Hannah Vrambout
Inleiding tot het recht
1) Het begrip recht
Recht Geheel v/ regels uitgevaardigd en afgedwongen dr de daartoe
bevoegde organen op gezag v/d gemeenschap waarover ze gelden,
en die de samenleving ordenen en in stand te houden.
à Recht is context-, tijds- en plaatsgebonden
à Recht onderscheidt zich als moraal, godsdienst en beleefdheid
3 elementen v/h recht 1. Het recht is een geheel v/ bindende regels
2. Het recht moet samenleving ordenen en in stand houden
3. Het recht vereist gezag
1. Het recht is een geheel v/ 1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
bindende regels 2. Rechtsregels toepasbaar na keuze + wilsaanvullende regels
3. Ondersteunende regels
4. Technische regels en formalisme
Gebodsbepalingen Legt aan rechtssubject verplicht gedrag op, gedrag kan pos/neg
omschreven zijn.
Verbodsbepalingen Verbieden een bepaald gedrag of het stellen v/e bepaalde
handeling (bv: bigamie/dubbel huwelijk).
Verlofbepalingen Laten toe bepaalde handeling te stellen maar rechtssubject is
daartoe niet verplicht (bv: bijstand v/e advocaat bij verhoor).
Rechtsregel toepasselijk na keuze Toepasselijk als een rechtssubject in een bep toestand de keuze
heeft gemaakt vr bep gedrag (bv: het huwelijk).
à Recht laat keuze vrij, maar eens gekozen is die keuze bindend.
Wilsaanvullende rechtsregels Regel die de wil aanvult, als een rechtssubject geen eigen regeling
zelf heeft uitgewerkt (bv: zonder contract huwen).
à Als u geen regel heeft ontworpen geldt de algemene regeling.
Ondersteunende regels Geen eigenlijke gedragsregels (regelt gedrag v/ rechtspersoon niet)
à Ondersteuning dr inrichten instellingen, werking in de tijd en
ruimte, regelen, handhaving conflictenrecht (bv: strafprocesrecht).
Technische regels en formalisme Rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en
procedurevoorschriften onderwerpen opdat ze rechtsgeldig zouden
zijn (bv: huwelijksakte, beroepsschrift…).
à Voorschriften opleggen vooraleer handeling/procedure geldig is
omwille van rechtszekerheid en bescherming.
à Formalisme in het recht, wilsuiting en bescherming v/ personen
1
, 2. Het recht moet samenleving 1. Orde scheppen en instandhouden door:
ordenen en in stand houden - Bestaande handelingen tot juridische norm verheffen.
- Onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat
schadelijk wordt geacht in samenleving.
2. Orde scheppen en instandhouden door recht hanteren als
beleidsinstrument:
- Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek
systeem bekrachtigen EN vernieuwen.
- Belangrijke trends:
• Juridisering v/d samenleving: burger kwantificeert
problemen steeds vaker als juridische geschillen.
• Evolutie v/ nachtwakersstaat naar welvaartstaat
• Probleem v/ overregulering
3. Recht vereist gezag 1. Gezag bij het uitvaardigen recht
- Regelgevende organen: betrokkenheid Staat bij ontstaan
regelgeving = elk orgaan dat regels maakt
à Rechtstreeks: via verkozen organen v/d staat
à Onrechtsreeks: recht maken dr gedragingen die worden
erkend/gerespecteerd dr staatsorganen
2. Gezag bij het doen naleven v/ recht
- Opleggen sanctie als middel tot afdwingbaarheid v/h recht
à Penale-, adm-, civiele/gerechtelijke sanctie
Hiërarchie v/d normen Niet alle rechtsregels hebben dezelfde waarde en lagere normen
mogen hogere niet tegenspreken (bv: wet moet GW respecteren).
Bevoegdheidsverdelende regels Bepaalt welke overheid regelgevend mag optreden
(bv: Vl gewest mag geen zaken regelen v/d Federale staat).
Procedureregels Bepalen op welke wijze en volgens welke pleegvormen de regel
tot stand kan komen.
2) De indeling van het recht
Publiek recht Verhouding tussen burger en overheid.
à Principieel v/ openbare orde, dus er kan ni v worden afgeweken
Staatsrecht of grondwettelijk recht Bevat regels die betrekking hebben tot de inrichting, bevoegdheid,
werking en onderlinge verhouding van de organen v/d staat.
Bestuurs- of administratief recht Bevat regels over de organisatie, bevoegdheid en werking van de
organen van het staatsapparatuur.
Straf- en strafprocesrecht Regels bepalen op welke manier en dr wie misdrijven en daders
opgespoord en vastgelegd worden, welk rechtscollege en hoe de
beslissingen uitgevoerd worden.
2
, Fiscaal recht Regels waarin staat welke belastingen de overheid kan vragen.
Privaat recht Verhouding tussen de staatsburgers onderling.
à Doel om private belangen v/ individuen te regelen
Burgerlijk recht Regelt de verhoudingen tussen burgers zelf
à Kan opgedeeld worden in familierecht en vermogensrecht
Ondernemingsrecht Bevat alle bijzondere en afwijkende regels voor ondernemingen.
Vennootschaps- en Bevat geheel v/ regels die v/ toepassing zijn op alle
verenigingsrecht vennootschappen, verenigingen en stichtingen.
Gerechtelijk privaatrecht Omvat alle regels met betrekking tot de organisatie, bevoegdheden
en werking v/d rechterlijke macht.
Internationaal recht Bepaalt welke rechter bevoegd is en welke regelgeving moet
worden toegepast in privaatrechtelijk conflict met een buitenlandse
component en regelt ook de afdwingbaarheid v/ buitenlandse
beslissingen in België.
Gemengde rechtstakken Rechtstakken waarin zowel de verhoudingen tussen private pers
onderling als tussen particulieren en de overheid worden geregeld.
Economisch of marktrecht Regels waarmee de overheid de economische activiteit probeert te
reglementeren en te organiseren.
Financieel recht Maatregelen dat de bescherming van de privéspaarders en de
vrijwaring van het vertrouwen publiek in de financiële
onderneming nastreeft.
Sociaal recht Arbeidsrecht: verhoudingen tussen arbeider en werkgever.
Socialezekerheidsrecht: goede levensstandaard garanderen
+ minimuminkomen.
Intellectuele rechten Regels verbonden zijn aan creatie v/ menselijke geest (plagiaat).
Internationaal recht Volkenrecht: regels tussen staten zelf en tussen staten en
internationale organisaties
Supranationaal recht: regels die zijn ingevoerd door supranationale
instellingen aan wie de lidstaten een deel van hun bevoegdheid
hebben overgedragen.
Objectief en subjectief recht Objectief recht: rechtsregels die we terug vinden in de bronnen v/h
recht (=law).
Subjectief recht: recht v/e rechtssubject
= een juridische verplichting afdwingen v/e derde (=right)
3
Inleiding tot het recht
1) Het begrip recht
Recht Geheel v/ regels uitgevaardigd en afgedwongen dr de daartoe
bevoegde organen op gezag v/d gemeenschap waarover ze gelden,
en die de samenleving ordenen en in stand te houden.
à Recht is context-, tijds- en plaatsgebonden
à Recht onderscheidt zich als moraal, godsdienst en beleefdheid
3 elementen v/h recht 1. Het recht is een geheel v/ bindende regels
2. Het recht moet samenleving ordenen en in stand houden
3. Het recht vereist gezag
1. Het recht is een geheel v/ 1. Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
bindende regels 2. Rechtsregels toepasbaar na keuze + wilsaanvullende regels
3. Ondersteunende regels
4. Technische regels en formalisme
Gebodsbepalingen Legt aan rechtssubject verplicht gedrag op, gedrag kan pos/neg
omschreven zijn.
Verbodsbepalingen Verbieden een bepaald gedrag of het stellen v/e bepaalde
handeling (bv: bigamie/dubbel huwelijk).
Verlofbepalingen Laten toe bepaalde handeling te stellen maar rechtssubject is
daartoe niet verplicht (bv: bijstand v/e advocaat bij verhoor).
Rechtsregel toepasselijk na keuze Toepasselijk als een rechtssubject in een bep toestand de keuze
heeft gemaakt vr bep gedrag (bv: het huwelijk).
à Recht laat keuze vrij, maar eens gekozen is die keuze bindend.
Wilsaanvullende rechtsregels Regel die de wil aanvult, als een rechtssubject geen eigen regeling
zelf heeft uitgewerkt (bv: zonder contract huwen).
à Als u geen regel heeft ontworpen geldt de algemene regeling.
Ondersteunende regels Geen eigenlijke gedragsregels (regelt gedrag v/ rechtspersoon niet)
à Ondersteuning dr inrichten instellingen, werking in de tijd en
ruimte, regelen, handhaving conflictenrecht (bv: strafprocesrecht).
Technische regels en formalisme Rechtshandelingen worden soms aan bepaalde vorm- en
procedurevoorschriften onderwerpen opdat ze rechtsgeldig zouden
zijn (bv: huwelijksakte, beroepsschrift…).
à Voorschriften opleggen vooraleer handeling/procedure geldig is
omwille van rechtszekerheid en bescherming.
à Formalisme in het recht, wilsuiting en bescherming v/ personen
1
, 2. Het recht moet samenleving 1. Orde scheppen en instandhouden door:
ordenen en in stand houden - Bestaande handelingen tot juridische norm verheffen.
- Onwenselijk gedrag vermijden/tenietdoen: gedrag dat
schadelijk wordt geacht in samenleving.
2. Orde scheppen en instandhouden door recht hanteren als
beleidsinstrument:
- Recht wordt gebruikt om bepaalde levensvisie/politiek
systeem bekrachtigen EN vernieuwen.
- Belangrijke trends:
• Juridisering v/d samenleving: burger kwantificeert
problemen steeds vaker als juridische geschillen.
• Evolutie v/ nachtwakersstaat naar welvaartstaat
• Probleem v/ overregulering
3. Recht vereist gezag 1. Gezag bij het uitvaardigen recht
- Regelgevende organen: betrokkenheid Staat bij ontstaan
regelgeving = elk orgaan dat regels maakt
à Rechtstreeks: via verkozen organen v/d staat
à Onrechtsreeks: recht maken dr gedragingen die worden
erkend/gerespecteerd dr staatsorganen
2. Gezag bij het doen naleven v/ recht
- Opleggen sanctie als middel tot afdwingbaarheid v/h recht
à Penale-, adm-, civiele/gerechtelijke sanctie
Hiërarchie v/d normen Niet alle rechtsregels hebben dezelfde waarde en lagere normen
mogen hogere niet tegenspreken (bv: wet moet GW respecteren).
Bevoegdheidsverdelende regels Bepaalt welke overheid regelgevend mag optreden
(bv: Vl gewest mag geen zaken regelen v/d Federale staat).
Procedureregels Bepalen op welke wijze en volgens welke pleegvormen de regel
tot stand kan komen.
2) De indeling van het recht
Publiek recht Verhouding tussen burger en overheid.
à Principieel v/ openbare orde, dus er kan ni v worden afgeweken
Staatsrecht of grondwettelijk recht Bevat regels die betrekking hebben tot de inrichting, bevoegdheid,
werking en onderlinge verhouding van de organen v/d staat.
Bestuurs- of administratief recht Bevat regels over de organisatie, bevoegdheid en werking van de
organen van het staatsapparatuur.
Straf- en strafprocesrecht Regels bepalen op welke manier en dr wie misdrijven en daders
opgespoord en vastgelegd worden, welk rechtscollege en hoe de
beslissingen uitgevoerd worden.
2
, Fiscaal recht Regels waarin staat welke belastingen de overheid kan vragen.
Privaat recht Verhouding tussen de staatsburgers onderling.
à Doel om private belangen v/ individuen te regelen
Burgerlijk recht Regelt de verhoudingen tussen burgers zelf
à Kan opgedeeld worden in familierecht en vermogensrecht
Ondernemingsrecht Bevat alle bijzondere en afwijkende regels voor ondernemingen.
Vennootschaps- en Bevat geheel v/ regels die v/ toepassing zijn op alle
verenigingsrecht vennootschappen, verenigingen en stichtingen.
Gerechtelijk privaatrecht Omvat alle regels met betrekking tot de organisatie, bevoegdheden
en werking v/d rechterlijke macht.
Internationaal recht Bepaalt welke rechter bevoegd is en welke regelgeving moet
worden toegepast in privaatrechtelijk conflict met een buitenlandse
component en regelt ook de afdwingbaarheid v/ buitenlandse
beslissingen in België.
Gemengde rechtstakken Rechtstakken waarin zowel de verhoudingen tussen private pers
onderling als tussen particulieren en de overheid worden geregeld.
Economisch of marktrecht Regels waarmee de overheid de economische activiteit probeert te
reglementeren en te organiseren.
Financieel recht Maatregelen dat de bescherming van de privéspaarders en de
vrijwaring van het vertrouwen publiek in de financiële
onderneming nastreeft.
Sociaal recht Arbeidsrecht: verhoudingen tussen arbeider en werkgever.
Socialezekerheidsrecht: goede levensstandaard garanderen
+ minimuminkomen.
Intellectuele rechten Regels verbonden zijn aan creatie v/ menselijke geest (plagiaat).
Internationaal recht Volkenrecht: regels tussen staten zelf en tussen staten en
internationale organisaties
Supranationaal recht: regels die zijn ingevoerd door supranationale
instellingen aan wie de lidstaten een deel van hun bevoegdheid
hebben overgedragen.
Objectief en subjectief recht Objectief recht: rechtsregels die we terug vinden in de bronnen v/h
recht (=law).
Subjectief recht: recht v/e rechtssubject
= een juridische verplichting afdwingen v/e derde (=right)
3
