1: WAAROM EN HOE HET VERLEDEN BESTUDEREN?
WAT IS GESCHIEDENIS?
· De geestelijke vorm, waarin een cultuur zich rekenschap geeft van haar
verleden
- Johan Huizinga, Nederlands cultuurhistoricus
· History, like love, is so apt to surround her heroes with an atmosphere of
imaginary brightness.
- James Fenimore Cooper
· The past has gone, and history is what historians make of it when they go to
work.
- Keith Jenkins, post-modernist
Uiteenlopende uitspraken over wat geschiedenis is, het verwijst naar zowel het verleden als naar de
verschillende perspectieven van mensen
Geschiedenis is een punt va discussie/debat en dit is noodzakelijk voor de wetenschap
VERLEDEN IS NIET GESCHIEDSCHRIJVING
Geschiedschrijving/historisch onderzoek = de studie v/ historici, historische werken, historici schrijven hun
eigen versie v/h verleden
De term ‘geschiedenis’ verwijst naar beide
Fundamenteel onderscheid : verleden & wat historici daarover schrijven
Geschiedschrijving = constructie van taal & tekst
1 historisch werk = 1 ‘lezing’ van (delen van) verleden
Geschiedenis = verhaal met een selectie: meerdere geschiedenissen
Verhaal van het verleden: verhaal ≠ verleden
Bepaalde groepen & gebeurtenissen uit verleden afwezig of ‘verborgen’ in
geschiedschrijving…
Bv Vrouwen, minderheden, lagere sociale klassen
Meeste sporen: rijke hoogopgeleide mannen -> schreven alles +
overheidsadministraties
Verschillen tussen verleden en geschiedschrijving:
- Verleden heeft plaatsgevonden en de gebeurtenissen kunnen onmogelijk teruggehaald worden door historici
in boeken, bijdragen, …
- Geschiedschrijving bevindt zich in bibliotheken en boekenkasten.
- Verleden en geschiedschrijving wel met elkaar verbonden!
Doordat er versch versies zijn v/h verleden zorgt dit ook vr dominante versies
De meest dominante groepen in de samenleving gaan grote rollen in verhalen spelen
Gesch wordt heel vaak gebruikt maar ook misbruikt (bv: propaganda v/ nazi’s)
Gesch wordt vaak gebruikt om claims te maken in machtspelletjes
Geschiedenis lang over grote figuren & oorlogen
MAAR archieven: rijke bronnen: toegang gewone volk in aanraking met wet (bv
boetes) -> ongelofelijke toegang!!
, ROL VAN HET VERLEDEN
History in the wider sense is all that has happened, not merely all the phenomena of
human life, but those of the natural world as well. It is everything that undergoes
change; and as modern science has shown that there is nothing absolutely static,
therefore, the whole universe, and every part of it, has its history.
Ons persoonlijke verleden vormt ons, maakt wat wij zij (identiteit = verleden)
Het verleden is geen objectief gegeven, maar steeds het product van een bepaalde
interpretatie
Ons bewustzijn: vanuit ons verleden gericht op toekomst = menselijk bewustzijn altijd ‘tijdelijk’
=> bewustzijn draait altijd om tijd dus ook daar draag je geschiedenis mee
Naast ieder individu houdt ook iedere gemeenschap zich met haar collectieve verleden
bezig=> geschiedenis is gewoon overal, in het hele universum (speelt een belangrijke rol)
GESCHIEDSCHRIJVING ZONDER NUT
• Sommige historici: nuttig zijn hoeft niet (gesch hoeft niet nuttig te zijn)
• Verleden bestuderen omwille van zichzelf: weergeven “wie es eigentlich
gewesen” = “hoe het werkelijk was” (Ranke, vader geschiedwetenschap)
• Verhalen maken die mensen amuseren en inspireren
• Aangename bezigheid en status voor historici
• Voorbeeld: Daniel Smail: “history is not a political science designed to explain
the present. It is an anthropological science designed to help us understand
humanity.” => Gesch is geen politieke wetenschap om het heden te verklaren. Het is
historisch onderzoek bedoeld om de mensheid beter te begrijpen.
• Postmoderne historici: ‘anything goes’
• Geschiedenis schrijven = verhalen schrijven > alle verhalen kunnen
• Niemand kan claimen dat zijn of haar verhaal beter is + verhalen schrijven is
belangrijker dan de waarheid erachter
NIET ‘ANYTHING GOES’ !
• Geschiedschrijving niet onschuldig, niet alle verhalen gelijke stem & impact
• Gebruik/misbruik verleden: macht, controle, beïnvloeding
• Veel volkeren proberen zich ‘de’ geschiedenis toe te eigenen uit ideologische
motieven:
“Owning history has become something of a battleground, especially for those with
ideological agendas that arguably include most people who set out to record history
(…) Jews and Arabs tell very different stories about the creation of the State of Israel
and about the subsequent history of the Palestinian people”
Kritische ipv postmoderne reflectie nodig => niet alle verhalen kunnen + veel
kwetsende verhalen (racisme, discriminatie, uitsluiting)
,GESCHIEDSCHRIJVING WEL NUT 1
Beschrijven : waarheid vh verleden proberen reconstrueren
• Voorkomen dat we vergeten: bvb. de Holocaust
• Lessen trekken = voorbeeldfunctie van de geschiedenis: geschiedenis
als leraar waar je naar terug kijkt & lessen uithaalt
• Welke lessen precies, hangt af van historicus en tijdvak
• Of leren we daar weinig uit? “The one thing we have learned
from history is that we don't learn from history” (Churchill)
• Ervoor zorgen dat er geen eenzijdige versies vh verleden
worden gerepresenteerd
• Complexiteit blootleggen = mythen doorprikken, nuanceren:
geschiedenis had anders kunnen lopen: samenloop van
omstandigheden => niet zomaar meelopen met bep visies
GESCHIEDSCHRIJVING WEL NUT 2
Verklaren: via verleden heden beter begrijpen
• Ontwikkelingen ontdekken en verklaren
• verandering: verschuivingen, omwentelingen, groei
• continuïteit: terugkerende patronen, verbanden of ‘rode draad’ => echt
nieuw of meegenomen uit het verleden
• Inzicht in samenhang & proces = besef complexiteit
• kritisch: wat zit er achter actuele fenomenen, hoe
gegroeid? Beter inzicht & analyses voor vraagstukken
vandaag
• common sense en stereotypen vermijden
• Mogelijke scenario’s voor de toekomst
• hoe verleden het heden bepaalt = indicatie wat in
toekomst zal doorwerken
• wat niet bepaald is door verleden = open voor keuze
toekomst scenario’s : als er zoveel dingen zijn die vh verleden meegenomen worden dan zullen die in de
toekomst ook voorkomen tenzij er serieuze veranderingen plaatsvinden.
• Als er een breuk is in de geschiedenis kan je zien dat er een verandering heeft plaatsgevonden
, BEPERKINGEN GESCHIEDSCHRIJVING
-Historici zelf niet vrij van common sense en stereotypen
=> historici zijn zelf nooit objectief
=> hebben zelf eigen perspectief en achtergrond dat meespeelt in hun verhaal
-Geen pasklare antwoorden op vraag aan sociale wetenschappers: ‘what works?’
-Geen toekomstvoorspellingen, wel schetsen (on)mogelijke scenario’s
=> geen toekomstvoorspellingen want het zijn louter dingen die misschien voorkomen
-Opgelet voor determinisme: er zijn steeds alternatieve wegen!
=> niet alles wordt al bepaald door de geschiedenis
HISTORICI, HUN ‘FEITEN’ EN INTERPRETATIE
Moeilijke relatie tussen feit en interpretatie = kernprobleem in de geschiedschrijving
Bij elke stap in de keten: interpretatieproblemen
EXAMEN VRAAG!
Waarnemen & registreren = interpreteren
Historici geen eigen waarneming -> werken met sporen
Alle mogelijke sporen/getuigenissen kunnen bronnen zijn !
Bronnen ook interpretaties of uitspraken over feiten
Bronnen kunnen verschillend gelezen/begrepen worden
Ordenen informatie uit bronnen in verhaal : weer interpretatie
Bronnen kunnen misleidend zijn of vals + selectie: bronnen nooit 100% overnemen voor
verhaal
Historici hebben niet direct toegang tot hun empirische data:
- Historici moeten onderzoek doen met wat er overgebleven is uit het verleden
- Historici werken met teksten
Niet alles wat gebeurd in het verleden is in een bron beland (bv: schilderijen)
1. Van feit naar bron
- Versch interpretaties v/ 1 gebeurtenis is mogelijk en komt vaak voor.
- Objectieve feiten bestaan daarom niet.
- Volledige objectiviteit bij registreren en bestuderen is niet mogelijk.
- Men kan hier enkel naar streven.
2. Bronnen en de moeilijkheden die ze inhouden vr historici
- Bronnen = uitspraken/interpretaties over feiten
- Vaak indruk dat we via de bron rechtstreeks de werkelijkheid zien een misvatting.
- Onderzoeker/historicus moet aan de slag met bronnenmateriaal (ontcijferen)
- Veel bronnen zijn moeilijk te beschrijven/beschadigd/vervalst
- Gaat die historicus de bron correct gebruiken/interpreteren?
- Historicus moet onderscheidt maken tussen info uit de bron en eigen interpretatie.
3. Historicus gaat zijn studie schrijven adhv de bronnen en in een verhaal gieten
- Opnieuw is de interpretatie belangrijk!!
In welke mate komt het verhaal v/d historicus overeen met de gebeurtenis uit de gesch? Nooit een exacte weerspiegeling
Historici, hun feiten en interpretatie:
- Waarnemen en registreren = interpreteren
- Historici geen eigen waarneming: werken met sporen
- Alle mogelijke sporen/getuigenissen kunnen bronnen zijn
WAT IS GESCHIEDENIS?
· De geestelijke vorm, waarin een cultuur zich rekenschap geeft van haar
verleden
- Johan Huizinga, Nederlands cultuurhistoricus
· History, like love, is so apt to surround her heroes with an atmosphere of
imaginary brightness.
- James Fenimore Cooper
· The past has gone, and history is what historians make of it when they go to
work.
- Keith Jenkins, post-modernist
Uiteenlopende uitspraken over wat geschiedenis is, het verwijst naar zowel het verleden als naar de
verschillende perspectieven van mensen
Geschiedenis is een punt va discussie/debat en dit is noodzakelijk voor de wetenschap
VERLEDEN IS NIET GESCHIEDSCHRIJVING
Geschiedschrijving/historisch onderzoek = de studie v/ historici, historische werken, historici schrijven hun
eigen versie v/h verleden
De term ‘geschiedenis’ verwijst naar beide
Fundamenteel onderscheid : verleden & wat historici daarover schrijven
Geschiedschrijving = constructie van taal & tekst
1 historisch werk = 1 ‘lezing’ van (delen van) verleden
Geschiedenis = verhaal met een selectie: meerdere geschiedenissen
Verhaal van het verleden: verhaal ≠ verleden
Bepaalde groepen & gebeurtenissen uit verleden afwezig of ‘verborgen’ in
geschiedschrijving…
Bv Vrouwen, minderheden, lagere sociale klassen
Meeste sporen: rijke hoogopgeleide mannen -> schreven alles +
overheidsadministraties
Verschillen tussen verleden en geschiedschrijving:
- Verleden heeft plaatsgevonden en de gebeurtenissen kunnen onmogelijk teruggehaald worden door historici
in boeken, bijdragen, …
- Geschiedschrijving bevindt zich in bibliotheken en boekenkasten.
- Verleden en geschiedschrijving wel met elkaar verbonden!
Doordat er versch versies zijn v/h verleden zorgt dit ook vr dominante versies
De meest dominante groepen in de samenleving gaan grote rollen in verhalen spelen
Gesch wordt heel vaak gebruikt maar ook misbruikt (bv: propaganda v/ nazi’s)
Gesch wordt vaak gebruikt om claims te maken in machtspelletjes
Geschiedenis lang over grote figuren & oorlogen
MAAR archieven: rijke bronnen: toegang gewone volk in aanraking met wet (bv
boetes) -> ongelofelijke toegang!!
, ROL VAN HET VERLEDEN
History in the wider sense is all that has happened, not merely all the phenomena of
human life, but those of the natural world as well. It is everything that undergoes
change; and as modern science has shown that there is nothing absolutely static,
therefore, the whole universe, and every part of it, has its history.
Ons persoonlijke verleden vormt ons, maakt wat wij zij (identiteit = verleden)
Het verleden is geen objectief gegeven, maar steeds het product van een bepaalde
interpretatie
Ons bewustzijn: vanuit ons verleden gericht op toekomst = menselijk bewustzijn altijd ‘tijdelijk’
=> bewustzijn draait altijd om tijd dus ook daar draag je geschiedenis mee
Naast ieder individu houdt ook iedere gemeenschap zich met haar collectieve verleden
bezig=> geschiedenis is gewoon overal, in het hele universum (speelt een belangrijke rol)
GESCHIEDSCHRIJVING ZONDER NUT
• Sommige historici: nuttig zijn hoeft niet (gesch hoeft niet nuttig te zijn)
• Verleden bestuderen omwille van zichzelf: weergeven “wie es eigentlich
gewesen” = “hoe het werkelijk was” (Ranke, vader geschiedwetenschap)
• Verhalen maken die mensen amuseren en inspireren
• Aangename bezigheid en status voor historici
• Voorbeeld: Daniel Smail: “history is not a political science designed to explain
the present. It is an anthropological science designed to help us understand
humanity.” => Gesch is geen politieke wetenschap om het heden te verklaren. Het is
historisch onderzoek bedoeld om de mensheid beter te begrijpen.
• Postmoderne historici: ‘anything goes’
• Geschiedenis schrijven = verhalen schrijven > alle verhalen kunnen
• Niemand kan claimen dat zijn of haar verhaal beter is + verhalen schrijven is
belangrijker dan de waarheid erachter
NIET ‘ANYTHING GOES’ !
• Geschiedschrijving niet onschuldig, niet alle verhalen gelijke stem & impact
• Gebruik/misbruik verleden: macht, controle, beïnvloeding
• Veel volkeren proberen zich ‘de’ geschiedenis toe te eigenen uit ideologische
motieven:
“Owning history has become something of a battleground, especially for those with
ideological agendas that arguably include most people who set out to record history
(…) Jews and Arabs tell very different stories about the creation of the State of Israel
and about the subsequent history of the Palestinian people”
Kritische ipv postmoderne reflectie nodig => niet alle verhalen kunnen + veel
kwetsende verhalen (racisme, discriminatie, uitsluiting)
,GESCHIEDSCHRIJVING WEL NUT 1
Beschrijven : waarheid vh verleden proberen reconstrueren
• Voorkomen dat we vergeten: bvb. de Holocaust
• Lessen trekken = voorbeeldfunctie van de geschiedenis: geschiedenis
als leraar waar je naar terug kijkt & lessen uithaalt
• Welke lessen precies, hangt af van historicus en tijdvak
• Of leren we daar weinig uit? “The one thing we have learned
from history is that we don't learn from history” (Churchill)
• Ervoor zorgen dat er geen eenzijdige versies vh verleden
worden gerepresenteerd
• Complexiteit blootleggen = mythen doorprikken, nuanceren:
geschiedenis had anders kunnen lopen: samenloop van
omstandigheden => niet zomaar meelopen met bep visies
GESCHIEDSCHRIJVING WEL NUT 2
Verklaren: via verleden heden beter begrijpen
• Ontwikkelingen ontdekken en verklaren
• verandering: verschuivingen, omwentelingen, groei
• continuïteit: terugkerende patronen, verbanden of ‘rode draad’ => echt
nieuw of meegenomen uit het verleden
• Inzicht in samenhang & proces = besef complexiteit
• kritisch: wat zit er achter actuele fenomenen, hoe
gegroeid? Beter inzicht & analyses voor vraagstukken
vandaag
• common sense en stereotypen vermijden
• Mogelijke scenario’s voor de toekomst
• hoe verleden het heden bepaalt = indicatie wat in
toekomst zal doorwerken
• wat niet bepaald is door verleden = open voor keuze
toekomst scenario’s : als er zoveel dingen zijn die vh verleden meegenomen worden dan zullen die in de
toekomst ook voorkomen tenzij er serieuze veranderingen plaatsvinden.
• Als er een breuk is in de geschiedenis kan je zien dat er een verandering heeft plaatsgevonden
, BEPERKINGEN GESCHIEDSCHRIJVING
-Historici zelf niet vrij van common sense en stereotypen
=> historici zijn zelf nooit objectief
=> hebben zelf eigen perspectief en achtergrond dat meespeelt in hun verhaal
-Geen pasklare antwoorden op vraag aan sociale wetenschappers: ‘what works?’
-Geen toekomstvoorspellingen, wel schetsen (on)mogelijke scenario’s
=> geen toekomstvoorspellingen want het zijn louter dingen die misschien voorkomen
-Opgelet voor determinisme: er zijn steeds alternatieve wegen!
=> niet alles wordt al bepaald door de geschiedenis
HISTORICI, HUN ‘FEITEN’ EN INTERPRETATIE
Moeilijke relatie tussen feit en interpretatie = kernprobleem in de geschiedschrijving
Bij elke stap in de keten: interpretatieproblemen
EXAMEN VRAAG!
Waarnemen & registreren = interpreteren
Historici geen eigen waarneming -> werken met sporen
Alle mogelijke sporen/getuigenissen kunnen bronnen zijn !
Bronnen ook interpretaties of uitspraken over feiten
Bronnen kunnen verschillend gelezen/begrepen worden
Ordenen informatie uit bronnen in verhaal : weer interpretatie
Bronnen kunnen misleidend zijn of vals + selectie: bronnen nooit 100% overnemen voor
verhaal
Historici hebben niet direct toegang tot hun empirische data:
- Historici moeten onderzoek doen met wat er overgebleven is uit het verleden
- Historici werken met teksten
Niet alles wat gebeurd in het verleden is in een bron beland (bv: schilderijen)
1. Van feit naar bron
- Versch interpretaties v/ 1 gebeurtenis is mogelijk en komt vaak voor.
- Objectieve feiten bestaan daarom niet.
- Volledige objectiviteit bij registreren en bestuderen is niet mogelijk.
- Men kan hier enkel naar streven.
2. Bronnen en de moeilijkheden die ze inhouden vr historici
- Bronnen = uitspraken/interpretaties over feiten
- Vaak indruk dat we via de bron rechtstreeks de werkelijkheid zien een misvatting.
- Onderzoeker/historicus moet aan de slag met bronnenmateriaal (ontcijferen)
- Veel bronnen zijn moeilijk te beschrijven/beschadigd/vervalst
- Gaat die historicus de bron correct gebruiken/interpreteren?
- Historicus moet onderscheidt maken tussen info uit de bron en eigen interpretatie.
3. Historicus gaat zijn studie schrijven adhv de bronnen en in een verhaal gieten
- Opnieuw is de interpretatie belangrijk!!
In welke mate komt het verhaal v/d historicus overeen met de gebeurtenis uit de gesch? Nooit een exacte weerspiegeling
Historici, hun feiten en interpretatie:
- Waarnemen en registreren = interpreteren
- Historici geen eigen waarneming: werken met sporen
- Alle mogelijke sporen/getuigenissen kunnen bronnen zijn
