SAMENVATTING
CRIMINALITEIT EN
SAMENLEVING ’25-‘26
,Inhoudsopgave
0. Algemene info............................................................................................5
1. Hoofdstuk 1 : Drie populaire misvattingen over de oorzaken van criminaliteit
..................................................................................................................... 6
1.1. Criminaliteit als manifestatie van het kwaad: Daders zijn abnormaal, vertolken het
morele kwade.................................................................................................................. 6
1.2. 1e veronderstelling “Het misleidende kwaad”.........................................................7
1.2.1. Kritieken op de 1e veronderstelling.....................................................................9
1.3. 2e veronderstelling Criminaliteit als ziekte: Criminaliteit wordt veroorzaakt door
ziekte, Mensen zijn ziek dus daarom criminaliteit, Wij-zij denken, zij zijn abnormaal, ziek
...................................................................................................................................... 10
1.3.1. Kritieken op de 2e veronderstelling...................................................................10
1.4. 3e veronderstelling Criminaliteit is een berekende keuze......................................11
1.4.1. Kritieken op de 3e veronderstelling: rationele keuzetheorie..............................13
1.4.2. Kritieken op dre 3e veronderstelling: routineactiviteitstheorie..........................13
1.5. Conclusie................................................................................................................ 13
2. Hoofdstuk 2 : Normen en waarden.............................................................14
2.1. Hoe is sociale orde mogelijk?.................................................................................14
2.1.1. Antwoord op vorige vraag: Normen en waarden...............................................14
2.1.2. Een snel veranderende samenleving................................................................15
2.1.3. Een evolutie naar meer progressieve opvattingen...........................................15
2.1.4. Culturele terugslag........................................................................................... 16
2.2. Woke: Bewust, goed geïnformeerd, alert voor sociale en raciale discriminatie en
onrecht.......................................................................................................................... 16
2.3. Hoe verklaart dit perspectief criminaliteit?.............................................................17
2.3.1. Subcultuur denken............................................................................................ 17
2.3.2. Delinquente subcultuurtheorie.........................................................................17
2.3.3. Differentiële opportuniteitstheorie....................................................................18
2.4. Conclusie................................................................................................................ 22
3. Hoofdstuk 3 : De Mens als Homo Narrans - Van regels volgen, naar verhalen
vertellen...................................................................................................... 23
3.1. Alternatieve normen en waarden?..........................................................................23
3.1.1. Sykes & Matza (1957) TECHNIQUES OF NEUTRALIZATION: A Theory OF
DELINQUENCe, American Sociological Review, Vol. 22, (6), p. 664-670......................23
3.1.2. David Matza (1930-2018).................................................................................25
3.1.3. Conclusie.......................................................................................................... 25
3.2. Zijn wij wezens die regels volgen?.........................................................................25
3.2.1. Clifford James Geertz (1926- 2006)...................................................................25
3.2.2. Cultuur als bron................................................................................................ 25
3.3. De Homo Narrans................................................................................................... 26
3.3.1. Begrensde rationaliteit.....................................................................................26
3.3.2. Heuristieken..................................................................................................... 26
1
, 3.3.3. Bias................................................................................................................... 27
3.3.4. Emotie primeert................................................................................................ 27
3.3.5. Hot cognition.................................................................................................... 28
3.3.6. Systeem 1 en Systeem 2.................................................................................28
3.3.7. Selectieve blootstelling.....................................................................................28
3.3.8. Identiteitsbeschermende cognitie.....................................................................29
3.3.9. Belang van groepen en netwerken...................................................................29
3.3.10. Verhalen......................................................................................................... 29
3.4. How emotions are made (Barrett, 2017)................................................................30
3.4.1. De klassieke visie............................................................................................. 30
3.4.2. De theorie van geconstrueerde emotie............................................................30
3.5. Mensen interageren met elkaar..............................................................................31
3.5.1. Collectieve actie............................................................................................... 31
3.5.2. Becoming a marijuana user..............................................................................31
3.5.3. Collectieve actie............................................................................................... 31
3.5.4. interactiepatronen............................................................................................ 31
3.6. Conclusie................................................................................................................ 32
4. Hoofdstuk 4 : Interactieprocessen.............................................................32
4.1. Collectieve actie..................................................................................................... 32
4.1.1. Becoming a marijuana user..............................................................................33
4.1.2. Interactiepatronen............................................................................................ 33
4.2. Een steeds kleinere wereld.....................................................................................33
4.2.1. Stanley Milgram (1933-1984)...........................................................................34
4.2.2. Solomon Ash (1907-1996)................................................................................34
4.2.3. George Herbert Mead (1863-1931)...................................................................34
4.2.4. Herbert Blumer (1900-1987)............................................................................35
4.2.5. Harold Garfinkel................................................................................................ 36
4.2.6. Enkele begrippen.............................................................................................. 37
4.3. Conclusie................................................................................................................ 37
5. Hoofdstuk 5 : Macht.................................................................................38
5.1. Macht maakt intrinsiek deel uit van menselijk handelen........................................38
5.1.1. Norbert Elias (1897-1990)................................................................................38
5.2. Masterstatus........................................................................................................... 40
5.2.1. Howard Saul Becker (1928-2023).....................................................................40
5.2.2. Everett C. Hughes (1897-1983)........................................................................40
5.2.3. Erving Goffman (1922-1982)............................................................................42
5.3. Conclusie................................................................................................................ 43
5.4. De gesitueerde biografie........................................................................................44
5.5. De levensloop criminologie.....................................................................................44
5.5.1. Enkele begrippen.............................................................................................. 44
5.5.2. De leeftijd-criminaliteitscurve...........................................................................44
5.5.3. Maatschappelijk gesitueerde biografie.............................................................46
5.5.4. Turning points Nguyen H, Loughran TA. 2018. On the measurement and
identification of turning points in criminology. Annu. Rev. Criminol. 1:335–58...........46
5.5.5. Desistance als intergenerationeel proces.........................................................47
2
,6. Hoofdstuk 6 : Terrorisme..........................................................................48
6.1. Terrorisme als individualiseerbaar probleem?........................................................48
6.1.1. Drie belangrijke vooronderstellingen in de aanpak van terrorisme...................48
6.2. Terrorisme als maatschappelijk fenomeen.............................................................52
6.2.1. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................52
6.2.2. Specifieke kenmerken van het fenomeen terrorisme (Global Terrorism Index -
2024).......................................................................................................................... 52
6.2.3. Terrorisme is gesitueerd in tijd en plaats..........................................................53
6.2.4. Enkele trends in terrorisme..............................................................................54
6.2.5. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................56
6.2.6. Interacties tussen terroristische groepen en georganiseerde criminaliteit.......56
6.2.7. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................57
6.2.8. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................58
6.2.9. Waarom is terrorisme een maatschappelijk vraagstuk?...................................59
6.3. Overzicht 2024 (Global Terrorism Index - 2025).....................................................60
6.3.1. Specifieke kenmerken van het fenomeen terrorisme (Global Terrorism Index -
2024).......................................................................................................................... 61
6.3.2. Jihadistisch terrorisme......................................................................................61
6.3.3. Rechtsextremistisch terrorisme........................................................................63
6.3.4. Links-extremistisch en anarchistisch terrorisme...............................................64
6.3.5. Incels................................................................................................................ 65
6.4. Nihilistisch gewelddadig extremisme.....................................................................68
6.4.1. Wat is nihilistisch gewelddadig extremisme?....................................................68
6.4.2. Hoe verloopt radicalisering?.............................................................................69
6.4.3. Het COM-netwerk............................................................................................. 69
6.4.4. Vier belangrijke NVE-groepen...........................................................................70
6.4.5. Verbanden en gedeeld ecosysteel....................................................................71
6.4.6. Homo Narrans (zie deel I).................................................................................72
6.4.7. 1. Primacy of affect: eerst voelen, dan denken.................................................72
6.4.8. 2-3. Heuristieken en hot cognition....................................................................73
6.4.9. 4-5. Confirmation bias & identiteitsbescherming..............................................74
6.4.10. 6. Primacy of groups and networks.................................................................74
6.4.11. 7. Het narratieve script van hybride extremisme...........................................75
6.4.12. Synthese: waarom hybride extremisme werkt?..............................................75
6.4.13. Barrett: theory of constructed emotion..........................................................75
6.4.14. Emoties zijn al narratief – en sociaal overdraagbaar.......................................76
6.4.15. Affect als grondstof: valence, arousal en emotionele granulariteit.................76
6.4.16. Barett verdiept het homo narrans-kader........................................................77
6.4.17. Homo Narrans en hybride extremisme...........................................................78
7. Hoofdstuk 7: Georganiseerde criminaliteit.................................................80
7.1. Georganiseerde criminaliteit defininiëren...............................................................80
7.1.1. United Nations Convention against Transnational Organized Crime.................81
7.1.2. Discussies over de definitie van georganiseerde criminaliteit..........................81
7.2. Dominante denkbeelden over georganiseerde criminaliteit...................................81
7.2.1. Georganiseerde criminaliteit wordt doorgaans verklaard als een combinatie van
een aantal elementen................................................................................................. 81
7.2.2. Homo economicus en efficiënte markten..........................................................82
7.2.3. Daders van georganiseerde criminaliteit hebben bijzondere kenmerken.........82
3
, 7.2.4. Onzichtbaar, geheim en besloten.....................................................................82
7.2.5. Klassiek beeld vs. netwerkperspectief..............................................................83
7.2.6. Kleine wereld effect (Van Calster, 2002)...........................................................83
7.2.7. Criminele netwerken – los en toch hecht..........................................................84
7.2.8. Linchpins, bruggenen nieuwe verbindingen......................................................84
7.2.9. Macht in criminele netwerken...........................................................................84
7.2.10. Flexibele organisatie en hydra effect..............................................................85
7.2.11. Informatie, verbinding en macht....................................................................85
7.2.12. Conclusie........................................................................................................ 85
7.3. Groepen................................................................................................................. 86
7.3.1. Yakuza.............................................................................................................. 86
7.3.2. Triade............................................................................................................... 88
7.3.3. Sinaloa Cartel................................................................................................... 89
7.3.4. Mara Salvatrucha (MS-13)................................................................................91
7.3.5. ‘Ndrangheta...................................................................................................... 92
7.4. Drie reducties......................................................................................................... 93
7.5. Welke maatschappelijke condities versterken georganiseerde criminaliteit?.........94
7.6. Bevinding 1: De criminele economie herorganiseert zich.......................................94
7.7. Bevinding 2: Wie organiseert criminaliteit?............................................................95
7.8. Bevinding 3: Weerbaarheid — wat werkt, en wat niet............................................95
7.9. Bevinding 4: Conflict, fragiliteit en georganiseerde criminaliteit............................96
7.10. Implicaties: Wat volgt hieruit voor beleid?............................................................96
8. Hoofdstuk 8: Cybercriminaliteit.................................................................96
8.1. Cybercriminaliteit................................................................................................... 96
8.2. Kinderpornografie................................................................................................... 97
8.2.1. De productie en het verspreiden van materiaal waarop kindermisbruik te zien is
blijft erg problematisch............................................................................................... 98
8.2.2. Kinderen en jongeren zijn steeds vaker slachtoffer van materiaal dat ze zelf
hebben gemaakt........................................................................................................ 98
8.3. Online fraude.......................................................................................................... 99
8.3.1. Impact van COVID-19.......................................................................................99
8.3.2. Phishing en social engineering.........................................................................99
8.4. Cyberafhankelijke criminaliteit.............................................................................100
8.4.1. Ransomeware................................................................................................. 100
8.4.2. Malware.......................................................................................................... 100
8.4.3. DDoS.............................................................................................................. 100
8.4.4. RDDoS............................................................................................................ 101
8.4.5. Crime-as-a-service (CaaS)..............................................................................101
8.5. dARK WEB............................................................................................................ 102
8.5.1. Enkele begrippen (NIET BESPROKEN IN DE LES).............................................103
8.6. Routineactiviteitentheorie – Kernelementen.........................................................103
8.6.1. Verklaring voor daderschap/slachtofferschap.................................................104
8.7. Rationele keuzetheorie – Kernelementen.............................................................104
8.7.1. Besluitvorming................................................................................................ 104
4
, 8.8. Preventie.............................................................................................................. 104
8.9. Het cyborg crime – perspectief.............................................................................105
8.9.1. Technologie is niet neutraal............................................................................105
8.9.2. De relatie tussen mens en technologie gaat verder dan een gebruikersrelatie
................................................................................................................................. 105
8.9.3. Collectieven of netwerken van mensen en technologie brengen samen acties
en resultaten voort................................................................................................... 105
8.9.4. Actievere rol aan technologie toekennen.......................................................106
8.10. Van individu naar hybride netwerk.....................................................................106
9. Voorbereiding examen............................................................................107
0. ALGEMENE INFO
- Lesopnames
- Extra lessen lezen, samenvatten, begrijpen al voor BLOK!
5
, - EXAMEN: Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op
CANVAS
o Zie nota toelichting examen CANVAS!
1 open vraag uit deel 1
1 vraag over collectief geweld, cybercrime of georganiseerde
criminaliteit
1 vraag over verplichte teksten les!!! Ruime inzichten, link het
inzicht aan inzicht vanuit de cursus
1. HOOFDSTUK 1 : DRIE POPULAIRE MISVATTINGEN OVER DE
OORZAKEN VAN CRIMINALITEIT
- We bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen. Dat doen we a.d.h.v.
concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime
- Wie criminaliteit moet begrijpen moet de samenleving begrijpen
o Wie/wat is de samenleving?
- 3 opvattingen die niet stroken met wat we vandaag de dag weten over menselijk
gedrag
1.1. CRIMINALITEIT ALS MANIFESTATIE VAN HET KWAAD: DADERS ZIJN
ABNORMAAL, VERTOLKEN HET MORELE KWADE
Wat deze personen die gruwelijke moorden hebben gepleegd leken hele normale
mensen. Ted Bundy werd gezien als de perfecte schoonzoon maar ze zijn erg
onvoorspelbaar, ze hadden iedereen kunnen benaderen de samenleving is bang want
het kan iedereen overkomen zoiets gruwelijk
- Angst en fascinatie is er omdat het gaat om zaken die wij als samenleving niet
goed hebben aangepakt
6
, o Het systeem lijkt te falen, falen van politie en justitie in het beschermen
van slachtoffers
Leidt tot betogingen Dutroux, verontwaardiging van het politioneel
& justitieel systeem
- Vaak werden verhalen van deze moordenaars als hun verfilmd
- 2 grote machtsblokken: westen NAVO en oosten Warschau pact en Sovjetunie
o Sovjet unie stelt: “in onze samenleving zijn er geen seriemoordenaars, dat
is iets van het westen”
1.2. 1 E VERONDERSTELLING “HET MISLEIDENDE KWAAD”
- Deze twee figuren waren
plegers van politieke
misdrijven.
- Zij stonden achter bepaalde
politieke ideologieën hoe we
een samenleving moesten
organiseren
o Duitsland: Holocaust –
massavernietiging van
een bepaalde groep
- Dus we krijgen het idee van
het misleidende kwaad:
samenlevingen kunnen door
gecorrumpeerd worden door abnormaal, zieke, moreel verdorven figuren aan de
top van de samenleving (cf. Adolf Hitler)
o Dus: waarom halen we deze figuren niet weg?
Niet criminologisch. Het idee om een leiders uit een samenleving
weg te halen staat niet gelijk aan een bevolking die spontaan het
goede zal beginnen doen
Er is net iets positiefs aan deze kwaadaardige figuren
- Het moment dat de beschaving wegvalt, gaan we over tot zeer primitieve
gedragingen lizard brain theory: het idee dat onze hersenen ook
‘oerhersenen’ (lizard brains) bevatten diep vanbinnen. Daardoor waren vroegen
gedreven door impulsen, maar door de eeuwen heen zijn daar laagjes op gekomen
waardoor wij als mens in staat zijn tot beschaafd, niet-gewelddadige interactie.
o Een oude theorie die nog geregeld terug keert
o Maar we weten ondertussen dat we gedrag zo niet mogen bestuderen
7
, - Criminaliteit is een bewuste morele keuze (“Criminelen kiezen bewust voor
het kwaad”)
o De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen
oplevert (cf. rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig of
immoreel is en het kwade verkiest boven het goede
o De dader is door en door slecht
o Mensen moeten tot inkeer komen en beseffen dat ze fout zijn
- Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
(“Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”)
o De dader doet het kwade, omdat hij het moet doen; hij is ofwel bezeten of
het maakt deel uit van zijn natuur
o Het uitvoeren van exorcisme is een vertolking van dit idee
= Exorcisme, of duiveluitbanning, is een religieus ritueel om kwade
geesten of demonen te verdrijven uit een persoon, plaats of
voorwerp, wat in diverse culturen en religies voorkomt.
De dader zelf zegt: ‘ik ben een willoos slachtoffer die het kwade
vertolkt, omdat het kwade van mij bezit heeft genomen’
o Komt ook tot uiting in documentaires
o De dader is door en door slecht, ze zijn niet meer te verbeteren, normale
mensen zouden dit niet doen, er moet iets fundamenteel kwaadaardig
aanwezig zijn
- Criminaliteit is zichtbaar (fysieke kenmerken als bewijs voor morele
verdorvenheid of kwaadaardigheid)
o Dit kwaadaardige is zichtbaar
o In beeldvorming het kwade gaan vertolken betekend dat het duidelijk is dat
je kwaadaardig bent, identificeerbaar slecht
- Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel goed of
slecht)
o Belangrijke veronderstelling gevecht tegen het goede en het kwade
Het kwade bestrijden
o 2 oplossingen in deze visie: kwade moet geëlimineerd worden of mensen
extreem streng te gaan straffen
o Belangrijke nuance: het in vraag stellen van veronderstellingen wordt vaak
gelijkgesteld aan het goedkeuren van gedrag! In deze cursus identificeren
we de veronderstellingen en welke leiden tot die strategieën om zo dit
gedrag te begrijpen
8
, 1.2.1. KRITIEKEN OP DE 1 E VERONDERSTELLING
- Een normatieve beoordeling VAN gedrag, maar geen verklaring VOOR gedrag,
o Normatieve reacties, morele opvattingen, tonen van afkeuring tav bepaald
gedrag
o Ik vind wat u heeft gedaan zo erg en niet oke dat jij wel kwaadwaardig,
duivels moet zijn
o Normatieve beoordeling, kwalificatie van gedrag zorgt voor een label maar
niet voor een verklaring, geen uitleg voor gedrag
- Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard, ofwel het gevolg van
een eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard
- Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken
o Ook in de beeldvorming, je ziet het bij een slechterik maar dit is eigenlijk
niet
o Er is geen wetenschappelijke kwalificatie dat morele kwalificaties genetisch
en biologisch worden doorgegeven
- Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat steeds in
functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld (belang van culturele,
historisch-religieuze en filosofische context)
o In religieuze tradities = duivel
o Opdeling gebeurt vanuit bepaald wereldbeeld
o Het westen moet een bepaalde rol spelen, de criminelen komen van het
westen
9
CRIMINALITEIT EN
SAMENLEVING ’25-‘26
,Inhoudsopgave
0. Algemene info............................................................................................5
1. Hoofdstuk 1 : Drie populaire misvattingen over de oorzaken van criminaliteit
..................................................................................................................... 6
1.1. Criminaliteit als manifestatie van het kwaad: Daders zijn abnormaal, vertolken het
morele kwade.................................................................................................................. 6
1.2. 1e veronderstelling “Het misleidende kwaad”.........................................................7
1.2.1. Kritieken op de 1e veronderstelling.....................................................................9
1.3. 2e veronderstelling Criminaliteit als ziekte: Criminaliteit wordt veroorzaakt door
ziekte, Mensen zijn ziek dus daarom criminaliteit, Wij-zij denken, zij zijn abnormaal, ziek
...................................................................................................................................... 10
1.3.1. Kritieken op de 2e veronderstelling...................................................................10
1.4. 3e veronderstelling Criminaliteit is een berekende keuze......................................11
1.4.1. Kritieken op de 3e veronderstelling: rationele keuzetheorie..............................13
1.4.2. Kritieken op dre 3e veronderstelling: routineactiviteitstheorie..........................13
1.5. Conclusie................................................................................................................ 13
2. Hoofdstuk 2 : Normen en waarden.............................................................14
2.1. Hoe is sociale orde mogelijk?.................................................................................14
2.1.1. Antwoord op vorige vraag: Normen en waarden...............................................14
2.1.2. Een snel veranderende samenleving................................................................15
2.1.3. Een evolutie naar meer progressieve opvattingen...........................................15
2.1.4. Culturele terugslag........................................................................................... 16
2.2. Woke: Bewust, goed geïnformeerd, alert voor sociale en raciale discriminatie en
onrecht.......................................................................................................................... 16
2.3. Hoe verklaart dit perspectief criminaliteit?.............................................................17
2.3.1. Subcultuur denken............................................................................................ 17
2.3.2. Delinquente subcultuurtheorie.........................................................................17
2.3.3. Differentiële opportuniteitstheorie....................................................................18
2.4. Conclusie................................................................................................................ 22
3. Hoofdstuk 3 : De Mens als Homo Narrans - Van regels volgen, naar verhalen
vertellen...................................................................................................... 23
3.1. Alternatieve normen en waarden?..........................................................................23
3.1.1. Sykes & Matza (1957) TECHNIQUES OF NEUTRALIZATION: A Theory OF
DELINQUENCe, American Sociological Review, Vol. 22, (6), p. 664-670......................23
3.1.2. David Matza (1930-2018).................................................................................25
3.1.3. Conclusie.......................................................................................................... 25
3.2. Zijn wij wezens die regels volgen?.........................................................................25
3.2.1. Clifford James Geertz (1926- 2006)...................................................................25
3.2.2. Cultuur als bron................................................................................................ 25
3.3. De Homo Narrans................................................................................................... 26
3.3.1. Begrensde rationaliteit.....................................................................................26
3.3.2. Heuristieken..................................................................................................... 26
1
, 3.3.3. Bias................................................................................................................... 27
3.3.4. Emotie primeert................................................................................................ 27
3.3.5. Hot cognition.................................................................................................... 28
3.3.6. Systeem 1 en Systeem 2.................................................................................28
3.3.7. Selectieve blootstelling.....................................................................................28
3.3.8. Identiteitsbeschermende cognitie.....................................................................29
3.3.9. Belang van groepen en netwerken...................................................................29
3.3.10. Verhalen......................................................................................................... 29
3.4. How emotions are made (Barrett, 2017)................................................................30
3.4.1. De klassieke visie............................................................................................. 30
3.4.2. De theorie van geconstrueerde emotie............................................................30
3.5. Mensen interageren met elkaar..............................................................................31
3.5.1. Collectieve actie............................................................................................... 31
3.5.2. Becoming a marijuana user..............................................................................31
3.5.3. Collectieve actie............................................................................................... 31
3.5.4. interactiepatronen............................................................................................ 31
3.6. Conclusie................................................................................................................ 32
4. Hoofdstuk 4 : Interactieprocessen.............................................................32
4.1. Collectieve actie..................................................................................................... 32
4.1.1. Becoming a marijuana user..............................................................................33
4.1.2. Interactiepatronen............................................................................................ 33
4.2. Een steeds kleinere wereld.....................................................................................33
4.2.1. Stanley Milgram (1933-1984)...........................................................................34
4.2.2. Solomon Ash (1907-1996)................................................................................34
4.2.3. George Herbert Mead (1863-1931)...................................................................34
4.2.4. Herbert Blumer (1900-1987)............................................................................35
4.2.5. Harold Garfinkel................................................................................................ 36
4.2.6. Enkele begrippen.............................................................................................. 37
4.3. Conclusie................................................................................................................ 37
5. Hoofdstuk 5 : Macht.................................................................................38
5.1. Macht maakt intrinsiek deel uit van menselijk handelen........................................38
5.1.1. Norbert Elias (1897-1990)................................................................................38
5.2. Masterstatus........................................................................................................... 40
5.2.1. Howard Saul Becker (1928-2023).....................................................................40
5.2.2. Everett C. Hughes (1897-1983)........................................................................40
5.2.3. Erving Goffman (1922-1982)............................................................................42
5.3. Conclusie................................................................................................................ 43
5.4. De gesitueerde biografie........................................................................................44
5.5. De levensloop criminologie.....................................................................................44
5.5.1. Enkele begrippen.............................................................................................. 44
5.5.2. De leeftijd-criminaliteitscurve...........................................................................44
5.5.3. Maatschappelijk gesitueerde biografie.............................................................46
5.5.4. Turning points Nguyen H, Loughran TA. 2018. On the measurement and
identification of turning points in criminology. Annu. Rev. Criminol. 1:335–58...........46
5.5.5. Desistance als intergenerationeel proces.........................................................47
2
,6. Hoofdstuk 6 : Terrorisme..........................................................................48
6.1. Terrorisme als individualiseerbaar probleem?........................................................48
6.1.1. Drie belangrijke vooronderstellingen in de aanpak van terrorisme...................48
6.2. Terrorisme als maatschappelijk fenomeen.............................................................52
6.2.1. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................52
6.2.2. Specifieke kenmerken van het fenomeen terrorisme (Global Terrorism Index -
2024).......................................................................................................................... 52
6.2.3. Terrorisme is gesitueerd in tijd en plaats..........................................................53
6.2.4. Enkele trends in terrorisme..............................................................................54
6.2.5. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................56
6.2.6. Interacties tussen terroristische groepen en georganiseerde criminaliteit.......56
6.2.7. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................57
6.2.8. Waarom is terrorisme een maatschappelijk fenomeen?...................................58
6.2.9. Waarom is terrorisme een maatschappelijk vraagstuk?...................................59
6.3. Overzicht 2024 (Global Terrorism Index - 2025).....................................................60
6.3.1. Specifieke kenmerken van het fenomeen terrorisme (Global Terrorism Index -
2024).......................................................................................................................... 61
6.3.2. Jihadistisch terrorisme......................................................................................61
6.3.3. Rechtsextremistisch terrorisme........................................................................63
6.3.4. Links-extremistisch en anarchistisch terrorisme...............................................64
6.3.5. Incels................................................................................................................ 65
6.4. Nihilistisch gewelddadig extremisme.....................................................................68
6.4.1. Wat is nihilistisch gewelddadig extremisme?....................................................68
6.4.2. Hoe verloopt radicalisering?.............................................................................69
6.4.3. Het COM-netwerk............................................................................................. 69
6.4.4. Vier belangrijke NVE-groepen...........................................................................70
6.4.5. Verbanden en gedeeld ecosysteel....................................................................71
6.4.6. Homo Narrans (zie deel I).................................................................................72
6.4.7. 1. Primacy of affect: eerst voelen, dan denken.................................................72
6.4.8. 2-3. Heuristieken en hot cognition....................................................................73
6.4.9. 4-5. Confirmation bias & identiteitsbescherming..............................................74
6.4.10. 6. Primacy of groups and networks.................................................................74
6.4.11. 7. Het narratieve script van hybride extremisme...........................................75
6.4.12. Synthese: waarom hybride extremisme werkt?..............................................75
6.4.13. Barrett: theory of constructed emotion..........................................................75
6.4.14. Emoties zijn al narratief – en sociaal overdraagbaar.......................................76
6.4.15. Affect als grondstof: valence, arousal en emotionele granulariteit.................76
6.4.16. Barett verdiept het homo narrans-kader........................................................77
6.4.17. Homo Narrans en hybride extremisme...........................................................78
7. Hoofdstuk 7: Georganiseerde criminaliteit.................................................80
7.1. Georganiseerde criminaliteit defininiëren...............................................................80
7.1.1. United Nations Convention against Transnational Organized Crime.................81
7.1.2. Discussies over de definitie van georganiseerde criminaliteit..........................81
7.2. Dominante denkbeelden over georganiseerde criminaliteit...................................81
7.2.1. Georganiseerde criminaliteit wordt doorgaans verklaard als een combinatie van
een aantal elementen................................................................................................. 81
7.2.2. Homo economicus en efficiënte markten..........................................................82
7.2.3. Daders van georganiseerde criminaliteit hebben bijzondere kenmerken.........82
3
, 7.2.4. Onzichtbaar, geheim en besloten.....................................................................82
7.2.5. Klassiek beeld vs. netwerkperspectief..............................................................83
7.2.6. Kleine wereld effect (Van Calster, 2002)...........................................................83
7.2.7. Criminele netwerken – los en toch hecht..........................................................84
7.2.8. Linchpins, bruggenen nieuwe verbindingen......................................................84
7.2.9. Macht in criminele netwerken...........................................................................84
7.2.10. Flexibele organisatie en hydra effect..............................................................85
7.2.11. Informatie, verbinding en macht....................................................................85
7.2.12. Conclusie........................................................................................................ 85
7.3. Groepen................................................................................................................. 86
7.3.1. Yakuza.............................................................................................................. 86
7.3.2. Triade............................................................................................................... 88
7.3.3. Sinaloa Cartel................................................................................................... 89
7.3.4. Mara Salvatrucha (MS-13)................................................................................91
7.3.5. ‘Ndrangheta...................................................................................................... 92
7.4. Drie reducties......................................................................................................... 93
7.5. Welke maatschappelijke condities versterken georganiseerde criminaliteit?.........94
7.6. Bevinding 1: De criminele economie herorganiseert zich.......................................94
7.7. Bevinding 2: Wie organiseert criminaliteit?............................................................95
7.8. Bevinding 3: Weerbaarheid — wat werkt, en wat niet............................................95
7.9. Bevinding 4: Conflict, fragiliteit en georganiseerde criminaliteit............................96
7.10. Implicaties: Wat volgt hieruit voor beleid?............................................................96
8. Hoofdstuk 8: Cybercriminaliteit.................................................................96
8.1. Cybercriminaliteit................................................................................................... 96
8.2. Kinderpornografie................................................................................................... 97
8.2.1. De productie en het verspreiden van materiaal waarop kindermisbruik te zien is
blijft erg problematisch............................................................................................... 98
8.2.2. Kinderen en jongeren zijn steeds vaker slachtoffer van materiaal dat ze zelf
hebben gemaakt........................................................................................................ 98
8.3. Online fraude.......................................................................................................... 99
8.3.1. Impact van COVID-19.......................................................................................99
8.3.2. Phishing en social engineering.........................................................................99
8.4. Cyberafhankelijke criminaliteit.............................................................................100
8.4.1. Ransomeware................................................................................................. 100
8.4.2. Malware.......................................................................................................... 100
8.4.3. DDoS.............................................................................................................. 100
8.4.4. RDDoS............................................................................................................ 101
8.4.5. Crime-as-a-service (CaaS)..............................................................................101
8.5. dARK WEB............................................................................................................ 102
8.5.1. Enkele begrippen (NIET BESPROKEN IN DE LES).............................................103
8.6. Routineactiviteitentheorie – Kernelementen.........................................................103
8.6.1. Verklaring voor daderschap/slachtofferschap.................................................104
8.7. Rationele keuzetheorie – Kernelementen.............................................................104
8.7.1. Besluitvorming................................................................................................ 104
4
, 8.8. Preventie.............................................................................................................. 104
8.9. Het cyborg crime – perspectief.............................................................................105
8.9.1. Technologie is niet neutraal............................................................................105
8.9.2. De relatie tussen mens en technologie gaat verder dan een gebruikersrelatie
................................................................................................................................. 105
8.9.3. Collectieven of netwerken van mensen en technologie brengen samen acties
en resultaten voort................................................................................................... 105
8.9.4. Actievere rol aan technologie toekennen.......................................................106
8.10. Van individu naar hybride netwerk.....................................................................106
9. Voorbereiding examen............................................................................107
0. ALGEMENE INFO
- Lesopnames
- Extra lessen lezen, samenvatten, begrijpen al voor BLOK!
5
, - EXAMEN: Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op
CANVAS
o Zie nota toelichting examen CANVAS!
1 open vraag uit deel 1
1 vraag over collectief geweld, cybercrime of georganiseerde
criminaliteit
1 vraag over verplichte teksten les!!! Ruime inzichten, link het
inzicht aan inzicht vanuit de cursus
1. HOOFDSTUK 1 : DRIE POPULAIRE MISVATTINGEN OVER DE
OORZAKEN VAN CRIMINALITEIT
- We bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen. Dat doen we a.d.h.v.
concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime
- Wie criminaliteit moet begrijpen moet de samenleving begrijpen
o Wie/wat is de samenleving?
- 3 opvattingen die niet stroken met wat we vandaag de dag weten over menselijk
gedrag
1.1. CRIMINALITEIT ALS MANIFESTATIE VAN HET KWAAD: DADERS ZIJN
ABNORMAAL, VERTOLKEN HET MORELE KWADE
Wat deze personen die gruwelijke moorden hebben gepleegd leken hele normale
mensen. Ted Bundy werd gezien als de perfecte schoonzoon maar ze zijn erg
onvoorspelbaar, ze hadden iedereen kunnen benaderen de samenleving is bang want
het kan iedereen overkomen zoiets gruwelijk
- Angst en fascinatie is er omdat het gaat om zaken die wij als samenleving niet
goed hebben aangepakt
6
, o Het systeem lijkt te falen, falen van politie en justitie in het beschermen
van slachtoffers
Leidt tot betogingen Dutroux, verontwaardiging van het politioneel
& justitieel systeem
- Vaak werden verhalen van deze moordenaars als hun verfilmd
- 2 grote machtsblokken: westen NAVO en oosten Warschau pact en Sovjetunie
o Sovjet unie stelt: “in onze samenleving zijn er geen seriemoordenaars, dat
is iets van het westen”
1.2. 1 E VERONDERSTELLING “HET MISLEIDENDE KWAAD”
- Deze twee figuren waren
plegers van politieke
misdrijven.
- Zij stonden achter bepaalde
politieke ideologieën hoe we
een samenleving moesten
organiseren
o Duitsland: Holocaust –
massavernietiging van
een bepaalde groep
- Dus we krijgen het idee van
het misleidende kwaad:
samenlevingen kunnen door
gecorrumpeerd worden door abnormaal, zieke, moreel verdorven figuren aan de
top van de samenleving (cf. Adolf Hitler)
o Dus: waarom halen we deze figuren niet weg?
Niet criminologisch. Het idee om een leiders uit een samenleving
weg te halen staat niet gelijk aan een bevolking die spontaan het
goede zal beginnen doen
Er is net iets positiefs aan deze kwaadaardige figuren
- Het moment dat de beschaving wegvalt, gaan we over tot zeer primitieve
gedragingen lizard brain theory: het idee dat onze hersenen ook
‘oerhersenen’ (lizard brains) bevatten diep vanbinnen. Daardoor waren vroegen
gedreven door impulsen, maar door de eeuwen heen zijn daar laagjes op gekomen
waardoor wij als mens in staat zijn tot beschaafd, niet-gewelddadige interactie.
o Een oude theorie die nog geregeld terug keert
o Maar we weten ondertussen dat we gedrag zo niet mogen bestuderen
7
, - Criminaliteit is een bewuste morele keuze (“Criminelen kiezen bewust voor
het kwaad”)
o De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen
oplevert (cf. rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig of
immoreel is en het kwade verkiest boven het goede
o De dader is door en door slecht
o Mensen moeten tot inkeer komen en beseffen dat ze fout zijn
- Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
(“Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”)
o De dader doet het kwade, omdat hij het moet doen; hij is ofwel bezeten of
het maakt deel uit van zijn natuur
o Het uitvoeren van exorcisme is een vertolking van dit idee
= Exorcisme, of duiveluitbanning, is een religieus ritueel om kwade
geesten of demonen te verdrijven uit een persoon, plaats of
voorwerp, wat in diverse culturen en religies voorkomt.
De dader zelf zegt: ‘ik ben een willoos slachtoffer die het kwade
vertolkt, omdat het kwade van mij bezit heeft genomen’
o Komt ook tot uiting in documentaires
o De dader is door en door slecht, ze zijn niet meer te verbeteren, normale
mensen zouden dit niet doen, er moet iets fundamenteel kwaadaardig
aanwezig zijn
- Criminaliteit is zichtbaar (fysieke kenmerken als bewijs voor morele
verdorvenheid of kwaadaardigheid)
o Dit kwaadaardige is zichtbaar
o In beeldvorming het kwade gaan vertolken betekend dat het duidelijk is dat
je kwaadaardig bent, identificeerbaar slecht
- Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel goed of
slecht)
o Belangrijke veronderstelling gevecht tegen het goede en het kwade
Het kwade bestrijden
o 2 oplossingen in deze visie: kwade moet geëlimineerd worden of mensen
extreem streng te gaan straffen
o Belangrijke nuance: het in vraag stellen van veronderstellingen wordt vaak
gelijkgesteld aan het goedkeuren van gedrag! In deze cursus identificeren
we de veronderstellingen en welke leiden tot die strategieën om zo dit
gedrag te begrijpen
8
, 1.2.1. KRITIEKEN OP DE 1 E VERONDERSTELLING
- Een normatieve beoordeling VAN gedrag, maar geen verklaring VOOR gedrag,
o Normatieve reacties, morele opvattingen, tonen van afkeuring tav bepaald
gedrag
o Ik vind wat u heeft gedaan zo erg en niet oke dat jij wel kwaadwaardig,
duivels moet zijn
o Normatieve beoordeling, kwalificatie van gedrag zorgt voor een label maar
niet voor een verklaring, geen uitleg voor gedrag
- Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard, ofwel het gevolg van
een eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard
- Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken
o Ook in de beeldvorming, je ziet het bij een slechterik maar dit is eigenlijk
niet
o Er is geen wetenschappelijke kwalificatie dat morele kwalificaties genetisch
en biologisch worden doorgegeven
- Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat steeds in
functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld (belang van culturele,
historisch-religieuze en filosofische context)
o In religieuze tradities = duivel
o Opdeling gebeurt vanuit bepaald wereldbeeld
o Het westen moet een bepaalde rol spelen, de criminelen komen van het
westen
9
