Forensisch welzijnswerk
12/02/2025
Les 1
“Forensich welzijnswerk”
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…
Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Forensisch: komt van latijn = van het voren/openbare ruimt waar verschillende
juridische en politieke zaken worden besproken. Het heeft te maken met zaken die
geleerd zijn aan strafrecht, en wordt forensisch vaak met wetenschappelijke factoren
gelinkt. Verschillende vormen van wetenschap in het kader van strafrecht
Voor wie (doelgroep)?
Zowel hulpverlening en zorg naar slachtoffers of daders en ook voor mensen in contact
met justitie (nabestaanden en naastbestaanden)
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
• Mensen in contact met justitie
Door wie?
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
• Categoriaal FWW (specifiek voor daders en/of slachtoffers)
, Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp,
Teams Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten,
Psychosociale Diensten binnen de gevangenissen,
Justitiehuizen, Zorgteams, Herstelbemiddelaars, …
Algemene maatschappelijke: Niet alleen organisaties die expliciet daarvoor zijn
gemaakt. Heel veel organisaties die in gevangenissen gaan. Algemene
maatschappelijke hulpdienstverleningen die niet altijd met de justitie werken;
Categoriaal: hebben ten doel om zich specifiek te richten op de doelgroepen. Zoals
psychosociale diensten binnen de gevangenissen.
Autonoom vs aan justitie gebonden FWW
Autonoom van justitie georganiseerd
• Eerste lijnsaanbod voor daders, slachtoffers, hun directe omgeving
• Welzijn van de cliënt staat centraal
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van een CAW (niet allemaal:
bijvoorbeeld de Rode Antraciet)
• Voorbeelden: Diensten justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp, dader-in-
zicht, slachtoffer in beeld, teams hulpverlening aan seksuele
delinquenten
Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Welzijnswerk in nauw verband met de uitvoering van strafrechtelijke
beslissingen
• Doel: begeleiding mensen in aanraking met de strafrechtsbedeling, re-
integratie, voorkomen recidive
• Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een justitiële setting (bijv. gevangenis)
of werkt samen met juridische instanties
• Voorbeelden: psychosociale dienst gevangenis, justitiehuizen, evt. ook
slachtofferbejegenig door politie
Autonoom: doel is om de cliënten te ondersteunen en hun welzijn te verbeteren
ongeacht wat de justitie zegt. De justitie is niet hun opdrachtgever. Het gaat dus vooral
,over het welzijn van die persoon. Dat staat centraal. Het wordt aangeboden op vraag
van client. Dus vrijwillig. Onafhankelijk van justitie.
Aan justitie gebonden: hulpverlening aan daders/slachtoffers maar die
welzijnswerkers werken binnen justitiële context. Die hulpverleners zijn nog steeds
welzijnswerkers maar werken rechtstreeks in aanraking met justitie en werken
specifiek met die doelgroepen. Het voorkomen van recidive, dat het misloopt,
veiligheid staat centraal. Ingebed.
Fundamentele verschillen op het vlak van finaliteit
Autonoom FWW
o Uitoefening recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
Waarom: menswaardig leven – cf. OCMW-wet (1976)
o ‘Opdrachtgever’: de cliënt
= kwetsbaarheid
o Individueel (HV) en structureel, maatschappelijk en preventief
perspectief
Sociaal beleid i.f.v. voorkomen uitsluiting
Sociale dimensie problemen zichtbaar maken
o Beroepsgeheim als hulpverlener
o En toch: ook welzijnswerk (historisch) instrumentele inpassing in
economische en sociale controle – gericht op normalisering
Aan justitie gebonden FWW
o Welzijnswerk onder mandaat; werkt vnl. ifv justitie
o Divers: advies – controle – rapportage - …
o Opdrachtgever: justitie – BiZa
o Beroepsgeheim, maar niet t.o.v. opdrachtgever
o En toch ook: FWW verzoent finaliteit – werkt aan welzijn individuen en
groepen
o Illustratief: PSD
~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een rechtsconforme, veilige,
humane en geïndividualiseerde uitvoering van
vrijheidsbenemende straffen en maatregelen met het oog op een
optimale terugkeer in de maatschappij’
, Opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
Forenschisch welzijnwerk: bij nader inzicht toch complexer dan
F+WW
Welzijnswerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de
strafrechtsbedeling te realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit,
opdrachtgever…)
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een
welzijnsperspectief op de verhouding tussen hulpverlening en strafrecht à
realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van de strafrechtsbedeling
FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en
is meer dan het opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te maken
krijgen. Stelt samenlevingsverwachtingen en constructies die gepaard gaan
met daderschap en slachtofferschap in vraag
à Bezorgdheid om verschuiving van een kritische functie ten aanzien van de
strafrechtsbedeling naar de realisatie van een aanbod van hulp en dienstverlening
aan specifieke doelgroepen (daders, slachtoffers…) (zie tekst Roose &
Bouverne-De Bie op Canvas + volgende lessen over beleidsmatige ontwikkelingen)
Forensische welzijnswerk is een domein werk.
Het gaat niet puur over een domein of over een sector van een bepaald werk. Het is
niet de bedoeling dat welzijnswerk wordt gezet om de doelen van de strafrecht
bedeling te realiseren. Er zijn dus specifieke spanningsvelden tussen deze twee
domeinen. Het gaat over het feit dat recht en welzijn/hulp los van elkaar moet staan
en dat welzijn niet onder de schaduw van het recht mag staan.
De notie forenschisch welzijnswerk
Forensisch welzijnswerk: term in 1980 geïntroduceerd door Panopticon,
tijdschrift voor Strafrecht, Criminologie en Forensisch Welzijnswerk
12/02/2025
Les 1
“Forensich welzijnswerk”
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…
Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Forensisch: komt van latijn = van het voren/openbare ruimt waar verschillende
juridische en politieke zaken worden besproken. Het heeft te maken met zaken die
geleerd zijn aan strafrecht, en wordt forensisch vaak met wetenschappelijke factoren
gelinkt. Verschillende vormen van wetenschap in het kader van strafrecht
Voor wie (doelgroep)?
Zowel hulpverlening en zorg naar slachtoffers of daders en ook voor mensen in contact
met justitie (nabestaanden en naastbestaanden)
• Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
• Mensen in contact met justitie
Door wie?
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
• Categoriaal FWW (specifiek voor daders en/of slachtoffers)
, Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp,
Teams Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten,
Psychosociale Diensten binnen de gevangenissen,
Justitiehuizen, Zorgteams, Herstelbemiddelaars, …
Algemene maatschappelijke: Niet alleen organisaties die expliciet daarvoor zijn
gemaakt. Heel veel organisaties die in gevangenissen gaan. Algemene
maatschappelijke hulpdienstverleningen die niet altijd met de justitie werken;
Categoriaal: hebben ten doel om zich specifiek te richten op de doelgroepen. Zoals
psychosociale diensten binnen de gevangenissen.
Autonoom vs aan justitie gebonden FWW
Autonoom van justitie georganiseerd
• Eerste lijnsaanbod voor daders, slachtoffers, hun directe omgeving
• Welzijn van de cliënt staat centraal
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van een CAW (niet allemaal:
bijvoorbeeld de Rode Antraciet)
• Voorbeelden: Diensten justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp, dader-in-
zicht, slachtoffer in beeld, teams hulpverlening aan seksuele
delinquenten
Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Welzijnswerk in nauw verband met de uitvoering van strafrechtelijke
beslissingen
• Doel: begeleiding mensen in aanraking met de strafrechtsbedeling, re-
integratie, voorkomen recidive
• Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een justitiële setting (bijv. gevangenis)
of werkt samen met juridische instanties
• Voorbeelden: psychosociale dienst gevangenis, justitiehuizen, evt. ook
slachtofferbejegenig door politie
Autonoom: doel is om de cliënten te ondersteunen en hun welzijn te verbeteren
ongeacht wat de justitie zegt. De justitie is niet hun opdrachtgever. Het gaat dus vooral
,over het welzijn van die persoon. Dat staat centraal. Het wordt aangeboden op vraag
van client. Dus vrijwillig. Onafhankelijk van justitie.
Aan justitie gebonden: hulpverlening aan daders/slachtoffers maar die
welzijnswerkers werken binnen justitiële context. Die hulpverleners zijn nog steeds
welzijnswerkers maar werken rechtstreeks in aanraking met justitie en werken
specifiek met die doelgroepen. Het voorkomen van recidive, dat het misloopt,
veiligheid staat centraal. Ingebed.
Fundamentele verschillen op het vlak van finaliteit
Autonoom FWW
o Uitoefening recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
Waarom: menswaardig leven – cf. OCMW-wet (1976)
o ‘Opdrachtgever’: de cliënt
= kwetsbaarheid
o Individueel (HV) en structureel, maatschappelijk en preventief
perspectief
Sociaal beleid i.f.v. voorkomen uitsluiting
Sociale dimensie problemen zichtbaar maken
o Beroepsgeheim als hulpverlener
o En toch: ook welzijnswerk (historisch) instrumentele inpassing in
economische en sociale controle – gericht op normalisering
Aan justitie gebonden FWW
o Welzijnswerk onder mandaat; werkt vnl. ifv justitie
o Divers: advies – controle – rapportage - …
o Opdrachtgever: justitie – BiZa
o Beroepsgeheim, maar niet t.o.v. opdrachtgever
o En toch ook: FWW verzoent finaliteit – werkt aan welzijn individuen en
groepen
o Illustratief: PSD
~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een rechtsconforme, veilige,
humane en geïndividualiseerde uitvoering van
vrijheidsbenemende straffen en maatregelen met het oog op een
optimale terugkeer in de maatschappij’
, Opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
Forenschisch welzijnwerk: bij nader inzicht toch complexer dan
F+WW
Welzijnswerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de
strafrechtsbedeling te realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit,
opdrachtgever…)
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een
welzijnsperspectief op de verhouding tussen hulpverlening en strafrecht à
realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van de strafrechtsbedeling
FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en
is meer dan het opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te maken
krijgen. Stelt samenlevingsverwachtingen en constructies die gepaard gaan
met daderschap en slachtofferschap in vraag
à Bezorgdheid om verschuiving van een kritische functie ten aanzien van de
strafrechtsbedeling naar de realisatie van een aanbod van hulp en dienstverlening
aan specifieke doelgroepen (daders, slachtoffers…) (zie tekst Roose &
Bouverne-De Bie op Canvas + volgende lessen over beleidsmatige ontwikkelingen)
Forensische welzijnswerk is een domein werk.
Het gaat niet puur over een domein of over een sector van een bepaald werk. Het is
niet de bedoeling dat welzijnswerk wordt gezet om de doelen van de strafrecht
bedeling te realiseren. Er zijn dus specifieke spanningsvelden tussen deze twee
domeinen. Het gaat over het feit dat recht en welzijn/hulp los van elkaar moet staan
en dat welzijn niet onder de schaduw van het recht mag staan.
De notie forenschisch welzijnswerk
Forensisch welzijnswerk: term in 1980 geïntroduceerd door Panopticon,
tijdschrift voor Strafrecht, Criminologie en Forensisch Welzijnswerk
