Welzijn en criminologie
Introductie les
Welzijnszorg
Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
- Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten/vermogen
- Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of overheid
- Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur
Criminologische relevantie aandacht voor welzijn
Criminaliteit als sociaal probleem
- Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling,
ontwrichting)
- Veiligheid en welzijn van de samenleving
- Economische kosten
- Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)
- Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op strafrechtelijke
oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden kunnen bijdragen aan een
vicieuze cirkel van criminaliteit
Sociale criminaliteitspreventie
- Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijvoorbeeld
o Investering in individuen, gezinnen, buurt en samenleving
o Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek
sociale/opleidings- en ontspanningskansen
- Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken
Een goed sociaal beleid is een goede preventie van criminaliteit, maar is meer dan goede
criminaliteitspreventie alleen.
Forensisch welzijnswerk
Forensisch: in het kader van het strafrecht
Doelgroep:
- Specifiek voor potentiële daders en/of slachtoffers
- Mensen in contact met justitie
Door:
- Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- Categoriaal (= specifiek voor daders en slachtoffers)
De verzorgingsstaat
Hoe en waarom organiseren we ons als samenleving om welzijnszorg te bieden? Welke rol
speelt de staat hierin?
1
,Hedendaagse maatschappelijke context van (on)welzijn (en
criminaliteit(scontrole))
- Armoede
- Discriminatie, ongelijkheid en racisme
- Existentiële onzekerheden van de hedendaagse ‘vloeibare’ samenleving
De actoren van welzijnszorg & hedendaagse beleidslogica’s
- Bestuurlijke organisatie van welzijnszorg
- De sociale kaart
- Nieuwe bestuurlijke logica’s
o Vermaatschappelijking van de zorg
o Vermarkting van de zorg
o Risicodenken
Kennisconstructie & communicatie in welzijnswerk
- Observeren, rapporteren, actief luisteren
- Participatie, ervaringsdeskundigheid
- Beeldvorming
- Dataficatie en digitalisering
Professionele houding, deontologische principes
- Beroepsgeheim
De verzorgingsstaat
- Maatschappijvorm waarbij overheidszorg zich garant stelt voor het collectieve sociale
welzijn van de burgers
- Overheid niet enkel beschermer van burgerlijke en politieke rechten (l’etat
gendarme), maar ook actief vormgever van maatschappelijk leven (l’etat protecteur)
- De overheidstussenkomst is gericht op vermindering van de marktafhankelijkheid
(decommodificatie)
o Decommodificatie = minder afhankelijk van marktwerking
o Het betekent dat de toegang tot deze zaken niet langer volledig bepaald wordt
door de mate waarin iemand kan betalen. In plaats daarvan worden ze als
basisrechten beschouwd en vaak door de overheid of andere collectieve
mechanismen gegarandeerd.
- Compromis tussen vrije markt en collectivistisch stelsel
o 2 uiterste van elkaar verzorgingsstaat tussenin
- Correctie van de verdeling van maatschappelijke goederen via sociaal beleid
- Steunt op solidariteitsprincipe
- Ordehandhaving en arbeidsmarktregulering
Verzorgingsstaat: de origines
- Verticale zorgarrangementen
o Feodale periode (patroon cliënt relatie)
o Caritas
Kerkelijke liefdadigheid, uitdrukking liefde voor God
2
, Middeleeuwse origines van de Europese verzorgingsstaat
- Naar meer horizontale zorg, onder hoede van de overheid
o Zorgarrangementen voor bredere lagen van de bevolking
Vb. armensteun door stedelijke overheden vanaf 16e eeuw
o Naar sociale zekerheid via solidariteit voor hele bevolking
Solidariteit
- 19e eeuw, Frankrijk
- Verwijst naar wederzijdse verplichting ‘in solidum’
- Oorspronkelijk Romeinse juridische notie
- Wordt sociaal en politiek concept
- Reactie op de bezorgdheid over de individualiserende krachten van de commerciële
en industriële samenleving en de verzwakking van oude sociale banden
Van mechanische (pre-modern) naar organische (modern) solidariteit – Emile Durkheim
- Organisch organen in het lichaam met verschillende functies dat samen bijdragen
aan één geheel (het lichaam).
Veronderstelt
- Wederkerige relatie
- Samenhorigheid en steun
- Verantwoordelijkheid voor anderen
- Op basis van lidmaatschap
Variaties in solidariteit
- Omvattend of specifiek
- Macro of micro
- Diachroom of synchronon
o Verschillende ogenblikken in tijd
o Ouderen die hun kinderen opvoeden is niet synchroon
- Persoonlijk of onpersoonlijk
- Spontaan of gedwongen
Netwerken van solidariteit
- Familiaal
- Tussen lotgenoten
- Groepsverbondenheid
- Gemeenschap
- Collectief, socio-politiek verband
- Humanistische solidariteit
Solidariteit en sociale zekerheid
- Pechnotie
o Notie van solidariteit is erg voelbaar in onze sociale zekerheid
o Er is een vangnet (financieel en welzijn)
- (On)verantwoordelijkheid: politiek-ideologisch continuüm
3
, o Solidariteit en sociale zekerheid wordt beïnvloed door politieke en
ideologische visies
- Verschillende onderliggende gedachten: solidariteit kan voortkomen uit meerdere
perspectieven
o Economisch denken: beheersing van maatschappelijke risico’s
o Risicobeheersing: het collectief opvangen van onzekerheden
o Wederkerigheid: een gevoel van onderlinge verplichtingen
o Samenhorigheid: verbondenheid binnen een samenleving
o Menswaardigheid: respect voor basisrechten
- Rechten, plichten, verantwoordelijkheden, voorwaardelijkheid
- Voorwaardelijkheid komt vaak naar voren als het aankomt op discussies over
solidariteit met mensen die strafbare feiten plegen (deviant of crimineel)
o Symbolische positionering buiten de maatschappij
Welzijn: van gunst naar recht
- Franse Verlichtingsfilosofen, o.a. ‘Contrat Social’ van Rousseau
o Bescherming individuele rechten en vrijheden
o Mensen geven vrijheden op in ruil voor veiligheid, structuur, rechten en
plichten
o Sociale cohesie
o Regering gebaseerd op algemene wil, niet alleen meer door macht
gelegitimeerd
o Volk bestuurd door eigen wetten en Staat gaat algemeen belang waarborgen
- 19e eeuw sociale kwestie vanaf 1890 eerste vormen sociale bescherming via wet
o Ziekenfondsen, pensioenen, arbeids-, ongevallen- en werkeloosheidstoelagen
o Na WOI: roep om sociale voorzieningen
o 1925: wet openbare onderstand
o Overheid had de eindverantwoordelijkheid
- Vooral ook door kritiek filosofen en sociale hervormers door gedachten van de
burgerij
o ‘Als je er hard voor werkt, kan je alles bereiken’
o Veel mensen vallen hierdoor uit de boot
o Sociale bewegingen en vorming arbeidsgebonden sociale bijstand
Welzijnszorg evolueert van gunst naar recht onder invloed van maatschappelijke
veranderingen doorheen de geschiedenis en de vigerende filosofische ideeën
1930s (materiële grondslagen verzorgingsstaat)
- Politiek-economisch denken van John Keyes (Keynesianse economie)
- Economische crisis zou verminderen bij inkomensgarantie werklozen
- Overheid moet geld investeren in tijden van crisis – pompen om economie erbovenop
te krijgen
- Overheid moet schommelingen in de economie sturen – monetair, fiscaal beleid
- Ook normatieve keuzes: eerlijke verdeling, geen willekeur, corrigeren market-failures
o De-commodificatie
- Morele beginselen als sociale rechtvaardigheid (rechtvaardige inkomensverdeling en
verdeling van sociale goederen niet meer afhankelijk van marktverhoudingen)
4
Introductie les
Welzijnszorg
Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
- Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten/vermogen
- Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of overheid
- Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur
Criminologische relevantie aandacht voor welzijn
Criminaliteit als sociaal probleem
- Schade aan personen en gemeenschappen (sociale cohesie, ontwikkeling,
ontwrichting)
- Veiligheid en welzijn van de samenleving
- Economische kosten
- Maatschappelijke ongelijkheid (als criminogeen en als sociaal schadelijk)
- Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op strafrechtelijke
oplossingen en gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden kunnen bijdragen aan een
vicieuze cirkel van criminaliteit
Sociale criminaliteitspreventie
- Aanpakken kernoorzaken criminaliteit door bijvoorbeeld
o Investering in individuen, gezinnen, buurt en samenleving
o Aanpakken armoede, werkloosheid, slechte huisvesting, gebrek
sociale/opleidings- en ontspanningskansen
- Relatie preventie- en veiligheidsdenken en welzijnsdenken
Een goed sociaal beleid is een goede preventie van criminaliteit, maar is meer dan goede
criminaliteitspreventie alleen.
Forensisch welzijnswerk
Forensisch: in het kader van het strafrecht
Doelgroep:
- Specifiek voor potentiële daders en/of slachtoffers
- Mensen in contact met justitie
Door:
- Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- Categoriaal (= specifiek voor daders en slachtoffers)
De verzorgingsstaat
Hoe en waarom organiseren we ons als samenleving om welzijnszorg te bieden? Welke rol
speelt de staat hierin?
1
,Hedendaagse maatschappelijke context van (on)welzijn (en
criminaliteit(scontrole))
- Armoede
- Discriminatie, ongelijkheid en racisme
- Existentiële onzekerheden van de hedendaagse ‘vloeibare’ samenleving
De actoren van welzijnszorg & hedendaagse beleidslogica’s
- Bestuurlijke organisatie van welzijnszorg
- De sociale kaart
- Nieuwe bestuurlijke logica’s
o Vermaatschappelijking van de zorg
o Vermarkting van de zorg
o Risicodenken
Kennisconstructie & communicatie in welzijnswerk
- Observeren, rapporteren, actief luisteren
- Participatie, ervaringsdeskundigheid
- Beeldvorming
- Dataficatie en digitalisering
Professionele houding, deontologische principes
- Beroepsgeheim
De verzorgingsstaat
- Maatschappijvorm waarbij overheidszorg zich garant stelt voor het collectieve sociale
welzijn van de burgers
- Overheid niet enkel beschermer van burgerlijke en politieke rechten (l’etat
gendarme), maar ook actief vormgever van maatschappelijk leven (l’etat protecteur)
- De overheidstussenkomst is gericht op vermindering van de marktafhankelijkheid
(decommodificatie)
o Decommodificatie = minder afhankelijk van marktwerking
o Het betekent dat de toegang tot deze zaken niet langer volledig bepaald wordt
door de mate waarin iemand kan betalen. In plaats daarvan worden ze als
basisrechten beschouwd en vaak door de overheid of andere collectieve
mechanismen gegarandeerd.
- Compromis tussen vrije markt en collectivistisch stelsel
o 2 uiterste van elkaar verzorgingsstaat tussenin
- Correctie van de verdeling van maatschappelijke goederen via sociaal beleid
- Steunt op solidariteitsprincipe
- Ordehandhaving en arbeidsmarktregulering
Verzorgingsstaat: de origines
- Verticale zorgarrangementen
o Feodale periode (patroon cliënt relatie)
o Caritas
Kerkelijke liefdadigheid, uitdrukking liefde voor God
2
, Middeleeuwse origines van de Europese verzorgingsstaat
- Naar meer horizontale zorg, onder hoede van de overheid
o Zorgarrangementen voor bredere lagen van de bevolking
Vb. armensteun door stedelijke overheden vanaf 16e eeuw
o Naar sociale zekerheid via solidariteit voor hele bevolking
Solidariteit
- 19e eeuw, Frankrijk
- Verwijst naar wederzijdse verplichting ‘in solidum’
- Oorspronkelijk Romeinse juridische notie
- Wordt sociaal en politiek concept
- Reactie op de bezorgdheid over de individualiserende krachten van de commerciële
en industriële samenleving en de verzwakking van oude sociale banden
Van mechanische (pre-modern) naar organische (modern) solidariteit – Emile Durkheim
- Organisch organen in het lichaam met verschillende functies dat samen bijdragen
aan één geheel (het lichaam).
Veronderstelt
- Wederkerige relatie
- Samenhorigheid en steun
- Verantwoordelijkheid voor anderen
- Op basis van lidmaatschap
Variaties in solidariteit
- Omvattend of specifiek
- Macro of micro
- Diachroom of synchronon
o Verschillende ogenblikken in tijd
o Ouderen die hun kinderen opvoeden is niet synchroon
- Persoonlijk of onpersoonlijk
- Spontaan of gedwongen
Netwerken van solidariteit
- Familiaal
- Tussen lotgenoten
- Groepsverbondenheid
- Gemeenschap
- Collectief, socio-politiek verband
- Humanistische solidariteit
Solidariteit en sociale zekerheid
- Pechnotie
o Notie van solidariteit is erg voelbaar in onze sociale zekerheid
o Er is een vangnet (financieel en welzijn)
- (On)verantwoordelijkheid: politiek-ideologisch continuüm
3
, o Solidariteit en sociale zekerheid wordt beïnvloed door politieke en
ideologische visies
- Verschillende onderliggende gedachten: solidariteit kan voortkomen uit meerdere
perspectieven
o Economisch denken: beheersing van maatschappelijke risico’s
o Risicobeheersing: het collectief opvangen van onzekerheden
o Wederkerigheid: een gevoel van onderlinge verplichtingen
o Samenhorigheid: verbondenheid binnen een samenleving
o Menswaardigheid: respect voor basisrechten
- Rechten, plichten, verantwoordelijkheden, voorwaardelijkheid
- Voorwaardelijkheid komt vaak naar voren als het aankomt op discussies over
solidariteit met mensen die strafbare feiten plegen (deviant of crimineel)
o Symbolische positionering buiten de maatschappij
Welzijn: van gunst naar recht
- Franse Verlichtingsfilosofen, o.a. ‘Contrat Social’ van Rousseau
o Bescherming individuele rechten en vrijheden
o Mensen geven vrijheden op in ruil voor veiligheid, structuur, rechten en
plichten
o Sociale cohesie
o Regering gebaseerd op algemene wil, niet alleen meer door macht
gelegitimeerd
o Volk bestuurd door eigen wetten en Staat gaat algemeen belang waarborgen
- 19e eeuw sociale kwestie vanaf 1890 eerste vormen sociale bescherming via wet
o Ziekenfondsen, pensioenen, arbeids-, ongevallen- en werkeloosheidstoelagen
o Na WOI: roep om sociale voorzieningen
o 1925: wet openbare onderstand
o Overheid had de eindverantwoordelijkheid
- Vooral ook door kritiek filosofen en sociale hervormers door gedachten van de
burgerij
o ‘Als je er hard voor werkt, kan je alles bereiken’
o Veel mensen vallen hierdoor uit de boot
o Sociale bewegingen en vorming arbeidsgebonden sociale bijstand
Welzijnszorg evolueert van gunst naar recht onder invloed van maatschappelijke
veranderingen doorheen de geschiedenis en de vigerende filosofische ideeën
1930s (materiële grondslagen verzorgingsstaat)
- Politiek-economisch denken van John Keyes (Keynesianse economie)
- Economische crisis zou verminderen bij inkomensgarantie werklozen
- Overheid moet geld investeren in tijden van crisis – pompen om economie erbovenop
te krijgen
- Overheid moet schommelingen in de economie sturen – monetair, fiscaal beleid
- Ook normatieve keuzes: eerlijke verdeling, geen willekeur, corrigeren market-failures
o De-commodificatie
- Morele beginselen als sociale rechtvaardigheid (rechtvaardige inkomensverdeling en
verdeling van sociale goederen niet meer afhankelijk van marktverhoudingen)
4
