28/09/2023
Inleiding tot de criminologie en de strafrechtsbedeling
H1: Introductie en onderzoek in de criminologie
Wat is criminologie?
= onafh wetenschap of kennisveld die kijkt naar de criminaliteit en delinquent gedrag als een
sociaal fenomeen. En daarin zit een proces v/ wetten maken, wetten overtreden en reageren
tegen de overtreden wetten.
Sociaal fenomeen= het heeft te maken met mensen.
Etnisch profiling = eruit gehaald worden en bestraft worden op basis van uw etniciteit.
Door te reageren op criminaliteit kan je zelf ook criminaliteit veroorzaken.
Criminaliteit is niet enkel de studie van gedrag maar ook de studie van de reactie op gedrag.
Protest à criminaliteit
1302: extreemrechtse organisatie die protesteren tegen de afname van het dominante witte ras
à Dries Van Langenhove: zet mensen aan tot haat en racisme
Bepaalde protesten lijken geen criminaliteit afh van hoe je kijkt naar de samenleving.
Ethische en morele omschrijving over goed en kwaad
- Strafbaar gesteld gedrag <-> wettelijke normativiteit
- Normovertreding moet strafbaar gesteld worden
- Normovertreding kwalificeren als strafbaar
- Bepaald strafbaar gedrag nooit vervolgd (consensus dat dit geen criminaliteit is)
à Wat is goed of kwaad? Verschillende meningen
à Criminaliteit is zeer moeilijk te definiëren
Wat er in de strafwet staat is criminaliteit (bv. Prostitutie en euthanasie zijn eruit gehaald).
Er is veel criminaliteit waar we niets van weten en die niet vastgelegd zijn.
Moreel, religieus en cultureel zitten wij niet op dezelfde lijn.
à In sommige culturen is het toegestaan om iem te vermoorden als regels worden overtreden
In onze maatschappij zijn er lobbygroepen die proberen om bepaalde zaken in het strafrecht te
krijgen (bv. Greenpeace voor milieucriminaliteit).
Hoge klassen zeggen wat er wel/niet crimineel is om lage klassen in toom te houden.
à Het strafrecht wordt gebruikt om arbeiders meer te disciplineren
Welke normen?
- Wettelijk
- Maatschappelijk
- Moreel
- Religieus
- Cultureel
1
,Criminaliteit zit in het kijken: je kijkt altijd naar de sociale werkelijkheid met een bepaalde
bril, de omgeving is op de achtergrond. Je moet u met zoveel dingen bezighouden dat het
onmogelijk is om het volledige plaatje te kunnen zien.
Wat is criminaliteit?
- Gedrag (Betrokkenen stellen handeling)
- Relatie gedrag en reactie op gedrag
- Vaststelling van gedrag als overtreding v/e wettelijke norm = kwalificeren als misdrijf
- Schadelijke gevolgen
- Sociale consensus (over handhaving norm en schade) à niet altijd aanwezig
- Ingrijpen = officiële maatschappelijke reactie (politie en justitie)
- Afh v/ perspectief en context
- Tijd, plaats, wetgeving, …
De professionele praktijk: rechter, politie, ... (Bv: politie doet zelf onderzoek)
Discipline: kennisdomein, wetenschappelijke kennis over criminele praktijken, over reacties...
Wetenschappelijke praktijk: vanuit maatschappij denken, wat is het probleem en wat doen we
eraan à Criminologie is niet evident en afh v/ perspectief en context!
De kerk als instituut wordt niet beschouwd als crimineel en kan dus niet voor de rechtbank
komen à godvergeten
Ontologie Waargenomen werkelijkheid, opzoek naar feiten en bewijzen, leer v/h zijn
- Criminaliteit is geen ontologisch gegeven
- Dingen zijn niet wat ze lijken, ze staan niet vast maar zijn afh v/d
sociale constructie!
Epistemologie Hoe verzamelen we kennis/feiten, opzoek naar verklaringen
Criminaliteit Gemaakt door interactie, niet aangeboren en evolueert
Sociale constructie Iets dat niet bestaat in de objectieve realiteit, maar als een resultaat van menselijke
interactie. Een continuüm v/ opsluiting en sociale controle over vrouwen
Basisbegrippen/terminologie (leren!!)
Misdrijf:
Misdrijf Strafrechtelijke verboden handelingen
Misdaad Iets waarover je veroordeeld kan worden in het Hof van Assisen
Legaliteitsprincipe ‘nulla poena sine lege’ = geen straf zonder wet
Norm afwijkend gedrag of Gedrag die niet in overeenstemming is met wetten, regels en de norm.
delinquent gedrag of deviantie Staat niet in de strafwet maar is toch normafwijkend in de samenleving
(geen crimineel gedrag) à groter en breder dan misdrijf
Justitie:
Justitie Bepaald een straf of een sanctie à enkel de rechter kan dit doen (trechtersysteem!)
Straffen Iets wat uitgesproken wordt door de rechtbank
Dader:
Dader De verdachte krijgt de schuld. Iemand is pas een dader na de veroordeling.
Verdachte Er is vermoeden van onschuld tot dat het tegendeel bewezen wordt
- Een verdachte ben je bij de 3 rechtbanken
- Je wordt verdacht v/e misdrijf
2
, Beklaagde Verschijnt voor politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Beroep
Beschuldige Verschijnt voor Hof van Assisen (inbeschuldigingstelling)
Veroordeelde Gestrafte
Crimineel Criminologisch getypeerd als delinquent
Rechtbanken:
1. Hof van Assisen: de zwaarste feiten en straffen (magistraten en 12 juryleden)
à Misdaden
2. Correctionele rechtbank: misdrijven met max 10 jaar (minder zware feiten)
à Wanbedrijven
3. Politierechtbank: relatief kleine zaken op een snel tempo
à Overtredingen en verkeersmisdrijven
Slachtoffer = natuurlijke persoon/rechtspersoon (schade geleden)
Klager <-> burgerlijke partij = persoonlijk schade geleden van misdrijf
Het slachtoffer zit gewoon in de zaal, vader en moeder zijn beklaagden
à Slachtoffer is v/d burgerlijke partij maar maakt geen deel uit v/h proces.
!! Strafrechtssysteem (Pyramide à veel mensen vallen bij elke stap eruit)
1. Politie: opsporen v/ misdrijven en openbare orde handhaven, vaststellen en Pv opstellen
2. O.M.: openbare ministerie/parket, de verdachte van de politie wordt doorgestuurd naar
O.M., controleert de Pv’s en beslissen of de zaak voor de rechtbank moet komen of niet
à à charge en à décharge (int voordeel of nadeel van de verdachte)
à Als er genoeg bewijzen zijn wordt de zaak vervolgd in de rechtbank
3. Rechtbank: rechters geven straf, rechter doet
uitspraak over schuld of onschuld
à Schuldig gaat naar strafuitvoering
à Onschuldig gaat vrij
4. Strafuitvoering: gevangenis, enkelband, vrij, …
À charge = getuigen die zijn opgeroepen door de officier
van justitie
À décharge = getuigen die zijn opgeroepen door de
verdachte en advocaat.
Criminologie = het geheel v/ kennis over delinquentie en misdaad als sociale fenomenen. Het
omvat de processen v/h maken van wetten, overtreden van wetten en het reageren hierop.
- Professionele praktijk: gevangenis, politie, …
- Discipline/kennisdomein: kennis verzamelen, evolutie in inzichten
- Wetenschappelijke praktijk: onderzoek nr fenomenen, praktijken, …
Criminologisch onderzoek
Object van wetenschap <=> Werkelijkheid?
- Geen ontologisch gegeven!
- Uitspraken op basis v/ waarneming en interpretatie werkelijkheid
- Criminologie is geen objectief gegeven, deel v/ onze samenleving met een
onveranderlijke structuur, dat los staat v/h menselijke kennen.
3
, Tegensprekelijkheid en waarheidsbenadering: kenmerk v/d wetenschappelijke praktijk
- Voorgeschreven wetenschappelijke methode <=> wat kan in concrete praktijk
Intersubjectiviteit – tegenspraak
- De tegenspraak v/ wetenschap: debat voeren en argumenteren
- Wetenschap bouwt voort op kennis en moet tegenspraak hebben.
- Belang vr wetenschappelijkheid uitspraak
- Duidelijk beschrijven hoe te werk gegaan in onderzoek
Wetenschap is een vorm v/ relativeren (geen wit/zwart maar veel grijs) à openstellen
Belang van ethiek (moraal): de waarhheid = waarheidsbenadering!!
Kwantitatief vs kwalitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek:
- Fenomenen cijfermatig uitdrukken (statistiek)
- Trends, verbanden, analyse, turven, kwantificeren,…
- Meten is weten!
- Bv. Enquêtes – groot aantal deelnemers
Dark number = crimi die niet zichtbaar is, die niet geregistreerd is en waar we dus geen
onderzoek naar kunnen doen. Aangiftebereidheid is hier dus een belangrijke factor.
Ijsberg: Geregistreerde crimi is het topje v/d ijsberg, een deeltje. De rest is Dark number, het
onderste v/d ijsberg, wat onder water zit en we niet kunnen zien (of meenemen in onderzoek).
Kritiek op statistiek:
- Zijn alle illegale activiteiten opgenomen?
- Hoe hoog ligt de aangiftebereidheid v/ slachtoffers en getuigen?
- Wat zijn de sociale en persoonlijke kenmerken v/d actor?
- Hoe verlopen de registerpraktijken?
- Zijn er veranderingen in de wetgeving?
Kwalitatief onderzoek:
- Verhaal achter de cijfers = verklaringen/context
- De relatie tussen dingen proberen begrijpen, het krakter v/ crimi
- Bv: waarom stijgt criminaliteit?
- Analyseren, proberen opvattingen maken, interviews, observatie, gesprekken,…
Mixed Methods: Kwalitiatief- en kwantitatief onderzoek
à Kwantitatief eerst de cijfers zoeken en daarna kwalitatief hier dieper op ingaan
Experimenteel onderzoek (sociaal-psychologie): Mensen in labo’s plaatsen (bv: stresstest)
à 2 groepen met elkaar vergelijken in dezelfde setting (bv: Stanford experiment)
De (noodzakelijke) context v/ statistiek:
Bij statistiek moet je goed de cijfers nuanceren en in een context plaatsen. Dit kan een
maatschappelijke, professionele of materiële context zijn. Deze context kan je cijfers al snel
anders en geloofwaardiger laten overkomen.
Kritiek op kwalitatief onderzoek:
- Je kan niet alle mensen ondervragen, met stati kan je een grotere steekproef doen
- Kleinschalig onderzoek dus niet te veralgemenen naar een grote populatie
4
Inleiding tot de criminologie en de strafrechtsbedeling
H1: Introductie en onderzoek in de criminologie
Wat is criminologie?
= onafh wetenschap of kennisveld die kijkt naar de criminaliteit en delinquent gedrag als een
sociaal fenomeen. En daarin zit een proces v/ wetten maken, wetten overtreden en reageren
tegen de overtreden wetten.
Sociaal fenomeen= het heeft te maken met mensen.
Etnisch profiling = eruit gehaald worden en bestraft worden op basis van uw etniciteit.
Door te reageren op criminaliteit kan je zelf ook criminaliteit veroorzaken.
Criminaliteit is niet enkel de studie van gedrag maar ook de studie van de reactie op gedrag.
Protest à criminaliteit
1302: extreemrechtse organisatie die protesteren tegen de afname van het dominante witte ras
à Dries Van Langenhove: zet mensen aan tot haat en racisme
Bepaalde protesten lijken geen criminaliteit afh van hoe je kijkt naar de samenleving.
Ethische en morele omschrijving over goed en kwaad
- Strafbaar gesteld gedrag <-> wettelijke normativiteit
- Normovertreding moet strafbaar gesteld worden
- Normovertreding kwalificeren als strafbaar
- Bepaald strafbaar gedrag nooit vervolgd (consensus dat dit geen criminaliteit is)
à Wat is goed of kwaad? Verschillende meningen
à Criminaliteit is zeer moeilijk te definiëren
Wat er in de strafwet staat is criminaliteit (bv. Prostitutie en euthanasie zijn eruit gehaald).
Er is veel criminaliteit waar we niets van weten en die niet vastgelegd zijn.
Moreel, religieus en cultureel zitten wij niet op dezelfde lijn.
à In sommige culturen is het toegestaan om iem te vermoorden als regels worden overtreden
In onze maatschappij zijn er lobbygroepen die proberen om bepaalde zaken in het strafrecht te
krijgen (bv. Greenpeace voor milieucriminaliteit).
Hoge klassen zeggen wat er wel/niet crimineel is om lage klassen in toom te houden.
à Het strafrecht wordt gebruikt om arbeiders meer te disciplineren
Welke normen?
- Wettelijk
- Maatschappelijk
- Moreel
- Religieus
- Cultureel
1
,Criminaliteit zit in het kijken: je kijkt altijd naar de sociale werkelijkheid met een bepaalde
bril, de omgeving is op de achtergrond. Je moet u met zoveel dingen bezighouden dat het
onmogelijk is om het volledige plaatje te kunnen zien.
Wat is criminaliteit?
- Gedrag (Betrokkenen stellen handeling)
- Relatie gedrag en reactie op gedrag
- Vaststelling van gedrag als overtreding v/e wettelijke norm = kwalificeren als misdrijf
- Schadelijke gevolgen
- Sociale consensus (over handhaving norm en schade) à niet altijd aanwezig
- Ingrijpen = officiële maatschappelijke reactie (politie en justitie)
- Afh v/ perspectief en context
- Tijd, plaats, wetgeving, …
De professionele praktijk: rechter, politie, ... (Bv: politie doet zelf onderzoek)
Discipline: kennisdomein, wetenschappelijke kennis over criminele praktijken, over reacties...
Wetenschappelijke praktijk: vanuit maatschappij denken, wat is het probleem en wat doen we
eraan à Criminologie is niet evident en afh v/ perspectief en context!
De kerk als instituut wordt niet beschouwd als crimineel en kan dus niet voor de rechtbank
komen à godvergeten
Ontologie Waargenomen werkelijkheid, opzoek naar feiten en bewijzen, leer v/h zijn
- Criminaliteit is geen ontologisch gegeven
- Dingen zijn niet wat ze lijken, ze staan niet vast maar zijn afh v/d
sociale constructie!
Epistemologie Hoe verzamelen we kennis/feiten, opzoek naar verklaringen
Criminaliteit Gemaakt door interactie, niet aangeboren en evolueert
Sociale constructie Iets dat niet bestaat in de objectieve realiteit, maar als een resultaat van menselijke
interactie. Een continuüm v/ opsluiting en sociale controle over vrouwen
Basisbegrippen/terminologie (leren!!)
Misdrijf:
Misdrijf Strafrechtelijke verboden handelingen
Misdaad Iets waarover je veroordeeld kan worden in het Hof van Assisen
Legaliteitsprincipe ‘nulla poena sine lege’ = geen straf zonder wet
Norm afwijkend gedrag of Gedrag die niet in overeenstemming is met wetten, regels en de norm.
delinquent gedrag of deviantie Staat niet in de strafwet maar is toch normafwijkend in de samenleving
(geen crimineel gedrag) à groter en breder dan misdrijf
Justitie:
Justitie Bepaald een straf of een sanctie à enkel de rechter kan dit doen (trechtersysteem!)
Straffen Iets wat uitgesproken wordt door de rechtbank
Dader:
Dader De verdachte krijgt de schuld. Iemand is pas een dader na de veroordeling.
Verdachte Er is vermoeden van onschuld tot dat het tegendeel bewezen wordt
- Een verdachte ben je bij de 3 rechtbanken
- Je wordt verdacht v/e misdrijf
2
, Beklaagde Verschijnt voor politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Beroep
Beschuldige Verschijnt voor Hof van Assisen (inbeschuldigingstelling)
Veroordeelde Gestrafte
Crimineel Criminologisch getypeerd als delinquent
Rechtbanken:
1. Hof van Assisen: de zwaarste feiten en straffen (magistraten en 12 juryleden)
à Misdaden
2. Correctionele rechtbank: misdrijven met max 10 jaar (minder zware feiten)
à Wanbedrijven
3. Politierechtbank: relatief kleine zaken op een snel tempo
à Overtredingen en verkeersmisdrijven
Slachtoffer = natuurlijke persoon/rechtspersoon (schade geleden)
Klager <-> burgerlijke partij = persoonlijk schade geleden van misdrijf
Het slachtoffer zit gewoon in de zaal, vader en moeder zijn beklaagden
à Slachtoffer is v/d burgerlijke partij maar maakt geen deel uit v/h proces.
!! Strafrechtssysteem (Pyramide à veel mensen vallen bij elke stap eruit)
1. Politie: opsporen v/ misdrijven en openbare orde handhaven, vaststellen en Pv opstellen
2. O.M.: openbare ministerie/parket, de verdachte van de politie wordt doorgestuurd naar
O.M., controleert de Pv’s en beslissen of de zaak voor de rechtbank moet komen of niet
à à charge en à décharge (int voordeel of nadeel van de verdachte)
à Als er genoeg bewijzen zijn wordt de zaak vervolgd in de rechtbank
3. Rechtbank: rechters geven straf, rechter doet
uitspraak over schuld of onschuld
à Schuldig gaat naar strafuitvoering
à Onschuldig gaat vrij
4. Strafuitvoering: gevangenis, enkelband, vrij, …
À charge = getuigen die zijn opgeroepen door de officier
van justitie
À décharge = getuigen die zijn opgeroepen door de
verdachte en advocaat.
Criminologie = het geheel v/ kennis over delinquentie en misdaad als sociale fenomenen. Het
omvat de processen v/h maken van wetten, overtreden van wetten en het reageren hierop.
- Professionele praktijk: gevangenis, politie, …
- Discipline/kennisdomein: kennis verzamelen, evolutie in inzichten
- Wetenschappelijke praktijk: onderzoek nr fenomenen, praktijken, …
Criminologisch onderzoek
Object van wetenschap <=> Werkelijkheid?
- Geen ontologisch gegeven!
- Uitspraken op basis v/ waarneming en interpretatie werkelijkheid
- Criminologie is geen objectief gegeven, deel v/ onze samenleving met een
onveranderlijke structuur, dat los staat v/h menselijke kennen.
3
, Tegensprekelijkheid en waarheidsbenadering: kenmerk v/d wetenschappelijke praktijk
- Voorgeschreven wetenschappelijke methode <=> wat kan in concrete praktijk
Intersubjectiviteit – tegenspraak
- De tegenspraak v/ wetenschap: debat voeren en argumenteren
- Wetenschap bouwt voort op kennis en moet tegenspraak hebben.
- Belang vr wetenschappelijkheid uitspraak
- Duidelijk beschrijven hoe te werk gegaan in onderzoek
Wetenschap is een vorm v/ relativeren (geen wit/zwart maar veel grijs) à openstellen
Belang van ethiek (moraal): de waarhheid = waarheidsbenadering!!
Kwantitatief vs kwalitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek:
- Fenomenen cijfermatig uitdrukken (statistiek)
- Trends, verbanden, analyse, turven, kwantificeren,…
- Meten is weten!
- Bv. Enquêtes – groot aantal deelnemers
Dark number = crimi die niet zichtbaar is, die niet geregistreerd is en waar we dus geen
onderzoek naar kunnen doen. Aangiftebereidheid is hier dus een belangrijke factor.
Ijsberg: Geregistreerde crimi is het topje v/d ijsberg, een deeltje. De rest is Dark number, het
onderste v/d ijsberg, wat onder water zit en we niet kunnen zien (of meenemen in onderzoek).
Kritiek op statistiek:
- Zijn alle illegale activiteiten opgenomen?
- Hoe hoog ligt de aangiftebereidheid v/ slachtoffers en getuigen?
- Wat zijn de sociale en persoonlijke kenmerken v/d actor?
- Hoe verlopen de registerpraktijken?
- Zijn er veranderingen in de wetgeving?
Kwalitatief onderzoek:
- Verhaal achter de cijfers = verklaringen/context
- De relatie tussen dingen proberen begrijpen, het krakter v/ crimi
- Bv: waarom stijgt criminaliteit?
- Analyseren, proberen opvattingen maken, interviews, observatie, gesprekken,…
Mixed Methods: Kwalitiatief- en kwantitatief onderzoek
à Kwantitatief eerst de cijfers zoeken en daarna kwalitatief hier dieper op ingaan
Experimenteel onderzoek (sociaal-psychologie): Mensen in labo’s plaatsen (bv: stresstest)
à 2 groepen met elkaar vergelijken in dezelfde setting (bv: Stanford experiment)
De (noodzakelijke) context v/ statistiek:
Bij statistiek moet je goed de cijfers nuanceren en in een context plaatsen. Dit kan een
maatschappelijke, professionele of materiële context zijn. Deze context kan je cijfers al snel
anders en geloofwaardiger laten overkomen.
Kritiek op kwalitatief onderzoek:
- Je kan niet alle mensen ondervragen, met stati kan je een grotere steekproef doen
- Kleinschalig onderzoek dus niet te veralgemenen naar een grote populatie
4
