitsluitend recht:
- Principe van specialiteit (je begint een klerenmerk met een stof -> die stof mag niet gebruikt
worden voor andere kleren maar bijvoorbeeld wel voor een waterfles)
- Principe van territorialiteit (als je enkel nationaal bezig bent, dan kan iemand je merk in
Duitsland gebruiken)
- Mogelijk eeuwigdurend (hernieuwing om de tien jaar)
- Gevaar dat je merk niet langer beschermd wordt als: het al 5 jaar niet wordt gebruikt/het
merk niet geldig is
- Toegestaan gebruik (privé gebruik van merk mag wel: banners met coca cola in tuinfeestje)
Auteursrecht = beschermt allerlei producten van de menselijke geest, zoals literaire en artistieke
werken -> moet een uitdrukking vormen en niet zomaar een idee (moet openbaar zijn) en de
vorm/uitdrukking moet origineel zijn = subjectieve en persoonlijke gedachte van de auteur
- Biedt juridische bescherming voor een beperkte tijd (tot 70 jaar na overlijden van auteur)
- Beschermingsomvang:
o Economische rechten: kunnen worden overgedragen
VB.: Picasso is overleden -> je mag een Picasso kopen en opbergen, maar je mag
maar daar geen foto van nemen en laten drukken op een poster om hem dan te
verkopen => want je hebt enkel recht op het materieel recht -> bij het
vermenigvuldigen, vermenigvuldig je het artistiek en literair werk (geen recht op!) =>
om dit wel te doen moet je toestemming hebben van de auteur/erfgenaam van
Picasso
o Morele rechten: je mag het schilderij van Picasso bijvoorbeeld niet zomaar verbranden
-> er zijn morele belangen die de auteur beschermen => integriteit van het werk
moet beschermt worden (morele rechten blijven bij de auteur! (worden niet
overgedragen!))
- Uitzonderingen en beperkingen op rechten: onderwijs
OCTROOIEERBAARHEID
Octrooi = titel die ervoor zorgt dat je de rechten hebt om te verhinderen dat anderen jouw product
maken, gebruiken, aanbieden voor verkoop, verkopen of importeren zonder jouw toestemming ->
toepasbaar in landen waar het octrooi toegekend is en voor een beperkte periode van maximaal 20
jaar -> in ruil voor deze bescherming moet de houder de uitvinding bekend maken aan het publiek
Octrooien beschermen uitvindingen die technische problemen oplossen: producten, systemen,
apparaten, processen, methodes, gebruik, chemische stoffen, GM
-> Opdat een uitvinding octrooieerbaar zou zijn, moet ze:
- Nieuw zijn ten opzichte van de hele wereld (≠ bekend voor het publiek om het even waar ter
wereld)
- Inventief zijn (geen ‘evidente’ oplossing)
- Industrieel toepasbaar zijn (in een sector)
EX:
Nee
Ja
Nee
1. Voorwerp van het octrooi?
2
, => Wat beschermen octrooien? Uitvindingen = technische oplossingen voor problemen -> kan een
product /proces/ gebruik zijn => moet een bepaalde interventie van mens in fysische realiteit
inhouden (niet nummers, info of mensen)
-> Ontdekkingen ≠ uitvinding en komen hier ook niet in aanmerking = vaststellen van bestaande,
natuurlijke fenomenen => vraagt geen technische ingrepen => geen toegepaste uitvinding => zit in
het publiek domein (niet in het privaat eigendom) (de formulering in een wetenschappelijk artikel zal
bijvoorbeeld wel onder auteursrecht beschermd worden)
-> Theorieën en software ≠ uitvindingen (als een software wel zelf iets kan doen of meten in de PT
en het nodig is kan het wel geoctrooieerd worden)
-> Het menselijk lichaam in de verschillende stadia van zijn vorming en ontwikkeling/de ontdekking
van delen ervan (zoals genen) zijn niet octrooieerbaar
-> Een deel van het menselijk lichaam dat werd geïsoleerd (gen/eiwit/biopsie) is wel vatbaar voor
octrooiering, zelfs indien de structuur van dat deel identiek is aan die van een natuurlijk deel
2. Zelfs niet octrooieerbaar als uitvinding: beleidsuitzonderingen
Europese octrooien worden niet verleend voor:
- Uitvindingen waarvan de commerciële toepassing strijdig zou zijn met de openbare orde of
met de goede zeden = je krijgt geen patent op uitvindingen die "slecht" of gevaarlijk zijn voor
de samenleving
VB.: werkwijzen voor het klonen van mensen, werkwijzen tot wijziging van de germinale genetische
identiteit van de mens, het gebruik van menselijke embryo’s voor industriële/commerciële
doeleinden => geen octrooi mogelijk
- Methoden voor de behandeling van het menselijk/dierlijk lichaam door chirurgische ingrepen
of geneeskundige behandeling en diagnosemethoden toegepast op het lichaam = je krijgt
geen patent op de manier waarop je een PT behandelt, maar wel op de middelen die je
daarvoor gebruikt => zorgt ervoor dat elke PT op dezelfde manier wordt behandeld: geen
middelen zijn voor dokters waarop licentie nodig zijn
Uitzondering: producten (stoffen/samenstellingen) voor gebruik in een van deze methoden ->
je kunt geen claim krijgen op "een methode voor het behandelen van kanker met stof X, maar
je kunt wel een claim krijgen op "stof X voor gebruik als medicament" of "stof X voor gebruik
in de behandeling van kanker”
Uitzondering: de meeste diagnostische methoden in vitro worden uitgevoerd op een monster
van een persoon, niet op het lichaam zelf => dus alleen methoden van diagnose op het
lichaam zijn uitgesloten
VB.: je vindt dat antilichaam X, wanneer radioactief gelabeld, kan worden gebruikt om de prognose
van kanker te bepalen -> je kunt niet claimen: een methode voor prognose van kanker die het
injecteren van antilichaam X in het lichaam omvat => wel antilichaam X voor gebruik in de
prognose van kanker
VB.: je ontdekt dat aloë vera-stof X een wondhelingeffect heeft -> aloë vera-stof X is echter bekend
als zeep => je kan geen claim krijgen op de stof -> wel beschermen onder: aloë vera-stof X voor
gebruik als medicament
- Schema's, regels en methoden voor het uitvoeren van mentale handelingen, het spelen van
spellen of het doen van zaken, en computerprogramma's: geldt alleen als de claims
betrekking hebben op dit aspect "als zodanig" -> dus als je een computerprogramma hebt
dat iets technisch doet, kan het wel patenteerbaar zijn
VB.: een methode voor het bepalen van zuurstofverzadiging in bloed in een pulsoxymeter -> omvat:
het ontvangen van elektromagnetische stralingssignalen -> het normaliseren van die signalen ->
het bepalen van zuurstofverzadiging op basis van de genormaliseerde signalen => is een
computerprogramma, maar ingebed in een medisch apparaat -> kan patenteerbaar zijn omdat het
niet alleen het programma is, maar de toepassing ervan in een medisch apparaat
- Planten/dierenrassen/biologische processen voor de productie van planten/dieren
- Biotechnologie: klonen van mensen, processen voor het wijzigen van het kiembaangenoom
van mensen, gebruik van menselijke embryo's voor industriële of commerciële doeleinden,
processen voor het wijzigen van het genoom van dieren die waarschijnlijk lijden veroorzaken
zonder substantieel medisch voordeel
3
INLEIDING TOT HET OCTROOIRECHT
Algemene eigendom vs specifiek het intellectuele eigendom
Gelijkenissen:
VB.: je koopt een huis -> je sluit een contract bij de notaris en dit wordt overgeschreven bij het
hypotheekregister -> wat belangrijk is (in beiden): er is een register georganiseerd door de staat
waarin het eigendomsrecht staat => eender wie kan hier naartoe gaan en vast stellen wie de
eigenaar is => de eigenaar kan zijn rechten laten gelden tegenover iedereen
=> Bij octrooien werkt dit op dezelfde manier: beschikbaar register met wat en aan wie het is =>
derde partijen kunnen dit niet gebruiken -> het is voor iedereen beschikbaar
Verschillen:
Algemeen eigendom Octrooi
Eeuwig durend -> je hebt het gekocht, het is
20 jaar geldig
van jou
Je hebt een positief recht om het huis te Er bestaan enkel negatieve rechten: je hebt het
gebruiken en hier te wonen (negatieve rechten: recht om de kennis/methode van iets te
als iemand in je huis zit, mag je de politie bellen verhinderen naar de andere toe, maar je hebt
en hem wegsturen want het is van jou => je wel nog geen toestemming om dit zelf te
kan die persoon de toegang verhinderen) gebruiken (positieve rechten)
Berust op ideeën die in worden ingezet -> geldt
op een specifieke vorm van een idee (octrooien
Berust op specifieke = uitvinding)
materiaal/aandelen/obligaties (een pen, een -> Ideeën in het algemeen zonder specifieke
huis…) vorm zijn vrij: vinden we in het publieke domein
VB.: des slides van de prof hier mag ik niet
zomaar gebruiken, de kennis erin wel
-> Verschillende soorten intellectuele eigendom: (heterogene groep met verschillende oorsprongen)
- Octrooi: nieuwe uitvinding => octrooi aanvragen aan bureau
- Gerbuiksmodellen: “light octrooi”
- Auteursrecht: originele/creative/artistieke vormen (moet geregistreerd worden => ontstaat
automatisch)
- Merken: het teken die bijvoorbeeld een product/creatie onderscheidt van andere wordt
beschermt => de identificatie van producten/diensten -> gebruik en/of registratie nodig
(kleurschema, lettertype, vorm, design…)
- Tekeningen (2D) en modellen (3D): extern uitzicht => registratie (vorm van een cola
flesje)
- Bedrijfsgeheimen: waardevolle informatie die niet bekend is bij het publiek => redelijke
inspanningen tot geheimhouding (technische, commerciële, business informatie =>
informatie bij de ondernemer die geheim zijn omdat ze belangrijk zijn) => contracten spelen
hier een belangrijke rol in
VB.: wat sommige bedrijven kunnen doen is een octrooi aanvragen voor het gebruik van iets dat ze
hebben uitgevonden, niemand mag het gebruiken maar omdat het in het register is kunnen ze het
wel inkijken -> om het nog extra te beschermen gaan ze de manier van gebruiken niet octrooieren,
maar wel als bedrijfsgeheim inzetten
IP-systeem
Innovators = investeren veel geld voor het ontwikkelen van nieuwe producten
Probleem: concurrenten halen hier voordeel in -> ze kunnen zonder al die inspanning en de
investering hier gratis in mee surfen op de rug van de innovator en zijn onderzoek en ontwikkeling
=> zorgt voor marktdruk, eventueel failliet van de innovator en zorgt voor een daling in innovators
die hier dan niet meer aan wilt beginnen
=> Intelectual Proprety-systeem nodig = rechten over het gebruik van uitvindingen, ontwerpen,
merken, literaire en artistieke werken => met het eigendom heb je een monopoly op de markt
Beschermingsomvang
1
, Uitsluitend recht:
- Principe van specialiteit (je begint een klerenmerk met een stof -> die stof mag niet gebruikt
worden voor andere kleren maar bijvoorbeeld wel voor een waterfles)
- Principe van territorialiteit (als je enkel nationaal bezig bent, dan kan iemand je merk in
Duitsland gebruiken)
- Mogelijk eeuwigdurend (hernieuwing om de tien jaar)
- Gevaar dat je merk niet langer beschermd wordt als: het al 5 jaar niet wordt gebruikt/het
merk niet geldig is
- Toegestaan gebruik (privé gebruik van merk mag wel: banners met coca cola in tuinfeestje)
Auteursrecht = beschermt allerlei producten van de menselijke geest, zoals literaire en artistieke
werken -> moet een uitdrukking vormen en niet zomaar een idee (moet openbaar zijn) en de
vorm/uitdrukking moet origineel zijn = subjectieve en persoonlijke gedachte van de auteur
- Biedt juridische bescherming voor een beperkte tijd (tot 70 jaar na overlijden van auteur)
- Beschermingsomvang:
o Economische rechten: kunnen worden overgedragen
VB.: Picasso is overleden -> je mag een Picasso kopen en opbergen, maar je mag
maar daar geen foto van nemen en laten drukken op een poster om hem dan te
verkopen => want je hebt enkel recht op het materieel recht -> bij het
vermenigvuldigen, vermenigvuldig je het artistiek en literair werk (geen recht op!) =>
om dit wel te doen moet je toestemming hebben van de auteur/erfgenaam van
Picasso
o Morele rechten: je mag het schilderij van Picasso bijvoorbeeld niet zomaar verbranden
-> er zijn morele belangen die de auteur beschermen => integriteit van het werk
moet beschermt worden (morele rechten blijven bij de auteur! (worden niet
overgedragen!))
- Uitzonderingen en beperkingen op rechten: onderwijs
OCTROOIEERBAARHEID
Octrooi = titel die ervoor zorgt dat je de rechten hebt om te verhinderen dat anderen jouw product
maken, gebruiken, aanbieden voor verkoop, verkopen of importeren zonder jouw toestemming ->
toepasbaar in landen waar het octrooi toegekend is en voor een beperkte periode van maximaal 20
jaar -> in ruil voor deze bescherming moet de houder de uitvinding bekend maken aan het publiek
Octrooien beschermen uitvindingen die technische problemen oplossen: producten, systemen,
apparaten, processen, methodes, gebruik, chemische stoffen, GM
-> Opdat een uitvinding octrooieerbaar zou zijn, moet ze:
- Nieuw zijn ten opzichte van de hele wereld (≠ bekend voor het publiek om het even waar ter
wereld)
- Inventief zijn (geen ‘evidente’ oplossing)
- Industrieel toepasbaar zijn (in een sector)
EX:
Nee
Ja
Nee
1. Voorwerp van het octrooi?
2
, => Wat beschermen octrooien? Uitvindingen = technische oplossingen voor problemen -> kan een
product /proces/ gebruik zijn => moet een bepaalde interventie van mens in fysische realiteit
inhouden (niet nummers, info of mensen)
-> Ontdekkingen ≠ uitvinding en komen hier ook niet in aanmerking = vaststellen van bestaande,
natuurlijke fenomenen => vraagt geen technische ingrepen => geen toegepaste uitvinding => zit in
het publiek domein (niet in het privaat eigendom) (de formulering in een wetenschappelijk artikel zal
bijvoorbeeld wel onder auteursrecht beschermd worden)
-> Theorieën en software ≠ uitvindingen (als een software wel zelf iets kan doen of meten in de PT
en het nodig is kan het wel geoctrooieerd worden)
-> Het menselijk lichaam in de verschillende stadia van zijn vorming en ontwikkeling/de ontdekking
van delen ervan (zoals genen) zijn niet octrooieerbaar
-> Een deel van het menselijk lichaam dat werd geïsoleerd (gen/eiwit/biopsie) is wel vatbaar voor
octrooiering, zelfs indien de structuur van dat deel identiek is aan die van een natuurlijk deel
2. Zelfs niet octrooieerbaar als uitvinding: beleidsuitzonderingen
Europese octrooien worden niet verleend voor:
- Uitvindingen waarvan de commerciële toepassing strijdig zou zijn met de openbare orde of
met de goede zeden = je krijgt geen patent op uitvindingen die "slecht" of gevaarlijk zijn voor
de samenleving
VB.: werkwijzen voor het klonen van mensen, werkwijzen tot wijziging van de germinale genetische
identiteit van de mens, het gebruik van menselijke embryo’s voor industriële/commerciële
doeleinden => geen octrooi mogelijk
- Methoden voor de behandeling van het menselijk/dierlijk lichaam door chirurgische ingrepen
of geneeskundige behandeling en diagnosemethoden toegepast op het lichaam = je krijgt
geen patent op de manier waarop je een PT behandelt, maar wel op de middelen die je
daarvoor gebruikt => zorgt ervoor dat elke PT op dezelfde manier wordt behandeld: geen
middelen zijn voor dokters waarop licentie nodig zijn
Uitzondering: producten (stoffen/samenstellingen) voor gebruik in een van deze methoden ->
je kunt geen claim krijgen op "een methode voor het behandelen van kanker met stof X, maar
je kunt wel een claim krijgen op "stof X voor gebruik als medicament" of "stof X voor gebruik
in de behandeling van kanker”
Uitzondering: de meeste diagnostische methoden in vitro worden uitgevoerd op een monster
van een persoon, niet op het lichaam zelf => dus alleen methoden van diagnose op het
lichaam zijn uitgesloten
VB.: je vindt dat antilichaam X, wanneer radioactief gelabeld, kan worden gebruikt om de prognose
van kanker te bepalen -> je kunt niet claimen: een methode voor prognose van kanker die het
injecteren van antilichaam X in het lichaam omvat => wel antilichaam X voor gebruik in de
prognose van kanker
VB.: je ontdekt dat aloë vera-stof X een wondhelingeffect heeft -> aloë vera-stof X is echter bekend
als zeep => je kan geen claim krijgen op de stof -> wel beschermen onder: aloë vera-stof X voor
gebruik als medicament
- Schema's, regels en methoden voor het uitvoeren van mentale handelingen, het spelen van
spellen of het doen van zaken, en computerprogramma's: geldt alleen als de claims
betrekking hebben op dit aspect "als zodanig" -> dus als je een computerprogramma hebt
dat iets technisch doet, kan het wel patenteerbaar zijn
VB.: een methode voor het bepalen van zuurstofverzadiging in bloed in een pulsoxymeter -> omvat:
het ontvangen van elektromagnetische stralingssignalen -> het normaliseren van die signalen ->
het bepalen van zuurstofverzadiging op basis van de genormaliseerde signalen => is een
computerprogramma, maar ingebed in een medisch apparaat -> kan patenteerbaar zijn omdat het
niet alleen het programma is, maar de toepassing ervan in een medisch apparaat
- Planten/dierenrassen/biologische processen voor de productie van planten/dieren
- Biotechnologie: klonen van mensen, processen voor het wijzigen van het kiembaangenoom
van mensen, gebruik van menselijke embryo's voor industriële of commerciële doeleinden,
processen voor het wijzigen van het genoom van dieren die waarschijnlijk lijden veroorzaken
zonder substantieel medisch voordeel
3
