Sociologie
Thema 1: het sociologisch
perspectief
Les 1: de sociologische verbeelding
Wat is sociologie
Sociologie= De wetenschap die begaan is met de systematische studie
van:
interacties tussen personen en/of sociale eenheden (meso niveau)
er is altijd sociale interactie
de wijze waarop het verloop van deze sociale interactie wordt bepaald
door de omgeving en resulteert in de ontwikkeling van vaste patronen
(macro niveau)
gevolgen daarvan voor het menselijk gedrag (micro niveau)
alle drie de dingen beïnvloeden
elkaar constant
Dit is de sociologische verbeelding
Historische achtergrond van de
sociologie
De mens zoekt naar een verklaring van hun leven/ de wereld rondom hen:
De sociologie is sinds 150 jaar een zelfstandige wetenschappelijke
discipline
1
Emma Senesael-Sociologie
,De mens heeft altijd al gezocht naar verklaringen van hun leven / de
wereld rond hen:
In archaïsche SL: verklaringen buiten de mens om (Goden en
krachten)
In de huidige SL: verklaringen in de SL zelf / empirische toetsing om
tot generalistische uitspraken te komen. Wij zitten in de samenleving,
dus wij beïnvloeden deze.
De sociologie is laat ontwikkeld, en er waren enkele voorbereidende
stappen bij dit proces:
Ontwikkeling van de logica
Ontwikkeling van de histografie
Ontwikkeling van de natuurwetenchappen
Drie maatschappelijke evoluties -> basis van het
ontstaan van de sociologie als zelfstandige wetenschap
1. De verlichting: rationaliteit, denken in termen
van maatschappelijke regelingen, aandacht voor
de werking van sociale culturen en wetmatigheden
2. De Franse Revolutie: burgers krijgen rechten
3. De industriële revolutie: overgang naar een
samenleving met meer sociale differentiatie
De sociologische verbeelding
Sociale relaties bepalen de biografieën van mensen, sociale relaties
zijn echter zelf het resultaat van een historisch proces binnen een
bredere samenleving:
Bij het zoeken naar verklaringen speelt de sociologische verbeelding
een belangrijke rol
Gebeurtenissen die het leven van mensen typeren worden bekeken
vanuit een ruimere geheel
Een andere illustratie van het sociologisch perspectief op de
samenleving:
Er is een groot verschil in levensverwachting tussen groepen met een
hoge en lage sociaaleconomische status
2
Emma Senesael-Sociologie
, In 2019 werd een verschil in levensverwachting tussen verschillende
sociaal- economische groepen waargenomen.
De kloof in levensverwachting tussen de groep met de hoogste en de
laagste sociaal-economische status bedroeg 8,9 jaar bij mannen en 6,0
jaar bij vrouwen.
In 2020 daalde de levensverwachting in elke groep voor beide
geslachten, met een kleinere daling in de hoogste sociaal-economische
groep, waardoor de sociaal-economische verschillen in
levensverwachting verder zijn toegenomen tot 9,3 jaar bij mannen en
6,3 jaar bij vrouwen.
Het besluit over de sociologische
verbeelding
Bij het zoeken naar verklaringen speelt de sociologische verbeelding
een belangrijke rol
Gebeurtenissen die het leven van mensen typeren worden bekeken
vanuit het ruimere geheel waarbinnen mensen met elkaar samenleven
Elke wetenschap probeert vanuit eigen invalshoek sociale werkelijkheid te
verklaren, we noemen dit de aspectualiteit van de wetenschap.
Les 2: Beïnvloeding en sociologie
Sociaal handelen
Wat is handelen= het is een gedrag die je stelt, niet met de intentie om
anderen te beïnvloeden.
Sociaal handelen= je stelt een bepaald gedrag met de bedoeling
iemand te beïnvloeden
Weber: 4 types van sociaal
handelen
1. instrumenteel-rationeel handelen: er wordt een afweging gemaakt
welke middelen het best geschikt zijn om doel te bereiken. (bv. Je komt
naar de les omdat je wilt slagen)
2. waarde-rationeel handelen: het bewust geloof in de waarde volheid
van de handeling centraal staat
3
Emma Senesael-Sociologie
, 3. affectief handelen: het handelen wordt gedreven door gevoelens (bv.
Je rijdt met de auto, iemand geeft je geen voorrang, je wordt boos en
toetert bijvoorbeeld)
4. traditioneel handelen waarbij de gewoonte aan de basis ligt (bv. Ik
kom naar de les omdat het een gewoonte is om te komen)
5. LATER ook reflexief handelen (Giddens): het vermogen van mensen
om hun eigen gedrag en sociale context te overzien, te beoordelen en
aan te passen in plaats van blindelings tradities te volgen. In moderne
samenlevingen wordt men gedwongen steeds vaker zelf beslissingen te
nemen en te reageren op de zelfgecreëerde uitdagingen, wat leidt tot
een combinatie van zowel bevrijding als onzekerheid (zie verder in de
les sociale verandering)
Het basisschema van sociologie
Gedrag (micro niveau):
Wordt bestudeert in zijn objectief en
subjectief waarneembare dimensie
Als betekenisvol, herkenbaar en
voorspelbaar (patronen)
Maar niet altijd herkenbaar en voorspelbaar
Interacties (mesoniveau):
Communicatie vormt een noodzakelijke voorwaarde voor interactie.
Interactie verwijst naar het proces van wederzijdse beïnvloeding,
waarbij sprake is van actie en reactie tussen personen of sociale
eenheden.
Interactie heeft betrekking op de manier waarop sociaal handelen
verloopt, met andere woorden: het zichtbare gedrag en de manier
waarop mensen zich in de omgang tot elkaar verhouden.
4
Emma Senesael-Sociologie
Thema 1: het sociologisch
perspectief
Les 1: de sociologische verbeelding
Wat is sociologie
Sociologie= De wetenschap die begaan is met de systematische studie
van:
interacties tussen personen en/of sociale eenheden (meso niveau)
er is altijd sociale interactie
de wijze waarop het verloop van deze sociale interactie wordt bepaald
door de omgeving en resulteert in de ontwikkeling van vaste patronen
(macro niveau)
gevolgen daarvan voor het menselijk gedrag (micro niveau)
alle drie de dingen beïnvloeden
elkaar constant
Dit is de sociologische verbeelding
Historische achtergrond van de
sociologie
De mens zoekt naar een verklaring van hun leven/ de wereld rondom hen:
De sociologie is sinds 150 jaar een zelfstandige wetenschappelijke
discipline
1
Emma Senesael-Sociologie
,De mens heeft altijd al gezocht naar verklaringen van hun leven / de
wereld rond hen:
In archaïsche SL: verklaringen buiten de mens om (Goden en
krachten)
In de huidige SL: verklaringen in de SL zelf / empirische toetsing om
tot generalistische uitspraken te komen. Wij zitten in de samenleving,
dus wij beïnvloeden deze.
De sociologie is laat ontwikkeld, en er waren enkele voorbereidende
stappen bij dit proces:
Ontwikkeling van de logica
Ontwikkeling van de histografie
Ontwikkeling van de natuurwetenchappen
Drie maatschappelijke evoluties -> basis van het
ontstaan van de sociologie als zelfstandige wetenschap
1. De verlichting: rationaliteit, denken in termen
van maatschappelijke regelingen, aandacht voor
de werking van sociale culturen en wetmatigheden
2. De Franse Revolutie: burgers krijgen rechten
3. De industriële revolutie: overgang naar een
samenleving met meer sociale differentiatie
De sociologische verbeelding
Sociale relaties bepalen de biografieën van mensen, sociale relaties
zijn echter zelf het resultaat van een historisch proces binnen een
bredere samenleving:
Bij het zoeken naar verklaringen speelt de sociologische verbeelding
een belangrijke rol
Gebeurtenissen die het leven van mensen typeren worden bekeken
vanuit een ruimere geheel
Een andere illustratie van het sociologisch perspectief op de
samenleving:
Er is een groot verschil in levensverwachting tussen groepen met een
hoge en lage sociaaleconomische status
2
Emma Senesael-Sociologie
, In 2019 werd een verschil in levensverwachting tussen verschillende
sociaal- economische groepen waargenomen.
De kloof in levensverwachting tussen de groep met de hoogste en de
laagste sociaal-economische status bedroeg 8,9 jaar bij mannen en 6,0
jaar bij vrouwen.
In 2020 daalde de levensverwachting in elke groep voor beide
geslachten, met een kleinere daling in de hoogste sociaal-economische
groep, waardoor de sociaal-economische verschillen in
levensverwachting verder zijn toegenomen tot 9,3 jaar bij mannen en
6,3 jaar bij vrouwen.
Het besluit over de sociologische
verbeelding
Bij het zoeken naar verklaringen speelt de sociologische verbeelding
een belangrijke rol
Gebeurtenissen die het leven van mensen typeren worden bekeken
vanuit het ruimere geheel waarbinnen mensen met elkaar samenleven
Elke wetenschap probeert vanuit eigen invalshoek sociale werkelijkheid te
verklaren, we noemen dit de aspectualiteit van de wetenschap.
Les 2: Beïnvloeding en sociologie
Sociaal handelen
Wat is handelen= het is een gedrag die je stelt, niet met de intentie om
anderen te beïnvloeden.
Sociaal handelen= je stelt een bepaald gedrag met de bedoeling
iemand te beïnvloeden
Weber: 4 types van sociaal
handelen
1. instrumenteel-rationeel handelen: er wordt een afweging gemaakt
welke middelen het best geschikt zijn om doel te bereiken. (bv. Je komt
naar de les omdat je wilt slagen)
2. waarde-rationeel handelen: het bewust geloof in de waarde volheid
van de handeling centraal staat
3
Emma Senesael-Sociologie
, 3. affectief handelen: het handelen wordt gedreven door gevoelens (bv.
Je rijdt met de auto, iemand geeft je geen voorrang, je wordt boos en
toetert bijvoorbeeld)
4. traditioneel handelen waarbij de gewoonte aan de basis ligt (bv. Ik
kom naar de les omdat het een gewoonte is om te komen)
5. LATER ook reflexief handelen (Giddens): het vermogen van mensen
om hun eigen gedrag en sociale context te overzien, te beoordelen en
aan te passen in plaats van blindelings tradities te volgen. In moderne
samenlevingen wordt men gedwongen steeds vaker zelf beslissingen te
nemen en te reageren op de zelfgecreëerde uitdagingen, wat leidt tot
een combinatie van zowel bevrijding als onzekerheid (zie verder in de
les sociale verandering)
Het basisschema van sociologie
Gedrag (micro niveau):
Wordt bestudeert in zijn objectief en
subjectief waarneembare dimensie
Als betekenisvol, herkenbaar en
voorspelbaar (patronen)
Maar niet altijd herkenbaar en voorspelbaar
Interacties (mesoniveau):
Communicatie vormt een noodzakelijke voorwaarde voor interactie.
Interactie verwijst naar het proces van wederzijdse beïnvloeding,
waarbij sprake is van actie en reactie tussen personen of sociale
eenheden.
Interactie heeft betrekking op de manier waarop sociaal handelen
verloopt, met andere woorden: het zichtbare gedrag en de manier
waarop mensen zich in de omgang tot elkaar verhouden.
4
Emma Senesael-Sociologie
