Inhoud
INLEIDING ............................................................................................................... 1
Jeugdrecht en jeugdcriminologie ............................................................................ 1
Hoofdstuk 1. Waarom apart jeugdrecht? .................................................................... 2
1.1 Hoe kon het zover komen?................................................................................ 2
1.2 De ontdekking van een “probleem” (en van haar oplossing) ................................ 2
1.2.1 Fundamentele maatschappelijke veranderingen = context (19e eeuw) ........... 3
1.2.2 Vier specifieke ontwikkelingen (19e-eeuwse) die leiden tot apartstelling
minderjarige daders ........................................................................................... 4
1.3 Kentering in klassiek juridische denken = sociaal verweer denken ....................... 6
1.3.1 KB wet van 1912 is een typische wet steunend op het sociaal verweer denken
........................................................................................................................ 6
1.3.2 Wet van 15 mei 1912 – Carton de Wiart ....................................................... 7
1.4 De figuur van de “jeugddelinquent”................................................................... 8
1.5 Wie zijn de kinderen van de kinderbescherming? (= de interventiegronden) ......... 8
1.6 Casus “Rosalie” .............................................................................................. 9
1.7 Atypische kinder-straf-rechter .......................................................................... 9
1.8 Welke “beschermingsmaatregelen”? .............................................................. 11
1.8.1 Beschermingsmaatregelen? (principes van de maatschappelijke reactie) ... 12
1.8.2 Praktijk van groeiend interventionisme ...................................................... 12
1.8.3 Kenmerken van groeiend interventionisme ................................................ 12
1.8.4 Kritieken Wet KB en beschermingsmodel (?) .............................................. 13
1.9 Hervorming wet 1912 in 1965 ......................................................................... 13
1.9.1 Wet op de jeugdbescherming 1965 ........................................................... 13
1.9.2 6 belangrijke vernieuwingen 1965 ............................................................. 14
1.9.3 De remake van de kinderrechter? ............................................................. 15
1.9.4 De remake van de figuur van de jeugddelinquent ....................................... 16
1.10 Perspectief 20e eeuw kernvraagstukken van het JBR ....................................... 17
Hoofdstuk 2. Jeugd… What’s in a word? ................................................................... 18
2.1 Transitie volwassenheid niet (louter) juridisch .................................................. 19
2.2 Maatschappelijke situatie jeugd ..................................................................... 21
2.2.1 Contexten i.v.m. maatschappelijke situatie jeugd ...................................... 21
, 2.3 Jeugdbeleid ................................................................................................... 24
2.3.1 De regulering van het leven van jongeren ................................................... 24
2.3.2 Socialisering/opvoeding ........................................................................... 25
2.3.3 Dubbele beleidsstrategie ......................................................................... 26
2.4 Kwetsbaarheid .............................................................................................. 28
2.4.1 Maatschappelijke indicatoren .................................................................. 28
2.4.2 Gezin, ouderlijke verantwoordelijkheid en “de slechte” ouder ..................... 31
2.5 Discussie i.v.m. jeugddelinquentie/jeugdcriminaliteit ....................................... 32
Hoofdstuk 3. De jeugd van tegenwoordig? ................................................................ 33
3.1 Jeugddelinquentie (in België)? ........................................................................ 34
3.1.1 Fenomeen onderzoeken? ......................................................................... 34
3.1.2 Kenmerken voor geregistreerde jeugdcriminaliteit ..................................... 35
Hoofdstuk 4. The usual suspects ............................................................................. 39
4.1 Praktijken van maatschappelijke reactie .......................................................... 39
4.2 (Keten) Rechtspleging (praktijk) inzake jeugdzaken ........................................... 40
4.2.1 Impact? Van contact naar beslissing naar uitvoering? ................................ 40
4.2.2 Finaliteit of wat is bedoeling JB? ............................................................... 42
4.3 Jongeren en politie ......................................................................................... 43
4.3.1 Film: La Haine ......................................................................................... 43
4.4 Politionele stop & search praktijken ................................................................ 45
4.4.1 Onderzoek politie: stop & search .............................................................. 46
Hoofdstuk 5. Beslissingspraktijk parket .................................................................... 49
5.1 Inleiding ........................................................................................................ 49
5.2 Jongeren komen in contact met justitie ........................................................... 50
5.3 Aanmelding bij het parket ............................................................................... 51
5.4 Het (criminologisch) belang ........................................................................... 51
5.4.1 Kwalificatie als basis voor de “interventie” ............................................... 51
5.4.2 Daarom (!) (ouder) onderzoek naar rechtspleging en beslissingen .............. 52
5.5 Selectie rol en functie van het parket .............................................................. 55
5.5.1 Beoordelingselementen MOF – jeugdbeschermingsfilosofie? ..................... 55
5.5.2 Parket beslissingspraktijk vandaag? .......................................................... 55
5.5.3 Algemene inzichten parket fase? .............................................................. 57
,Hoofdstuk 6A. Verschijnen voor de jeugdrechter ....................................................... 58
6.1 Specificiteit van rechtsplegingsituatie? ........................................................... 59
6.2 Belang van onderzoek naar praktijk? ............................................................... 60
6.2.1 In-court communicatie of interactie ......................................................... 60
6.2.2 Onderzoeksopzet en methodologie .......................................................... 62
6.3 “The construction of meaning in the moment of interaction” ............................ 63
6.3.1 De situatie .............................................................................................. 63
6.3.2 De jeugdrechter ...................................................................................... 65
6.3.3 Over de interactie .................................................................................... 67
6.3.4 De minderjarige....................................................................................... 69
6.4 Conclusie ..................................................................................................... 71
6.4.1 Interactie = praktijk van assessment ......................................................... 71
6.4.2 Interactie = praktijk van responsabilisering ................................................ 72
6.4.3 Verschijnen voor de jeugdrechter? ............................................................ 73
Hoofdstuk 6B. De jeugdrechter en jeugdrechtbank beslist ......................................... 74
6.1 Beslissingspraktijk ......................................................................................... 75
6.1.1 Beoordelingselementen MOF ................................................................... 76
6.1.2 Vonnissen en beschikkingen .................................................................... 76
6.1.3 Algemene inzicht: het accent van de maatschappelijke reactie MOF ligt in de
voorlopige fase ................................................................................................ 78
6.2 Beslissingspraktijk POS .................................................................................. 79
6.3 Context van de beslissingspraktijk in MOF dossiers! ......................................... 80
6.3.1 OM (openbaar ministerie) ........................................................................ 80
6.3.2 Kern rol van sociale dienst bij de jeugdrechtbank ....................................... 80
6.4 JR & JRB: genomen t.o.v. adequate maatregel? ................................................. 82
6.5 JR en JRB: plaatsingsreflex? ............................................................................ 84
6.6 JR en JRB neemt beslissing … dan volt de uitvoering ......................................... 84
6.7 Algemene bedenkingen bij praktijk van beslissen ............................................. 85
Hoofdstuk 7. Praktijken van maatschappelijke reactie ............................................... 86
7.1 Uitvoering van beslissingen: afhandelingen, maatregelen en sancties MOF ....... 86
7.1.1 Uitvoering van maatregelen ...................................................................... 86
7.1.2 Enkele statistieken .................................................................................. 87
, 7.1.3 Van beslissing naar uitvoering .................................................................. 88
7.1.4 Praktijk van uitvoering .............................................................................. 89
7.1.5 Historische uitbreiding/uitdeining ............................................................. 99
7.2 Praktijken van maatschappelijke reactie bij VOS .............................................104
7.2.1 Het belang van historisch begrijpen van het “probleem” kind als grond van
interventie .....................................................................................................105
7.2.2 Een containerbegrip als (juridische) interventiegrond ................................106
7.2.3 Gerechtelijke dwang als hulp? .................................................................107
7.2.4 POS (1985) >< VOS (art. 2, 50° Decreet)....................................................107
7.2.5 Het complexe vraagstuk van de (toenemende) instroom (VOS) ..................108
7.2.6 De schakel tussen vrijwillige HV en gerechtelijke/dwang HV ......................117
7.2.7 Maatregelen VOS (artikel 48) ...................................................................118
7.2.8 Hulpverleners ........................................................................................121
7.2.9 Bedenkingen ..........................................................................................125
Hoofdstuk 8. Wat doet dat “alles” met een jongere? .................................................125
8.1 Daderschap >< slachto erschap ...................................................................125
8.1.1 Slachto erschap van minderjarigen? .......................................................126
8.2 Wat is impact interventies & pedagogische praktijken? ....................................130
8.2.1 Onderzoek doen naar impact = onderzoek naar praktijk ............................130
8.2.2 Wat is (historische) bedoeling JB t.o.v. finaliteit? .......................................131
8.2.3 Onderzoek doen naar impact ..................................................................132
8.3 Impact van JB op “self” en “worden” (becoming) .............................................135
8.4 Onderzoek aanbevelingen .............................................................................137
8.5 Toekomstperspectief (S. Van Audenhove) .......................................................137
8.6 Transitie volwassenheid = kwetsbaar .............................................................139
8.7 Jeugdbeschermingsinterventies “versterken” ook kwetsbaarheid.....................139
Hoofdstuk 9. Het zal je kind/ouder maar wezen........................................................140
Concluderende algemene bedenkingen ..............................................................140
Hoofdstuk 10. Alles over het examen ......................................................................141
INLEIDING ............................................................................................................... 1
Jeugdrecht en jeugdcriminologie ............................................................................ 1
Hoofdstuk 1. Waarom apart jeugdrecht? .................................................................... 2
1.1 Hoe kon het zover komen?................................................................................ 2
1.2 De ontdekking van een “probleem” (en van haar oplossing) ................................ 2
1.2.1 Fundamentele maatschappelijke veranderingen = context (19e eeuw) ........... 3
1.2.2 Vier specifieke ontwikkelingen (19e-eeuwse) die leiden tot apartstelling
minderjarige daders ........................................................................................... 4
1.3 Kentering in klassiek juridische denken = sociaal verweer denken ....................... 6
1.3.1 KB wet van 1912 is een typische wet steunend op het sociaal verweer denken
........................................................................................................................ 6
1.3.2 Wet van 15 mei 1912 – Carton de Wiart ....................................................... 7
1.4 De figuur van de “jeugddelinquent”................................................................... 8
1.5 Wie zijn de kinderen van de kinderbescherming? (= de interventiegronden) ......... 8
1.6 Casus “Rosalie” .............................................................................................. 9
1.7 Atypische kinder-straf-rechter .......................................................................... 9
1.8 Welke “beschermingsmaatregelen”? .............................................................. 11
1.8.1 Beschermingsmaatregelen? (principes van de maatschappelijke reactie) ... 12
1.8.2 Praktijk van groeiend interventionisme ...................................................... 12
1.8.3 Kenmerken van groeiend interventionisme ................................................ 12
1.8.4 Kritieken Wet KB en beschermingsmodel (?) .............................................. 13
1.9 Hervorming wet 1912 in 1965 ......................................................................... 13
1.9.1 Wet op de jeugdbescherming 1965 ........................................................... 13
1.9.2 6 belangrijke vernieuwingen 1965 ............................................................. 14
1.9.3 De remake van de kinderrechter? ............................................................. 15
1.9.4 De remake van de figuur van de jeugddelinquent ....................................... 16
1.10 Perspectief 20e eeuw kernvraagstukken van het JBR ....................................... 17
Hoofdstuk 2. Jeugd… What’s in a word? ................................................................... 18
2.1 Transitie volwassenheid niet (louter) juridisch .................................................. 19
2.2 Maatschappelijke situatie jeugd ..................................................................... 21
2.2.1 Contexten i.v.m. maatschappelijke situatie jeugd ...................................... 21
, 2.3 Jeugdbeleid ................................................................................................... 24
2.3.1 De regulering van het leven van jongeren ................................................... 24
2.3.2 Socialisering/opvoeding ........................................................................... 25
2.3.3 Dubbele beleidsstrategie ......................................................................... 26
2.4 Kwetsbaarheid .............................................................................................. 28
2.4.1 Maatschappelijke indicatoren .................................................................. 28
2.4.2 Gezin, ouderlijke verantwoordelijkheid en “de slechte” ouder ..................... 31
2.5 Discussie i.v.m. jeugddelinquentie/jeugdcriminaliteit ....................................... 32
Hoofdstuk 3. De jeugd van tegenwoordig? ................................................................ 33
3.1 Jeugddelinquentie (in België)? ........................................................................ 34
3.1.1 Fenomeen onderzoeken? ......................................................................... 34
3.1.2 Kenmerken voor geregistreerde jeugdcriminaliteit ..................................... 35
Hoofdstuk 4. The usual suspects ............................................................................. 39
4.1 Praktijken van maatschappelijke reactie .......................................................... 39
4.2 (Keten) Rechtspleging (praktijk) inzake jeugdzaken ........................................... 40
4.2.1 Impact? Van contact naar beslissing naar uitvoering? ................................ 40
4.2.2 Finaliteit of wat is bedoeling JB? ............................................................... 42
4.3 Jongeren en politie ......................................................................................... 43
4.3.1 Film: La Haine ......................................................................................... 43
4.4 Politionele stop & search praktijken ................................................................ 45
4.4.1 Onderzoek politie: stop & search .............................................................. 46
Hoofdstuk 5. Beslissingspraktijk parket .................................................................... 49
5.1 Inleiding ........................................................................................................ 49
5.2 Jongeren komen in contact met justitie ........................................................... 50
5.3 Aanmelding bij het parket ............................................................................... 51
5.4 Het (criminologisch) belang ........................................................................... 51
5.4.1 Kwalificatie als basis voor de “interventie” ............................................... 51
5.4.2 Daarom (!) (ouder) onderzoek naar rechtspleging en beslissingen .............. 52
5.5 Selectie rol en functie van het parket .............................................................. 55
5.5.1 Beoordelingselementen MOF – jeugdbeschermingsfilosofie? ..................... 55
5.5.2 Parket beslissingspraktijk vandaag? .......................................................... 55
5.5.3 Algemene inzichten parket fase? .............................................................. 57
,Hoofdstuk 6A. Verschijnen voor de jeugdrechter ....................................................... 58
6.1 Specificiteit van rechtsplegingsituatie? ........................................................... 59
6.2 Belang van onderzoek naar praktijk? ............................................................... 60
6.2.1 In-court communicatie of interactie ......................................................... 60
6.2.2 Onderzoeksopzet en methodologie .......................................................... 62
6.3 “The construction of meaning in the moment of interaction” ............................ 63
6.3.1 De situatie .............................................................................................. 63
6.3.2 De jeugdrechter ...................................................................................... 65
6.3.3 Over de interactie .................................................................................... 67
6.3.4 De minderjarige....................................................................................... 69
6.4 Conclusie ..................................................................................................... 71
6.4.1 Interactie = praktijk van assessment ......................................................... 71
6.4.2 Interactie = praktijk van responsabilisering ................................................ 72
6.4.3 Verschijnen voor de jeugdrechter? ............................................................ 73
Hoofdstuk 6B. De jeugdrechter en jeugdrechtbank beslist ......................................... 74
6.1 Beslissingspraktijk ......................................................................................... 75
6.1.1 Beoordelingselementen MOF ................................................................... 76
6.1.2 Vonnissen en beschikkingen .................................................................... 76
6.1.3 Algemene inzicht: het accent van de maatschappelijke reactie MOF ligt in de
voorlopige fase ................................................................................................ 78
6.2 Beslissingspraktijk POS .................................................................................. 79
6.3 Context van de beslissingspraktijk in MOF dossiers! ......................................... 80
6.3.1 OM (openbaar ministerie) ........................................................................ 80
6.3.2 Kern rol van sociale dienst bij de jeugdrechtbank ....................................... 80
6.4 JR & JRB: genomen t.o.v. adequate maatregel? ................................................. 82
6.5 JR en JRB: plaatsingsreflex? ............................................................................ 84
6.6 JR en JRB neemt beslissing … dan volt de uitvoering ......................................... 84
6.7 Algemene bedenkingen bij praktijk van beslissen ............................................. 85
Hoofdstuk 7. Praktijken van maatschappelijke reactie ............................................... 86
7.1 Uitvoering van beslissingen: afhandelingen, maatregelen en sancties MOF ....... 86
7.1.1 Uitvoering van maatregelen ...................................................................... 86
7.1.2 Enkele statistieken .................................................................................. 87
, 7.1.3 Van beslissing naar uitvoering .................................................................. 88
7.1.4 Praktijk van uitvoering .............................................................................. 89
7.1.5 Historische uitbreiding/uitdeining ............................................................. 99
7.2 Praktijken van maatschappelijke reactie bij VOS .............................................104
7.2.1 Het belang van historisch begrijpen van het “probleem” kind als grond van
interventie .....................................................................................................105
7.2.2 Een containerbegrip als (juridische) interventiegrond ................................106
7.2.3 Gerechtelijke dwang als hulp? .................................................................107
7.2.4 POS (1985) >< VOS (art. 2, 50° Decreet)....................................................107
7.2.5 Het complexe vraagstuk van de (toenemende) instroom (VOS) ..................108
7.2.6 De schakel tussen vrijwillige HV en gerechtelijke/dwang HV ......................117
7.2.7 Maatregelen VOS (artikel 48) ...................................................................118
7.2.8 Hulpverleners ........................................................................................121
7.2.9 Bedenkingen ..........................................................................................125
Hoofdstuk 8. Wat doet dat “alles” met een jongere? .................................................125
8.1 Daderschap >< slachto erschap ...................................................................125
8.1.1 Slachto erschap van minderjarigen? .......................................................126
8.2 Wat is impact interventies & pedagogische praktijken? ....................................130
8.2.1 Onderzoek doen naar impact = onderzoek naar praktijk ............................130
8.2.2 Wat is (historische) bedoeling JB t.o.v. finaliteit? .......................................131
8.2.3 Onderzoek doen naar impact ..................................................................132
8.3 Impact van JB op “self” en “worden” (becoming) .............................................135
8.4 Onderzoek aanbevelingen .............................................................................137
8.5 Toekomstperspectief (S. Van Audenhove) .......................................................137
8.6 Transitie volwassenheid = kwetsbaar .............................................................139
8.7 Jeugdbeschermingsinterventies “versterken” ook kwetsbaarheid.....................139
Hoofdstuk 9. Het zal je kind/ouder maar wezen........................................................140
Concluderende algemene bedenkingen ..............................................................140
Hoofdstuk 10. Alles over het examen ......................................................................141
