Inhoudsopgave
1. Tien economische principes .......................................................................................................... 10
1.1 Hoe mensen beslissingen nemen .......................................................................................... 10
1.1.1 Principe 1: mensen moeten keuzes maken ................................................................... 10
1.1.2 Principe 2: de kosten van iets worden bepaald door datgene wat we willen opgeven
om het te krijgen. .......................................................................................................................... 10
1.1.3 Principe 3: rationele mensen denken in de marge ....................................................... 10
1.1.4 Principe 4: mensen reageren op prikkels ...................................................................... 10
1.2 Hoe mensen samen werken .................................................................................................. 10
1.2.1 Principe 5: handel kan in ieders belang zijn .................................................................. 10
1.2.2 Principe 6: markten zijn vaak een goede manier om economische activiteit te
organiseren.................................................................................................................................... 11
1.2.3 Principe 7: overheden kunnen de resultaten van de markt soms verbeteren. ............ 11
1.3 Hoe de economie als geheel werkt ....................................................................................... 11
1.3.1 Principe 8: de levensstandaard van een land hangt af van de mate waarin het land
producten en diensten kan produceren........................................................................................ 11
1.3.2 Principe 9: prijzen stijgen als de overheid te veel geld drukt ........................................ 11
1.3.3 Principe 10: de samenleving staat voor een kortetermijnafweging tussen inflatie en
werkloosheid ................................................................................................................................. 11
2. Denken als een econoom .............................................................................................................. 11
2.1 De econoom als wetenschapper ........................................................................................... 11
2.1.1 De wetenschappelijke methode: observatie, theorie en meer observatie................... 11
2.1.2 De rol van aannamen .................................................................................................... 12
2.1.3 Economische modellen ................................................................................................. 12
2.1.4 Het eerste model: het schema van economische kringloop ......................................... 12
2.1.5 Het tweede model: de grens van de productiecapaciteit ............................................. 12
2.1.6 Micro- en macro-economie ........................................................................................... 12
2.2 De econoom als beleidsadviseur. .......................................................................................... 13
2.2.1 Positivie versus normatieve analyse ............................................................................. 13
2.2.2 Economen in Den Haag ................................................................................................. 13
2.3 Waarom economen het niet eens zijn. ................................................................................. 13
2.3.1 Verschillen in wetenschappelijk oordeel....................................................................... 14
2.3.2 Verschil in waarden ....................................................................................................... 14
2.3.3 Waarneming versus realiteit ......................................................................................... 14
3. Onderlinge afhankelijkheid en de voordelen van handel ............................................................. 14
, 3.1 Een parabel voor de moderne economie .............................................................................. 14
3.1.1 Productiecapaciteit........................................................................................................ 14
3.1.2 Specialisatie en handel .................................................................................................. 14
3.2 Het principe van comparatief voordeel ................................................................................ 14
3.2.1 Absoluut kostenvoordeel .............................................................................................. 14
3.2.2 Opportunity cost en comparatief voordeel................................................................... 15
3.2.3 Comparatief voordeel en handel................................................................................... 15
3.3 Conclusie ............................................................................................................................... 15
4. De marktkrachten van vraag een aanbod ..................................................................................... 15
4.1 Markten en concurrentie ...................................................................................................... 15
4.1.1 Competitieve markten................................................................................................... 15
4.1.2 Volmaakte competitie en andere competitie ............................................................... 16
4.2 Vraag...................................................................................................................................... 16
4.2.1 De vraagcurve: de relatie tussen prijs en gevraagde hoeveelheid................................ 16
4.2.2 Marktvraag en individuele vraag ................................................................................... 16
4.2.3 Verschuivingen in de vraagcurve................................................................................... 16
4.3 Aanbod .................................................................................................................................. 18
4.3.1 De aanbodcurve: de relatie tussen prijs en aangeboden hoeveelheid ......................... 18
4.3.2 Marktaanbod en individueel aanbod ............................................................................ 18
4.3.3 Verschuivingen van de aanbodcurve ............................................................................ 18
4.4 Vraag en aanbod samen ........................................................................................................ 19
4.4.1 Evenwicht ...................................................................................................................... 19
4.4.2 Drie stappen om veranderingen in het evenwicht te analyseren ................................. 19
4.5 Conclusie: hoe prijzen de productiemiddelen opnieuw verdelen ........................................ 20
5. Elasticiteit in theorie...................................................................................................................... 20
5.1 De elasticiteit van de vraag ................................................................................................... 20
5.1.1 De prijselasticiteit van vraag en de bepalende factoren ............................................... 20
5.1.2 De prijselasticiteit van de vraag berekenen .................................................................. 20
5.1.3 De middelpuntmethode: een betere manier om percentageveranderingen en
elasticiteit te betekenen................................................................................................................ 20
5.1.4 Variatie in vraagcurves .................................................................................................. 21
5.1.5 Marktomzet en de prijselasticiteit van de vraag ........................................................... 21
5.1.6 Elasticiteit en marktomzet langs een lineaire vraagcurve............................................. 21
5.1.7 Andere vormen van vraagelasticiteit ............................................................................ 21
5.2 Elasticiteit van het aanbod .................................................................................................... 22
5.2.1 Prijselasticiteit van het aanbod en de bepalende factoren........................................... 22
, 5.2.2 De prijselasticiteit van het aanbod berekenen ............................................................. 22
5.2.3 Variatie in aanbodcurves ............................................................................................... 22
6. Vraag, aanbod en overheidsbeleid ................................................................................................ 22
6.1 Prijsmaatregelen ......................................................................................................................... 22
6.1.1 Hoe prijsplafonds marktresultaten beïnvloeden........................................................... 22
6.1.2 Hoe bodemprijzen marktresultaten beïnvloeden ......................................................... 23
6.1.3 Prijsbeheersing beoordelen .......................................................................................... 23
6.2 Belastingen ............................................................................................................................ 24
6.2.1 Hoe belasting voor kopers marktresultaten beïnvloedt ............................................... 24
6.2.2 Hoe belasting aan verkopers marktresultaten beïnvloedt ............................................ 24
6.2.3 Elasticiteit en belastingen.............................................................................................. 25
7. Consumenten, producenten en de efficiëntie van markten ......................................................... 25
7.1 Consumentensurplus............................................................................................................. 26
7.1.1 Betalingsbereidheid....................................................................................................... 26
7.1.2 De vraagcurve gebruiken om consumentensurplus te meten ...................................... 26
7.1.3 Hoe een lagere prijs het consumentensurplus vergroot ............................................... 26
7.1.4 Wat meet het consumentensurplus? ............................................................................ 26
7.2 Producentensurplus .............................................................................................................. 26
7.2.1 Kosten en verkoopbereidheid ....................................................................................... 26
7.2.2 De aanbodcurve gebruiken om het producentensurplus te meten.............................. 27
7.2.3 Hoe een hogere prijs het producentensurplus vergroot............................................... 27
7.3 Marktefficiëntie ..................................................................................................................... 27
7.3.1 De gulle sociale planner ................................................................................................ 27
7.3.2 Het marktevenwicht beoordelen .................................................................................. 27
8. Praktijk: de kosten van belastingen............................................................................................... 28
8.1 De onvermijdelijke verliezen van belastingen....................................................................... 28
8.1.1 Hoe belasting deelnemers in de markt beïnvloedt ....................................................... 28
8.1.2 Onvermijdelijke verliezen en de opbrengst van handel ................................................ 29
8.2 Factoren die onvermijdelijke verliezen bepalen ................................................................... 29
8.3 Onvermijdelijk verlies en belastingopbrengst als belastingen veranderen .......................... 30
9. Praktijk: internationale handel ...................................................................................................... 31
9.1 De onderdelen van handel .................................................................................................... 31
9.1.1 Evenwicht zonder handel .............................................................................................. 31
9.1.2 De wereldmarktprijs en comparatief voordeel ............................................................. 31
9.2 Winnaars en verliezers bij handel ......................................................................................... 31
9.2.1 Winst en verlies van een exporterend land .................................................................. 32
, 9.2.2 Winst en verlies van een importerend land .................................................................. 32
9.2.3 Effecten van invoerrechten ........................................................................................... 33
9.2.4 Effecten van importquota ............................................................................................. 34
9.3 Argumenten voor handelsbeperkingen ................................................................................ 34
9.3.1 Het banenargument ...................................................................................................... 34
9.3.2 Het nationale veiligheidsargument ............................................................................... 34
9.3.3 Het kinderschoenen-argument ..................................................................................... 34
9.3.4 Het argument van oneerlijke concurrentie ................................................................... 34
9.3.5 Het argument van bescherming als onderhandelingsinstrument................................. 34
10. Externe effecten ........................................................................................................................ 35
10.1 Externe effecten en inefficiëntie van de markt ..................................................................... 35
10.1.1 Welvaartseconomie op herhaling ................................................................................. 35
10.1.2 Negatieve externe effecten ........................................................................................... 35
10.1.3 Positieve externe effecten............................................................................................. 35
10.2 Particuliere oplossingen voor externe effecten .................................................................... 35
10.2.1 Typen particuliere oplossingen ..................................................................................... 35
10.2.2 Het theorema van Coase ............................................................................................... 36
10.2.3 Waarom particuliere oplossingen niet altijd werken .................................................... 36
10.3 Overheidsbeleid bij externe effecten .................................................................................... 36
10.3.1 Regulering...................................................................................................................... 36
10.3.2 Pigovian-belasting en subsidies ..................................................................................... 36
10.3.3 Handel in vervuilingsvergunningen ............................................................................... 36
10.3.4 Argumenten tegen de economische analyse van vervuiling ......................................... 37
11. Collectieve goederen en gemeenschappelijke middelen .......................................................... 37
11.1 Verschillende soorten goederen ........................................................................................... 37
11.2 Collectieve goederen ............................................................................................................. 38
11.2.1 Het free rider-probleem ................................................................................................ 38
11.2.2 Enkele belangrijke collectieve goederen ....................................................................... 38
11.2.3 Het probleem van een kosten-batenanalyse ................................................................ 38
11.3 Gemeenschappelijke middelen ............................................................................................. 38
11.3.1 De tragedie van de commons ........................................................................................ 38
11.3.2 Enkele belangrijke gemeenschappelijke middelen ....................................................... 39
12. De kosten van productie ................................................................................................................. 39
12.1 Wat zijn kosten? ........................................................................................................................ 39
12.1.1 Totale opbrengsten, totale kosten en winst ...................................................................... 39
12.1.2 Kosten als opportunity cost ................................................................................................ 39
1. Tien economische principes .......................................................................................................... 10
1.1 Hoe mensen beslissingen nemen .......................................................................................... 10
1.1.1 Principe 1: mensen moeten keuzes maken ................................................................... 10
1.1.2 Principe 2: de kosten van iets worden bepaald door datgene wat we willen opgeven
om het te krijgen. .......................................................................................................................... 10
1.1.3 Principe 3: rationele mensen denken in de marge ....................................................... 10
1.1.4 Principe 4: mensen reageren op prikkels ...................................................................... 10
1.2 Hoe mensen samen werken .................................................................................................. 10
1.2.1 Principe 5: handel kan in ieders belang zijn .................................................................. 10
1.2.2 Principe 6: markten zijn vaak een goede manier om economische activiteit te
organiseren.................................................................................................................................... 11
1.2.3 Principe 7: overheden kunnen de resultaten van de markt soms verbeteren. ............ 11
1.3 Hoe de economie als geheel werkt ....................................................................................... 11
1.3.1 Principe 8: de levensstandaard van een land hangt af van de mate waarin het land
producten en diensten kan produceren........................................................................................ 11
1.3.2 Principe 9: prijzen stijgen als de overheid te veel geld drukt ........................................ 11
1.3.3 Principe 10: de samenleving staat voor een kortetermijnafweging tussen inflatie en
werkloosheid ................................................................................................................................. 11
2. Denken als een econoom .............................................................................................................. 11
2.1 De econoom als wetenschapper ........................................................................................... 11
2.1.1 De wetenschappelijke methode: observatie, theorie en meer observatie................... 11
2.1.2 De rol van aannamen .................................................................................................... 12
2.1.3 Economische modellen ................................................................................................. 12
2.1.4 Het eerste model: het schema van economische kringloop ......................................... 12
2.1.5 Het tweede model: de grens van de productiecapaciteit ............................................. 12
2.1.6 Micro- en macro-economie ........................................................................................... 12
2.2 De econoom als beleidsadviseur. .......................................................................................... 13
2.2.1 Positivie versus normatieve analyse ............................................................................. 13
2.2.2 Economen in Den Haag ................................................................................................. 13
2.3 Waarom economen het niet eens zijn. ................................................................................. 13
2.3.1 Verschillen in wetenschappelijk oordeel....................................................................... 14
2.3.2 Verschil in waarden ....................................................................................................... 14
2.3.3 Waarneming versus realiteit ......................................................................................... 14
3. Onderlinge afhankelijkheid en de voordelen van handel ............................................................. 14
, 3.1 Een parabel voor de moderne economie .............................................................................. 14
3.1.1 Productiecapaciteit........................................................................................................ 14
3.1.2 Specialisatie en handel .................................................................................................. 14
3.2 Het principe van comparatief voordeel ................................................................................ 14
3.2.1 Absoluut kostenvoordeel .............................................................................................. 14
3.2.2 Opportunity cost en comparatief voordeel................................................................... 15
3.2.3 Comparatief voordeel en handel................................................................................... 15
3.3 Conclusie ............................................................................................................................... 15
4. De marktkrachten van vraag een aanbod ..................................................................................... 15
4.1 Markten en concurrentie ...................................................................................................... 15
4.1.1 Competitieve markten................................................................................................... 15
4.1.2 Volmaakte competitie en andere competitie ............................................................... 16
4.2 Vraag...................................................................................................................................... 16
4.2.1 De vraagcurve: de relatie tussen prijs en gevraagde hoeveelheid................................ 16
4.2.2 Marktvraag en individuele vraag ................................................................................... 16
4.2.3 Verschuivingen in de vraagcurve................................................................................... 16
4.3 Aanbod .................................................................................................................................. 18
4.3.1 De aanbodcurve: de relatie tussen prijs en aangeboden hoeveelheid ......................... 18
4.3.2 Marktaanbod en individueel aanbod ............................................................................ 18
4.3.3 Verschuivingen van de aanbodcurve ............................................................................ 18
4.4 Vraag en aanbod samen ........................................................................................................ 19
4.4.1 Evenwicht ...................................................................................................................... 19
4.4.2 Drie stappen om veranderingen in het evenwicht te analyseren ................................. 19
4.5 Conclusie: hoe prijzen de productiemiddelen opnieuw verdelen ........................................ 20
5. Elasticiteit in theorie...................................................................................................................... 20
5.1 De elasticiteit van de vraag ................................................................................................... 20
5.1.1 De prijselasticiteit van vraag en de bepalende factoren ............................................... 20
5.1.2 De prijselasticiteit van de vraag berekenen .................................................................. 20
5.1.3 De middelpuntmethode: een betere manier om percentageveranderingen en
elasticiteit te betekenen................................................................................................................ 20
5.1.4 Variatie in vraagcurves .................................................................................................. 21
5.1.5 Marktomzet en de prijselasticiteit van de vraag ........................................................... 21
5.1.6 Elasticiteit en marktomzet langs een lineaire vraagcurve............................................. 21
5.1.7 Andere vormen van vraagelasticiteit ............................................................................ 21
5.2 Elasticiteit van het aanbod .................................................................................................... 22
5.2.1 Prijselasticiteit van het aanbod en de bepalende factoren........................................... 22
, 5.2.2 De prijselasticiteit van het aanbod berekenen ............................................................. 22
5.2.3 Variatie in aanbodcurves ............................................................................................... 22
6. Vraag, aanbod en overheidsbeleid ................................................................................................ 22
6.1 Prijsmaatregelen ......................................................................................................................... 22
6.1.1 Hoe prijsplafonds marktresultaten beïnvloeden........................................................... 22
6.1.2 Hoe bodemprijzen marktresultaten beïnvloeden ......................................................... 23
6.1.3 Prijsbeheersing beoordelen .......................................................................................... 23
6.2 Belastingen ............................................................................................................................ 24
6.2.1 Hoe belasting voor kopers marktresultaten beïnvloedt ............................................... 24
6.2.2 Hoe belasting aan verkopers marktresultaten beïnvloedt ............................................ 24
6.2.3 Elasticiteit en belastingen.............................................................................................. 25
7. Consumenten, producenten en de efficiëntie van markten ......................................................... 25
7.1 Consumentensurplus............................................................................................................. 26
7.1.1 Betalingsbereidheid....................................................................................................... 26
7.1.2 De vraagcurve gebruiken om consumentensurplus te meten ...................................... 26
7.1.3 Hoe een lagere prijs het consumentensurplus vergroot ............................................... 26
7.1.4 Wat meet het consumentensurplus? ............................................................................ 26
7.2 Producentensurplus .............................................................................................................. 26
7.2.1 Kosten en verkoopbereidheid ....................................................................................... 26
7.2.2 De aanbodcurve gebruiken om het producentensurplus te meten.............................. 27
7.2.3 Hoe een hogere prijs het producentensurplus vergroot............................................... 27
7.3 Marktefficiëntie ..................................................................................................................... 27
7.3.1 De gulle sociale planner ................................................................................................ 27
7.3.2 Het marktevenwicht beoordelen .................................................................................. 27
8. Praktijk: de kosten van belastingen............................................................................................... 28
8.1 De onvermijdelijke verliezen van belastingen....................................................................... 28
8.1.1 Hoe belasting deelnemers in de markt beïnvloedt ....................................................... 28
8.1.2 Onvermijdelijke verliezen en de opbrengst van handel ................................................ 29
8.2 Factoren die onvermijdelijke verliezen bepalen ................................................................... 29
8.3 Onvermijdelijk verlies en belastingopbrengst als belastingen veranderen .......................... 30
9. Praktijk: internationale handel ...................................................................................................... 31
9.1 De onderdelen van handel .................................................................................................... 31
9.1.1 Evenwicht zonder handel .............................................................................................. 31
9.1.2 De wereldmarktprijs en comparatief voordeel ............................................................. 31
9.2 Winnaars en verliezers bij handel ......................................................................................... 31
9.2.1 Winst en verlies van een exporterend land .................................................................. 32
, 9.2.2 Winst en verlies van een importerend land .................................................................. 32
9.2.3 Effecten van invoerrechten ........................................................................................... 33
9.2.4 Effecten van importquota ............................................................................................. 34
9.3 Argumenten voor handelsbeperkingen ................................................................................ 34
9.3.1 Het banenargument ...................................................................................................... 34
9.3.2 Het nationale veiligheidsargument ............................................................................... 34
9.3.3 Het kinderschoenen-argument ..................................................................................... 34
9.3.4 Het argument van oneerlijke concurrentie ................................................................... 34
9.3.5 Het argument van bescherming als onderhandelingsinstrument................................. 34
10. Externe effecten ........................................................................................................................ 35
10.1 Externe effecten en inefficiëntie van de markt ..................................................................... 35
10.1.1 Welvaartseconomie op herhaling ................................................................................. 35
10.1.2 Negatieve externe effecten ........................................................................................... 35
10.1.3 Positieve externe effecten............................................................................................. 35
10.2 Particuliere oplossingen voor externe effecten .................................................................... 35
10.2.1 Typen particuliere oplossingen ..................................................................................... 35
10.2.2 Het theorema van Coase ............................................................................................... 36
10.2.3 Waarom particuliere oplossingen niet altijd werken .................................................... 36
10.3 Overheidsbeleid bij externe effecten .................................................................................... 36
10.3.1 Regulering...................................................................................................................... 36
10.3.2 Pigovian-belasting en subsidies ..................................................................................... 36
10.3.3 Handel in vervuilingsvergunningen ............................................................................... 36
10.3.4 Argumenten tegen de economische analyse van vervuiling ......................................... 37
11. Collectieve goederen en gemeenschappelijke middelen .......................................................... 37
11.1 Verschillende soorten goederen ........................................................................................... 37
11.2 Collectieve goederen ............................................................................................................. 38
11.2.1 Het free rider-probleem ................................................................................................ 38
11.2.2 Enkele belangrijke collectieve goederen ....................................................................... 38
11.2.3 Het probleem van een kosten-batenanalyse ................................................................ 38
11.3 Gemeenschappelijke middelen ............................................................................................. 38
11.3.1 De tragedie van de commons ........................................................................................ 38
11.3.2 Enkele belangrijke gemeenschappelijke middelen ....................................................... 39
12. De kosten van productie ................................................................................................................. 39
12.1 Wat zijn kosten? ........................................................................................................................ 39
12.1.1 Totale opbrengsten, totale kosten en winst ...................................................................... 39
12.1.2 Kosten als opportunity cost ................................................................................................ 39
