Samenvatting kijken naar leerlingen - waarnemen en observeren

DEEL 1: HET ONDERWIJS IN VLAANDEREN

1. DE BEGINSITUATIE

Elk kind is uniek  kinderen verschillen onderling
DAAROM: differentiatie (= aanbod aanpassen aan wat ze in hun mars hebben)
=> goed onderwijs houdt hiermee rekening (= beginsituatie van de leerling in
kaart brengen)


Leerkracht heeft een sturende en betekenisvolle rol: je handelt volgens wat
een kind nodig heeft en niet vanuit een voorgeschreven boek.
 je stemt jouw handelen af op wat kinderen nodig hebben om te ontwikkelen
(omgeving scheppen met alle kansen waar ze aan hun naaste ontwikkeling
kunnen werken)


Essentieel = juiste info verzamelen over de leerlingen


2. HET BELANG VAN DE BEGINSITUATIE

Begeleiden van de leerling doet de leraar zo:
- zorgen dat de leerling goed in zijn vel zit
- zorgen dat de leerling zich competent voelt (hangt samen met mindset)
- zorgen dat de leerling gemotiveerd is (serieus genomen, gewaardeerd en
gevoel dat ze er bij horen)


Sociale verbondenheid tussen de leraar en de leerlingen = cruciaal
 de leraar moet weten waar het kind staat in de ontwikkeling en bouwt daar
verder op


3. ELEMENTEN VAN DE BEGINSITUATIE

Rekening houden met de beginsituatie van het individuele kind =
individugerichte focus
 Wat kan de leerling al?
 Wat heeft hij nog nodig en de leerlijnen (leerlinggerichte kant en
leerstofgerichte kant)
 Inzicht hebben op het kind is goed voor bepalen van de zone van naaste
ontwikkeling


Rekening houden met de klasgroep = groepsgerichte focus




1

,DEEL 2: OBSERVEREN

1. WAARNEMEN

 observeren is een bijzondere vorm van waarnemen. Waarnemen is iets
opmerken via 1 of meer van je 5 zintuigen (horen, zien, proeven, ruiken of
voelen)


Waarnemen = het resultaat van een (meestal onbewust) subjectief
selectieproces.


Je kan niet alle prikkels tegelijk bewust opmerken  sommige blijven op de
achtergrond (je merkt ze wel op maar sommige prikkels komen op de voorgrond
die je dan bewust waarneemt)
 meer bewust van nieuwe of opvallende prikkels dan van reeds bekende
prikkels


Een selectie in waarnemen (voorgrond of achtergrond) gebeurt spontaan =
onbewuste selectie
 is gericht op je voorkennis en context door toevallige omstandigheden
 subjectief (selecties die wij maken zijn voor ons vanzelfsprekend maar kan
voor anderen niet zo zijn)


2. OBSERVEREN


2.1. WAT IS OBSERVEREN?
Observeren = gaat over verwonderen, openstaan, je laten raken en begrijpen
wat kinderen beweegt
 nooit toevallig, waarnemen wel toevallig = essentieel verschil
 = een doelgerichte activiteit (bewust waarnemen op basis van een vooraf
vastgelegd doel)


Als je observeert bepaal je vooraf:
- Wat wil je weten?
- Wat moet je daarvoor observeren (welke persoon, situatie)?
- Wanneer?
- Hoe organiseren?
- Waar zitten?
- Hoe observaties vastleggen?


Essentie van observeren: eerst gegevens verzamelen en geen interpretaties
toelaten
 even in de klas kijken is niet observeren maar waarnemen


2

, 2.2. WAAROM OBSERVEERT DE LERAAR?
Leraar moet een kind goed in beeld kunnen brengen: je kijkt daarbij naar de
overeenkomsten en de verschillen tussen kinderen (pedagogische benadering en
didactische aanpak)
 elk kind is uniek


Kern van het doel van observeren =
- unieke van elk kind in beeld brengen
- gemeenschappelijke kenmerken signaleren
- waarnemen van afwijkend zijn van de gangbare ontwikkeling


Door goed te observeren kan de leraar effectiever inspelen op de
onderwijsbehoeften van leerlingen
(je hebt als leraar oprechte nieuwsgierigheid naar hoe de leerling denkt nodig)
Kwaliteit van het onderwijs verhogen: effectiever inspelen op de
onderwijsbehoeften van leerlingen
=> Observeren heeft enkel zin als je weet wat je ziet → vakinhoudelijke en
vakdidactische kennis nodig en kunnen toepassen


Als het gene wat werd waargenomen correct geduid is  Volgende stap: weten
hoe te handelen om invloed te op het leren van de leerlingen te kunnen
uitoefenen


Waarom is het nu belangrijk om gegevens te verzamelen (te observeren):
- als hulpmiddel om iets of iemand beter te leren kennen en voorbereiding
op later doemoment
- kijken naar leerlingen is erg boeiend en een belangrijke inspiratiebron kan
betekenen voor hun begeleiding
- als hulpmiddel om zicht te krijgen op hun eigen talenten en werkpunten



2.3. SOORTEN OBSERVATIE
1. Participerende observatie
= de observator is zelf betrokken binnen de context van de observatie (=
deelnemen aan de situatie)


2. Niet-participerende observatie
= de observator gaat niet in interactie met het geobserveerde kind (bv
filmopname of vanop afstand)


3. Waarnemen, spontane of dagelijkse observatie
= de leraar observeert doorheen de klasdag voortdurend het gedrag, de inzet en
de prestaties (opvallend  opgeschreven)

3