Forensische psychiatrie (14/20)
1 Inleiding
Wat is forensische psychiatrie?
Raakvlak tussen psychiatrie en recht: ar4kel 71 strafwetboek
“Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het 4jds4p van de feiten
leed aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeA
tenietgedaan, of wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeA kunnen
weerstaan.”
Forensisch psychiater bepaald of persoon al dan niet toerekeningsvatbaar is
Geschiedenis
Lombrosso: een van de grondleggers criminologie
- Gezichtskenmerken, profielen opstellen die bep wie crimineel wordt
- => toont vroege behoeAe aan classifica4e
=> we willen weten waarom iemand feiten pleegt
=> wat moeten we daarmee
Creplin: een van de grondleggers psychiatrie
- een vd eersten die classifica4esysteem vr psychiatrische ziekten probeerde opstellen
- sprak van forensische psychiatrie als aparte tak en over de noodzaak ervan
Vroeger: (forensisch) psychiatrische pa4ënten op zelfde hoop gegooid, men had schrik van deze
mensen, in rechtssysteem doorheen geschiedenis waren er al manieren waarop men bezig was met
het onderscheid van toerekeningsvatbaarheid, priester bepaalde veel
Recenter: criminologisch veld
Het therapeu4sche of an4-therapeu4sche effect van het rechtssysteem
• Therapeu4c jurisprudence = juridische benadering die onderzoekt hoe wet- en regelgeving,
juridische procedures en de rol van rechtssysteemactoren zoals rechters en advocaten, de
psychologische en emo4onele welzijn van individuen beïnvloeden. Het doel is om recht niet
alleen als een middel voor handhaving en geschilbeslech4ng te gebruiken, maar ook als een
instrument dat bijdraagt aan het welzijn en herstel van betrokkenen
- We weten dat gevangenissen niet werken, maar toch blijven we ze gebruiken? Hoezo?
- Hoe schade na gevangenschap beperken? Hoe zorgen dat er meer therapeu4sche dingen
inziUen?
1
, - forensisch psychiatrische behandeling probeert iemand als persoon te behandelen,
kwaliteit van leven van pa4ënt te verbeteren en de maatschappij te beschermen door aan
recidive bepaling te doen, hierdoor moeten we samenwerken met jus44e
Medisch vs juridisch
Wat beperkt het samenwerken?
§ Andere cultuur
§ Zwart-wit denken
o Rechtssysteem wil weten of persoon toerekeningsvatbaar is ja of nee
§ Asymmetrische rela4e
o Wij geven advies, voeren behandeling uit, maar rechter beslist uiteindelijk
§ Beroepsgeheim
o Wetgeving rond, maar is niet al4jd makkelijk wet te volgen in het werkveld
Medisch vs maatschappelijk
Wat beperkt het samenwerken?
§ S4gma
o Gevoed door slechte rapportgeving pers: bizarre diagnoses, andere termen, iedereen
is pedofiel
§ Publieke opinie
o Mensen hebben niet graag psychiatrische pa4ënten in de buurt en hebben er sterke
meningen over; kan leiden tot minder investeringen
§ Poli4eke schommelingen
o Poli4eke interpreta4es geven problemen, beperkt luistert nr mensen uit het
werkveld
§ Bescherming van de maatschappij
o Risico-denken: we moeten personen in behandeling nemen en zorgen dat die niet
hervalt, waarbij je met behandeling bezig bent en aan risico-denken doet
o Psychiater heeA dubbele rol: wat is beste voor cliënt EN maatschappij
Wat doet een forensisch psychiater?
Breed gezien:
- exper4se vóór internering
- behandeling uitvoeren na uitspraak rechter
! beide gescheiden houden
Exper4ses
Alle onder accolade kunnen exper4se
aanvragen
Exper4se kan ook aangevraagd
2
,worden buiten rechtbank
vb: verzekeringsmaatschappij
Vredegerecht
Komt meer aan bod in dagelijks leven
Bij psychiatrie betrokken in geval van gedwongen opname, men gaat kijken naar:
- aanwezigheid psychiatrische stoornis
- is er gevaar bij de stoornis
- weigert persoon gepaste behandeling
! door spoedartsen en huisartsen, geen forensisch psychiaters
Wel binnen werkveld forensisch psychiaters: bewind voering van goederen of van persoon
= is de persoon in staat om zichzelf of financiën te regelen
- vb bewind voering goederen: iemand die bipolair is en die 4jdens een manische episode
veel geld uitgeeA door bvb veel te gokken -> psychiater maakt inschadng of pers
psychiatrische stoornis heeA die invloed heeA op financiën -> bewindvoerder aangesteld
Correc4onele rechtbank
Toerekeningsvatbaarheid!
- interneringswetgeving
- deskundigenonderzoek
Behandeling
Meerdere stelsels:
§ Vrijheid onder voorwaarden
§ Proba4e-uitstel
§ Voorwaardelijke invrijheidsstelling/ voorwaardelijke vrijla4ng
§ Internering
§ Reac4e op jeugddelict
! Niet alleen geïnterneerden die behandeling krijgen, dus ook mensen die bovenstaande
veroordeling kregen
Meerdere aanpakken:
§ RNR: Risk Need Responsivity
o R risico op herval, N welke behandeldoelen, R hoe passen we behandeling af op
persoon
§ GLM: Good Lifes Model
o Vertrekt vanuit sterktes
3
, o Principe: als iemand in zijn levensnoden voldaan wordt, is er geen reden om feiten te
plegen
! 2 vd belangrijkste theore4sche modellen die gebruikt worden in behandeling om aan risico-
inschadng te doen, vaak ook samen gebruikt
§ Residen4eel en ambulant
§ Groep en individueel
o Groep want de personen snappen elkaar
§ Farmacotherapie
§ Psychotherapie
§ Psycho-educa4e
Meerdere werkdomeinen:
§ Peniten4aire psychiatrie
§ Forensisch Psychiatrisch Centrum
§ Forensisch Psychiatrische Eenheden
§ Algemene psychiatrische diensten
§ Forensische mobiele teams
§ Forensische ambulante diensten
Meerdere doelgroepen:
§ Minderjarige plegers
§ Personen die zedenfeiten hebben gepleegd
§ Vrouwelijke plegers
§ Laagbegaafde plegers
Beroepserkenning
In BE sinds 2016
Verankering in interneringswet
Bijzondere beroepsbekwaamheid
Groot tekort
Organisatorische problemen
Wetenschappelijk onderzoek
Geen farmaceu4sche sponsors en weinig poli4eke interesse
Ethische en prak4sche beperkingen
Gebrek aan langdurige opvolging
4
1 Inleiding
Wat is forensische psychiatrie?
Raakvlak tussen psychiatrie en recht: ar4kel 71 strafwetboek
“Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het 4jds4p van de feiten
leed aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeA
tenietgedaan, of wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeA kunnen
weerstaan.”
Forensisch psychiater bepaald of persoon al dan niet toerekeningsvatbaar is
Geschiedenis
Lombrosso: een van de grondleggers criminologie
- Gezichtskenmerken, profielen opstellen die bep wie crimineel wordt
- => toont vroege behoeAe aan classifica4e
=> we willen weten waarom iemand feiten pleegt
=> wat moeten we daarmee
Creplin: een van de grondleggers psychiatrie
- een vd eersten die classifica4esysteem vr psychiatrische ziekten probeerde opstellen
- sprak van forensische psychiatrie als aparte tak en over de noodzaak ervan
Vroeger: (forensisch) psychiatrische pa4ënten op zelfde hoop gegooid, men had schrik van deze
mensen, in rechtssysteem doorheen geschiedenis waren er al manieren waarop men bezig was met
het onderscheid van toerekeningsvatbaarheid, priester bepaalde veel
Recenter: criminologisch veld
Het therapeu4sche of an4-therapeu4sche effect van het rechtssysteem
• Therapeu4c jurisprudence = juridische benadering die onderzoekt hoe wet- en regelgeving,
juridische procedures en de rol van rechtssysteemactoren zoals rechters en advocaten, de
psychologische en emo4onele welzijn van individuen beïnvloeden. Het doel is om recht niet
alleen als een middel voor handhaving en geschilbeslech4ng te gebruiken, maar ook als een
instrument dat bijdraagt aan het welzijn en herstel van betrokkenen
- We weten dat gevangenissen niet werken, maar toch blijven we ze gebruiken? Hoezo?
- Hoe schade na gevangenschap beperken? Hoe zorgen dat er meer therapeu4sche dingen
inziUen?
1
, - forensisch psychiatrische behandeling probeert iemand als persoon te behandelen,
kwaliteit van leven van pa4ënt te verbeteren en de maatschappij te beschermen door aan
recidive bepaling te doen, hierdoor moeten we samenwerken met jus44e
Medisch vs juridisch
Wat beperkt het samenwerken?
§ Andere cultuur
§ Zwart-wit denken
o Rechtssysteem wil weten of persoon toerekeningsvatbaar is ja of nee
§ Asymmetrische rela4e
o Wij geven advies, voeren behandeling uit, maar rechter beslist uiteindelijk
§ Beroepsgeheim
o Wetgeving rond, maar is niet al4jd makkelijk wet te volgen in het werkveld
Medisch vs maatschappelijk
Wat beperkt het samenwerken?
§ S4gma
o Gevoed door slechte rapportgeving pers: bizarre diagnoses, andere termen, iedereen
is pedofiel
§ Publieke opinie
o Mensen hebben niet graag psychiatrische pa4ënten in de buurt en hebben er sterke
meningen over; kan leiden tot minder investeringen
§ Poli4eke schommelingen
o Poli4eke interpreta4es geven problemen, beperkt luistert nr mensen uit het
werkveld
§ Bescherming van de maatschappij
o Risico-denken: we moeten personen in behandeling nemen en zorgen dat die niet
hervalt, waarbij je met behandeling bezig bent en aan risico-denken doet
o Psychiater heeA dubbele rol: wat is beste voor cliënt EN maatschappij
Wat doet een forensisch psychiater?
Breed gezien:
- exper4se vóór internering
- behandeling uitvoeren na uitspraak rechter
! beide gescheiden houden
Exper4ses
Alle onder accolade kunnen exper4se
aanvragen
Exper4se kan ook aangevraagd
2
,worden buiten rechtbank
vb: verzekeringsmaatschappij
Vredegerecht
Komt meer aan bod in dagelijks leven
Bij psychiatrie betrokken in geval van gedwongen opname, men gaat kijken naar:
- aanwezigheid psychiatrische stoornis
- is er gevaar bij de stoornis
- weigert persoon gepaste behandeling
! door spoedartsen en huisartsen, geen forensisch psychiaters
Wel binnen werkveld forensisch psychiaters: bewind voering van goederen of van persoon
= is de persoon in staat om zichzelf of financiën te regelen
- vb bewind voering goederen: iemand die bipolair is en die 4jdens een manische episode
veel geld uitgeeA door bvb veel te gokken -> psychiater maakt inschadng of pers
psychiatrische stoornis heeA die invloed heeA op financiën -> bewindvoerder aangesteld
Correc4onele rechtbank
Toerekeningsvatbaarheid!
- interneringswetgeving
- deskundigenonderzoek
Behandeling
Meerdere stelsels:
§ Vrijheid onder voorwaarden
§ Proba4e-uitstel
§ Voorwaardelijke invrijheidsstelling/ voorwaardelijke vrijla4ng
§ Internering
§ Reac4e op jeugddelict
! Niet alleen geïnterneerden die behandeling krijgen, dus ook mensen die bovenstaande
veroordeling kregen
Meerdere aanpakken:
§ RNR: Risk Need Responsivity
o R risico op herval, N welke behandeldoelen, R hoe passen we behandeling af op
persoon
§ GLM: Good Lifes Model
o Vertrekt vanuit sterktes
3
, o Principe: als iemand in zijn levensnoden voldaan wordt, is er geen reden om feiten te
plegen
! 2 vd belangrijkste theore4sche modellen die gebruikt worden in behandeling om aan risico-
inschadng te doen, vaak ook samen gebruikt
§ Residen4eel en ambulant
§ Groep en individueel
o Groep want de personen snappen elkaar
§ Farmacotherapie
§ Psychotherapie
§ Psycho-educa4e
Meerdere werkdomeinen:
§ Peniten4aire psychiatrie
§ Forensisch Psychiatrisch Centrum
§ Forensisch Psychiatrische Eenheden
§ Algemene psychiatrische diensten
§ Forensische mobiele teams
§ Forensische ambulante diensten
Meerdere doelgroepen:
§ Minderjarige plegers
§ Personen die zedenfeiten hebben gepleegd
§ Vrouwelijke plegers
§ Laagbegaafde plegers
Beroepserkenning
In BE sinds 2016
Verankering in interneringswet
Bijzondere beroepsbekwaamheid
Groot tekort
Organisatorische problemen
Wetenschappelijk onderzoek
Geen farmaceu4sche sponsors en weinig poli4eke interesse
Ethische en prak4sche beperkingen
Gebrek aan langdurige opvolging
4
