Strafprocesrecht en mensenrechten
1.Inleiding
- Strafprocesrecht = geheel van al dan niet geschreven rechtsregels in 4 fasen:
o Onderzoek = opsporen van misdrijven en daders.
o Vervolging = verdachten/inverdenkinggestelden voor rechter brengen.
o Berechting = besluitvorming van feitenrechter.
o Strafuitvoering = tenuitvoerlegging van gebeurlijke opgelegde straffen.
- Doel: waarheid ontdekken en bereiken van verantwoorde beslissing
- Basistekst: wetboek van Strafvordering, hervormingen: 1998 en 2016
o Boek I (Art. 8-136quater Sv.): gerechtelijke politie en officieren die ze uitoefenen
o Boek II (Art. 137-648 Sv.): gerecht
- Bijzondere wetten (vb. Wet op het PolitieAmbt)
- Misdrijf = een gedraging, door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld.
2.Organen en personen bij het strafproces betrokken
1.Gerechtelijke politie GP
1.Algemeen
- Bestuurlijke politie ≠ gerechtelijke politie: uitgewerkt in Wet 05/08/1992 op Politieambt WPA
Bestuurlijke politie Gerechtelijke politie
Taak - Handhaving openbare orde - Misdrijven opsporen
- Voorkoming misdrijven - Bewijzen verzamelen
- Bescherming personen en goederen - Daders overleveren aan rechtbanken
→(Art. 14 WPA) →(Art. 8 Sv. en Art. 15 WPA)
Doel Preventieve politie Repressieve politie
Proactieve recherche (Art. 28bis, l2 Sv.)
Gezag Bestuurlijke overheden (MvBZ) Gerechtelijke autoriteiten: procureurs-generaal
→(Art. 5 WPA) bij hoven van beroep of federale procureur (MvJ)
→(Art. 367 Sv., Art. 148 Ger.W. en Art. 5 WPA)
- Comité P = Vast Comité van toezicht op politiediensten.
- Comité I = Vast Comité van toezicht op inlichtingendiensten. (vb. Interpol, Europol)
2.Structuur van de politie
- Wet 7/12/1998 organisatie van een geïntegreerde politiedienst WGP
- Geïntegreerde politie: lokale politie + federale politie
Lokale politie (Art. 3 l2 WGP) Federale politie (Art. 3 l3 WGP)
Opdracht - Basispolitiezorg bestuurlijke en - Gespecialiseerde en supra-lokale
gerechtelijke politie bestuurlijke en gerechtelijke
- Sommige opdrachten van federale politieopdrachten
aard - Vervullen opdrachten lokale
politiediensten en -overheden
Structuur Lokaal politiekorps: - Onder leiding van commissaris-generaal
- Eéngemeentezone onder leiding van - Algemene directies bestuurlijke politie,
gemeenteraad en burgemeester gerechtelijke politie, middelenbeheer en
- Meergemeentezone onder leiding van informatie
politieraad (= gemeenteraadsleden) - Bijzondere opsporingsdiensten: CDBC (=
en politiecollege (= burgemeesters) centrale dienst ter bestrijding van
corruptie) en CDGEFID (= centrale dienst
ter bestrijding van georganiseerde
economische en financiële delinquentie)
1
,2.Openbaar Ministerie OM
1.Statuut
- Magistraten Openbaar Ministerie: benoemd door Koning, na tussenkomst Hoge Raad van Justitie
o Koning kan hen ook ontslaan
o Onafhankelijkheid over opsporing en vervolging
o Onderdeel van uitvoerende macht
1.Terminologie en historiek
- Hetzelfde als:
o Parket = magistraten die functie van openbaar ministerie vervullen.
o Staande magistratuur = vordering voor strafrechter al staande uitspreken.
- Plaats zittingszaal: in België naast rechters, in andere rechtsstelsels voor rechters
- Geen tegenpartij van beklaagde, verdedigt belangen van ambt
2.Functionele scheiding tussen
- OM in eerste aanleg: Parket, onder leiding van Procureur des Konings
- OM in hoger beroep: Parket-Generaal, onder leiding van Procureur-Generaal bij Hof van Beroep
- Beide oefenen op hun niveau strafvordering uit:
o OM in eerste aanleg: uitoefenen strafvordering eerste aanleg
o OM in hoger beroep: uitoefenen strafvordering én instaan tenuitvoerlegging en waken over
uitoefening strafvordering
3.Gerechtelijk landschap
- 14 parketten/Procureurs-Generaal verspreid over 12 gerechtelijke arrondissementen met
honderden substituten
- 5 hoven van beroep
- 5 procureurs-generaal met advocaten-generaal en substituten
- 1 federale procureur
Bijzondere Openbaar Ministerie gerelateerde organen
- College van Procureurs-Generaal = alle Procureurs-Generaal bij Hoven van Beroep.
o Onder gezag van Minister van Justitie, als hij richtlijn wilt geven dan geven Procureurs-
Generaal advies
- Raad van Procureurs = alle Procureurs des Konings.
o Federale Procureur kan vergaderingen bijwonen
o Adviserend orgaan aan college van Procureurs-Generaal
o Kan ook bestaan uit arbeidsauditeurs
- Federaal parket:
o Onder leiding van Federale Procureur samengesteld uit federale magistraten, onder gezag
van Minister van Justitie
o Belast met:
▪ Uitoefening strafvordering over gans Belgisch grondgebied
▪ Coördinatie van uitoefening van Strafvordering door gewone parketmagistraten
▪ Vergemakkelijken internationale samenwerking
▪ Toezicht op algemene en bijzondere werking federale politie
2
, - Wet 25/04/2007: twee nieuwe functies ingevoerd
o Referendarissen: staan zittende magistraten (= rechtbanken en hoven) bij
o Parketjuristen: bereiden werk magistraten Openbaar Ministerie voor
o Hervorming 2016:
▪ Bevoegdheden Openbaar Ministerie delen met parketjurist
▪ Parketjurist: strafvordering voor politierechtbank
• Uitzondering: onopzettelijke doding als gevolg van verkeersongeval
2.Het vijfvoudig takenpakket van het Openbaar Ministerie
1.Leiding opsporingsonderzoek
- Leden OM: hoedanigheid van gerechtelijke politie → opsporen en vaststellen misdrijven
- Politioneel onderzoek = onderzoek gegronde strafbaarheid, gevoerd door politie en geleid door
Procureur des Konings.
- Vooronderzoek:
o Opsporingsonderzoek = onderzoek strafbare feiten, geleid door PK. (Art. 28bis Sv.)
o Gerechtelijk onderzoek = onderzoek geleid door onderzoeksrechter. (Art. 55 Sv.
▪ Zware procedure met zware gevolgen
2.Uitoefening strafvordering
- Vervolgingsprerogatief strafvordering Openbaar Ministerie:
o Rechtbank: Procureurs des Konings
o Hof van Beroep: Procureur-Generaal
o Uitzondering:
▪ Ambt OM in hoger beroep kan uitgeoefend door parketmagistraat rechtbank
▪ Ambt OM in eerste aanleg kan uitgeoefend door parketmagistraat Hof van Beroep
- Oefent strafvordering uit maar beschikt er niet over, uitzondering: minnelijke schikking
- OM partij bij strafvordering en waakt over toepassing wet, kan niet gewraakt worden
3.Vervolgen of seponeren
- Legaliteit der vervolgingen (= elk vervolgbaar feit moet vervolgt worden) → Opportuniteit der
vervolgingen (= kan beslissen om niet te vervolgen)
- Seponeren = als OM beslist niet te vervolgen.
- Controle op hanteren opportuniteitsbeginsel:
o Controle is nooit negatief om vervolging tegen te houden
1. Hiërarchische band: Procureur-Generaal boven Procureur des Konings
2. Positief injuctierecht: Minister van Justitie kan vervolging bevelen
3. Benadeelde kan burgerlijke partij stellen bij OR of rechtstreekse dagvaarding
4. Kamer van Inbeschuldigingstelling kan vervolgingen instellen
4.Waken over toepassing van wet
- Parketmagistraat: geen openbare aanklager, geen tegenpartij van verdachte
- Parketmagistraat waakt over wettigheid van bewijsmiddelen en loyaliteit van verzameling
- Kunnen seponeren, vrijspreken of hoger beroep/cassatieberoep vorderen en genade verzoeken
5.Uitvoering van strafrechtelijke uitspraken
- Moeten uitspraken van hoven en rechtbanken uitvoeren over strafvordering
3
1.Inleiding
- Strafprocesrecht = geheel van al dan niet geschreven rechtsregels in 4 fasen:
o Onderzoek = opsporen van misdrijven en daders.
o Vervolging = verdachten/inverdenkinggestelden voor rechter brengen.
o Berechting = besluitvorming van feitenrechter.
o Strafuitvoering = tenuitvoerlegging van gebeurlijke opgelegde straffen.
- Doel: waarheid ontdekken en bereiken van verantwoorde beslissing
- Basistekst: wetboek van Strafvordering, hervormingen: 1998 en 2016
o Boek I (Art. 8-136quater Sv.): gerechtelijke politie en officieren die ze uitoefenen
o Boek II (Art. 137-648 Sv.): gerecht
- Bijzondere wetten (vb. Wet op het PolitieAmbt)
- Misdrijf = een gedraging, door de wet omschreven en waarop een straf is gesteld.
2.Organen en personen bij het strafproces betrokken
1.Gerechtelijke politie GP
1.Algemeen
- Bestuurlijke politie ≠ gerechtelijke politie: uitgewerkt in Wet 05/08/1992 op Politieambt WPA
Bestuurlijke politie Gerechtelijke politie
Taak - Handhaving openbare orde - Misdrijven opsporen
- Voorkoming misdrijven - Bewijzen verzamelen
- Bescherming personen en goederen - Daders overleveren aan rechtbanken
→(Art. 14 WPA) →(Art. 8 Sv. en Art. 15 WPA)
Doel Preventieve politie Repressieve politie
Proactieve recherche (Art. 28bis, l2 Sv.)
Gezag Bestuurlijke overheden (MvBZ) Gerechtelijke autoriteiten: procureurs-generaal
→(Art. 5 WPA) bij hoven van beroep of federale procureur (MvJ)
→(Art. 367 Sv., Art. 148 Ger.W. en Art. 5 WPA)
- Comité P = Vast Comité van toezicht op politiediensten.
- Comité I = Vast Comité van toezicht op inlichtingendiensten. (vb. Interpol, Europol)
2.Structuur van de politie
- Wet 7/12/1998 organisatie van een geïntegreerde politiedienst WGP
- Geïntegreerde politie: lokale politie + federale politie
Lokale politie (Art. 3 l2 WGP) Federale politie (Art. 3 l3 WGP)
Opdracht - Basispolitiezorg bestuurlijke en - Gespecialiseerde en supra-lokale
gerechtelijke politie bestuurlijke en gerechtelijke
- Sommige opdrachten van federale politieopdrachten
aard - Vervullen opdrachten lokale
politiediensten en -overheden
Structuur Lokaal politiekorps: - Onder leiding van commissaris-generaal
- Eéngemeentezone onder leiding van - Algemene directies bestuurlijke politie,
gemeenteraad en burgemeester gerechtelijke politie, middelenbeheer en
- Meergemeentezone onder leiding van informatie
politieraad (= gemeenteraadsleden) - Bijzondere opsporingsdiensten: CDBC (=
en politiecollege (= burgemeesters) centrale dienst ter bestrijding van
corruptie) en CDGEFID (= centrale dienst
ter bestrijding van georganiseerde
economische en financiële delinquentie)
1
,2.Openbaar Ministerie OM
1.Statuut
- Magistraten Openbaar Ministerie: benoemd door Koning, na tussenkomst Hoge Raad van Justitie
o Koning kan hen ook ontslaan
o Onafhankelijkheid over opsporing en vervolging
o Onderdeel van uitvoerende macht
1.Terminologie en historiek
- Hetzelfde als:
o Parket = magistraten die functie van openbaar ministerie vervullen.
o Staande magistratuur = vordering voor strafrechter al staande uitspreken.
- Plaats zittingszaal: in België naast rechters, in andere rechtsstelsels voor rechters
- Geen tegenpartij van beklaagde, verdedigt belangen van ambt
2.Functionele scheiding tussen
- OM in eerste aanleg: Parket, onder leiding van Procureur des Konings
- OM in hoger beroep: Parket-Generaal, onder leiding van Procureur-Generaal bij Hof van Beroep
- Beide oefenen op hun niveau strafvordering uit:
o OM in eerste aanleg: uitoefenen strafvordering eerste aanleg
o OM in hoger beroep: uitoefenen strafvordering én instaan tenuitvoerlegging en waken over
uitoefening strafvordering
3.Gerechtelijk landschap
- 14 parketten/Procureurs-Generaal verspreid over 12 gerechtelijke arrondissementen met
honderden substituten
- 5 hoven van beroep
- 5 procureurs-generaal met advocaten-generaal en substituten
- 1 federale procureur
Bijzondere Openbaar Ministerie gerelateerde organen
- College van Procureurs-Generaal = alle Procureurs-Generaal bij Hoven van Beroep.
o Onder gezag van Minister van Justitie, als hij richtlijn wilt geven dan geven Procureurs-
Generaal advies
- Raad van Procureurs = alle Procureurs des Konings.
o Federale Procureur kan vergaderingen bijwonen
o Adviserend orgaan aan college van Procureurs-Generaal
o Kan ook bestaan uit arbeidsauditeurs
- Federaal parket:
o Onder leiding van Federale Procureur samengesteld uit federale magistraten, onder gezag
van Minister van Justitie
o Belast met:
▪ Uitoefening strafvordering over gans Belgisch grondgebied
▪ Coördinatie van uitoefening van Strafvordering door gewone parketmagistraten
▪ Vergemakkelijken internationale samenwerking
▪ Toezicht op algemene en bijzondere werking federale politie
2
, - Wet 25/04/2007: twee nieuwe functies ingevoerd
o Referendarissen: staan zittende magistraten (= rechtbanken en hoven) bij
o Parketjuristen: bereiden werk magistraten Openbaar Ministerie voor
o Hervorming 2016:
▪ Bevoegdheden Openbaar Ministerie delen met parketjurist
▪ Parketjurist: strafvordering voor politierechtbank
• Uitzondering: onopzettelijke doding als gevolg van verkeersongeval
2.Het vijfvoudig takenpakket van het Openbaar Ministerie
1.Leiding opsporingsonderzoek
- Leden OM: hoedanigheid van gerechtelijke politie → opsporen en vaststellen misdrijven
- Politioneel onderzoek = onderzoek gegronde strafbaarheid, gevoerd door politie en geleid door
Procureur des Konings.
- Vooronderzoek:
o Opsporingsonderzoek = onderzoek strafbare feiten, geleid door PK. (Art. 28bis Sv.)
o Gerechtelijk onderzoek = onderzoek geleid door onderzoeksrechter. (Art. 55 Sv.
▪ Zware procedure met zware gevolgen
2.Uitoefening strafvordering
- Vervolgingsprerogatief strafvordering Openbaar Ministerie:
o Rechtbank: Procureurs des Konings
o Hof van Beroep: Procureur-Generaal
o Uitzondering:
▪ Ambt OM in hoger beroep kan uitgeoefend door parketmagistraat rechtbank
▪ Ambt OM in eerste aanleg kan uitgeoefend door parketmagistraat Hof van Beroep
- Oefent strafvordering uit maar beschikt er niet over, uitzondering: minnelijke schikking
- OM partij bij strafvordering en waakt over toepassing wet, kan niet gewraakt worden
3.Vervolgen of seponeren
- Legaliteit der vervolgingen (= elk vervolgbaar feit moet vervolgt worden) → Opportuniteit der
vervolgingen (= kan beslissen om niet te vervolgen)
- Seponeren = als OM beslist niet te vervolgen.
- Controle op hanteren opportuniteitsbeginsel:
o Controle is nooit negatief om vervolging tegen te houden
1. Hiërarchische band: Procureur-Generaal boven Procureur des Konings
2. Positief injuctierecht: Minister van Justitie kan vervolging bevelen
3. Benadeelde kan burgerlijke partij stellen bij OR of rechtstreekse dagvaarding
4. Kamer van Inbeschuldigingstelling kan vervolgingen instellen
4.Waken over toepassing van wet
- Parketmagistraat: geen openbare aanklager, geen tegenpartij van verdachte
- Parketmagistraat waakt over wettigheid van bewijsmiddelen en loyaliteit van verzameling
- Kunnen seponeren, vrijspreken of hoger beroep/cassatieberoep vorderen en genade verzoeken
5.Uitvoering van strafrechtelijke uitspraken
- Moeten uitspraken van hoven en rechtbanken uitvoeren over strafvordering
3
