ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE
UNIVERSITEIT GENT
Wiesje Romon | criminologie | 2025-2026
,INLEIDENDE BEDENKINGEN OVER CRIMINOLOGIE EN ETIOLOGIIE
WAAR HOUDT DE ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE ZICH MEE BEZIG?
Etiologische criminologie:
− Tak van de criminologie die zich met oorzaken en de bundeling van oorzaken in
theorieën bezighoudt
− Etiologie = activiteiten gericht op het vinden van oorzakelijke verbanden
Criminologie als wetenschap:
- Sutherland: historisch belangrijke definitie:
1) De sociologische studie van het wetgevend proces
2) De sociologie van de criminaliteit (het breken van strafwetten of de sociale psychologie
van de regelovertreder
3) De sociologie van de straf en strafsystemen
→ sociologische stempel is het grootst geweest
- De Europese Vereniging voor criminologie:
− The term criminology, refers to all scholarly, scientific and professional knowledge
concerning:
1) The explanation: verklaring van criminaliteit
2) Prevention: preventie
3) Control: controle op criminaliteit
4) Treatment of crime and delinquency: behandeling van criminaliteit
5) Offenders en victims: daders en slachtoffers
6) Including the measurement: meten van criminaliteit
7) Detection of crime: het detecteren van criminaliteit
8) Legislation: opheldering van criminaliteit
9) The practice of criminal law, and law enforcement, judicial, and correctional
systems: uitoefening van (straf) wetgeving, toepassing van strafwet en de
strafrechtsbedeling, systemen van strafroemeting en strafuitvoering
CRIMINALITEIT ALS BEWEGEND DOELWIT
Criminologie = object-wetenschap
− Centrale object kan uit verschillende disciplines beoefenen
Criminologie volgens:
− Juristen, penologen en historici: inbreuk tegen juridische regels (gelden in een
specifieke context-gebonden jurisdictie)
− Biologen en psychologen: antisociaal gedrag
− Sociologen en culturele antropologen: deviantie → handelingen die afwijken tegen wat
heersend is op een bepaald moment in een bepaalde samenleving
PAGE 1
,Criminologie volgens evolutionaire biologen, psychologen en criminologen:
− Criminaliteit als gevolg van het falen van altruïsme en coöperatie
− Gevolg van geëvolueerde modules
− Gevolg van maladaptieve kenmerken (psychopathie, lage frequentiestrategie)
➔ beschouwen onder antisociaal gedrag niet enkel sociaal schadelijk gedrag, maar voegen door
de component niet-adaptief toe
→ Gedrag is niet adaptief voor de reproductie van het individu
➔ stellen zich vragen over hoe niet-adaptieve kenmerken in stand gehouden worden
(bijproducten en maladaptaties)
• G. Williams / R. Dawkins: zelfzuchtige genentheorie.
• W. Hamilton: verwantenselectie.
• R. Trivers: wederkerig altruïsme.
• R. Alexander: indirecte wederkerigheid.
• H. Gintis: Indirecte wederkerigheid + straffen.
Criminaliteit Antisociaal gedrag
Is niet altijd voor iedereen Wordt door de meeste individuen als offensief gezien
een misdrijf
Kan slachtofferloze Omvat geen slachtofferloze delicten
misdrijven inhouden
Is steeds een inbreuk op een Is vaak maar niet altijd strafbaar onder de (straf)wet
(straf)wet
Kan adaptief en normaal
zijn vanuit evolutief
perspectief
Is niet normaal en wordt als niet-adaptief gezien vanuit
evolutief perspectief
PAGE 2
, Criminologie = objectwetenschap
− Objecten kunnen vanuit vele invalshoeken bestudeerd worden
Regelovertredend gedrag = centrale punt van de studie
− Een regelovertreding impliceert dat een specfieke regel of norm is overtreden
− Steeds opletten voor 2 drogredenen
> Naturalistische fout: men besluit dat iets goed is, uit het feit dat het bestaat
> Moralistische fout: vertrekt van hoe de wereld er zou moeten uitzien
➢ Vb. besluiten dat criminaliteit niet bestaat, omdat het niet mag
bestaan
➢ Vb. ontkennen van verschillende vormen van criminaliteit naar
biologisch geslacht omdat men niet wil dat er bepaalde verschillen
bestaan
Etiologie is geïnteresseerd in oorzaken van handelingen die een vorm van regelovertreding
vormen
→ Hedendaagse etiologie hanteert vaak (straf)rechtelijke definities
→ Hedendaags prototype: de definitie van Per-Olof H. Wikström
➢ Volgens hem bestaat een strafbare handeling uit 4 componenten
1) Een handeling
2) Doe een overtreding inhoudt
3) Die een wettelijke basis heeft
4) En waartegen een officiële maatschappelijke reactie volgt
Mala in se: kwaadaardige dingen die in de
meeste samenlevingen worden afgekeurd
Mala prohibita: zaken die verkeerd zijn,
labelen als crimineel gedrag → maar is een
voorwerp van discussie (vb.
middelengebruik)
→ mala in se = beste garantie op
comparatief onderzoek
PAGE 3
UNIVERSITEIT GENT
Wiesje Romon | criminologie | 2025-2026
,INLEIDENDE BEDENKINGEN OVER CRIMINOLOGIE EN ETIOLOGIIE
WAAR HOUDT DE ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE ZICH MEE BEZIG?
Etiologische criminologie:
− Tak van de criminologie die zich met oorzaken en de bundeling van oorzaken in
theorieën bezighoudt
− Etiologie = activiteiten gericht op het vinden van oorzakelijke verbanden
Criminologie als wetenschap:
- Sutherland: historisch belangrijke definitie:
1) De sociologische studie van het wetgevend proces
2) De sociologie van de criminaliteit (het breken van strafwetten of de sociale psychologie
van de regelovertreder
3) De sociologie van de straf en strafsystemen
→ sociologische stempel is het grootst geweest
- De Europese Vereniging voor criminologie:
− The term criminology, refers to all scholarly, scientific and professional knowledge
concerning:
1) The explanation: verklaring van criminaliteit
2) Prevention: preventie
3) Control: controle op criminaliteit
4) Treatment of crime and delinquency: behandeling van criminaliteit
5) Offenders en victims: daders en slachtoffers
6) Including the measurement: meten van criminaliteit
7) Detection of crime: het detecteren van criminaliteit
8) Legislation: opheldering van criminaliteit
9) The practice of criminal law, and law enforcement, judicial, and correctional
systems: uitoefening van (straf) wetgeving, toepassing van strafwet en de
strafrechtsbedeling, systemen van strafroemeting en strafuitvoering
CRIMINALITEIT ALS BEWEGEND DOELWIT
Criminologie = object-wetenschap
− Centrale object kan uit verschillende disciplines beoefenen
Criminologie volgens:
− Juristen, penologen en historici: inbreuk tegen juridische regels (gelden in een
specifieke context-gebonden jurisdictie)
− Biologen en psychologen: antisociaal gedrag
− Sociologen en culturele antropologen: deviantie → handelingen die afwijken tegen wat
heersend is op een bepaald moment in een bepaalde samenleving
PAGE 1
,Criminologie volgens evolutionaire biologen, psychologen en criminologen:
− Criminaliteit als gevolg van het falen van altruïsme en coöperatie
− Gevolg van geëvolueerde modules
− Gevolg van maladaptieve kenmerken (psychopathie, lage frequentiestrategie)
➔ beschouwen onder antisociaal gedrag niet enkel sociaal schadelijk gedrag, maar voegen door
de component niet-adaptief toe
→ Gedrag is niet adaptief voor de reproductie van het individu
➔ stellen zich vragen over hoe niet-adaptieve kenmerken in stand gehouden worden
(bijproducten en maladaptaties)
• G. Williams / R. Dawkins: zelfzuchtige genentheorie.
• W. Hamilton: verwantenselectie.
• R. Trivers: wederkerig altruïsme.
• R. Alexander: indirecte wederkerigheid.
• H. Gintis: Indirecte wederkerigheid + straffen.
Criminaliteit Antisociaal gedrag
Is niet altijd voor iedereen Wordt door de meeste individuen als offensief gezien
een misdrijf
Kan slachtofferloze Omvat geen slachtofferloze delicten
misdrijven inhouden
Is steeds een inbreuk op een Is vaak maar niet altijd strafbaar onder de (straf)wet
(straf)wet
Kan adaptief en normaal
zijn vanuit evolutief
perspectief
Is niet normaal en wordt als niet-adaptief gezien vanuit
evolutief perspectief
PAGE 2
, Criminologie = objectwetenschap
− Objecten kunnen vanuit vele invalshoeken bestudeerd worden
Regelovertredend gedrag = centrale punt van de studie
− Een regelovertreding impliceert dat een specfieke regel of norm is overtreden
− Steeds opletten voor 2 drogredenen
> Naturalistische fout: men besluit dat iets goed is, uit het feit dat het bestaat
> Moralistische fout: vertrekt van hoe de wereld er zou moeten uitzien
➢ Vb. besluiten dat criminaliteit niet bestaat, omdat het niet mag
bestaan
➢ Vb. ontkennen van verschillende vormen van criminaliteit naar
biologisch geslacht omdat men niet wil dat er bepaalde verschillen
bestaan
Etiologie is geïnteresseerd in oorzaken van handelingen die een vorm van regelovertreding
vormen
→ Hedendaagse etiologie hanteert vaak (straf)rechtelijke definities
→ Hedendaags prototype: de definitie van Per-Olof H. Wikström
➢ Volgens hem bestaat een strafbare handeling uit 4 componenten
1) Een handeling
2) Doe een overtreding inhoudt
3) Die een wettelijke basis heeft
4) En waartegen een officiële maatschappelijke reactie volgt
Mala in se: kwaadaardige dingen die in de
meeste samenlevingen worden afgekeurd
Mala prohibita: zaken die verkeerd zijn,
labelen als crimineel gedrag → maar is een
voorwerp van discussie (vb.
middelengebruik)
→ mala in se = beste garantie op
comparatief onderzoek
PAGE 3
