GRONDSLAGEN VAN HET STRAFRECHT
1. Inleiding
1.1Wat is recht? – inleiding
Ministers van Justitie
Paul van Tigchelt
Koen Geens
Vincent van Quickenborne
Rechtsgeschiedenis
= geschiedenis van het recht
Hoe samen leven?
Maatschappij; regels en sancties
o Privaatrecht: onderlinge afspraken
o Publieksrecht: machtsafspraken
Hoe redeneren de mensen in de rechtbank?
Jurist: baseert zich op de rechtsregels uit het wetboek en interpreteren het
Rechters: oordelen welke interpretatie het meest correct is
Advocaten: brengen verschillende interpretaties aan 4
Verhouding tussen rechten en plichten
Voor elk recht bestaat een bijhorende plicht
Vb in een huwelijk hebben beide partijen rechten en verplichtingen samen
Coronacrisis – wie draagt de schade?
Centrale vraag: wie is verantwoordelijk voor de schade?
Typische rechtsvraag: vraagt waar het recht antwoord op moet bieden
Algemeen principe: iedereen draagt zijn eigen schade
Uitzondering: schade door een ander
Voorbeeld fietsongeval
Fietsongeluk met vluchtmisdrijf
Kleine schade (geen politie tussenkomst)
Zelf kleren vervangen, tenzij je de dader kan identificeren (nummerplaat/auto)
Strafrecht vs. burgerlijk recht
Strafrecht: Openbaar ministerie onderzoekt bij ernstige gevallen (doden/gewonden).
Burgerlijk recht: verhaalt schade op de dader
AL HET STRAFRECHTELIJK RECHT IS BURGERRECHTELIJK RECHT ? NT <->
Voorbeeld strafrechtelijke aanklachten/beschuldigingen
Onopzettelijke slagen en verwondingen
Opzettelijke slagen en verwondingen
Schuldig verzuim: opzettelijk geen hulp bieden aan iemand in nood
Vb coronacrisis – alle schade moet betaald worden
Strafrecht: doden en gewonden strafrechtelijk onderzoek
Burgerlijk recht
, o Materiële schade
o Lichamelijke schade (meer mentaal)
o Contractuele (huis instort) en buitencontractuele (ongeval) aansprakelijkheid
Contract – wilsovereenkomst
Wilsovereenkomst: overeenkomst tussen 2 of meerdere partijen waarbij men verplicht is iets
te geven doen of laten (= basisprincipe van verbintenis)
Contract best op papier: als bewijs, er kan ook niets meer gewijzigd worden
Wie draagt de schade? Is er een contract? 2 principes
Overeenkomst = contract
o Principe 1: de overeenkomst is bindend voor de partijen
Uitvoering is verplicht, tenzij gewijzigde omstandigheden
Uitzondering: overmacht (vb blikseminslag op kot contract stopt)
Wanneer is oorlog overmacht: als hij uitbreekt (je kon je niet
voorbereiden
In 1917: geen overmacht meer, je weet dat er oorlog is
Contractuele aansprakelijkheid
o Principe 2: aansprakelijkheid bij contractbreuk
Als een partij door eigen fout niet voldoet aan de verplichtingen
aansprakelijk schadevergoeding
Geen fout van andere partij kunnen aantonen, maar toch schadevergoeding willen? GFG
Recht is overal
- coronacrisis - burenruzies -naam -
leeftijd - mode - muziek
- seksueel strafrecht - geslacht
Handelingsonbekwaam: personen die niet in staat zijn om zelfstandig rechtsbeslissingen te
nemen vb minderjarigen en personen met een beperking
3 definities van recht
1) Recht
Regelt de subjectieve rechten van rechtssubjecten via het objectief recht
Objectief recht:
- algemeen en voor iedereen geldig, niet voor een individu of een specifiek geval
- verschilt per land, regio of gemeente
Subjectief recht (2 soorten):
- Subjectieve politieke rechten: relatie met de ovh (publieksrecht)
- Subjectieve civiele rechten: relatie met de medeburgers (privaatrecht), zoals:
o Familierechten
o Vorderingsrechten (recht op vordering of aankoop)
o Intellectuele rechten: (recht op eigen creaties) ®
2) Recht
Een georganiseerde structuur voor het toepassen en afdwinging van de regels
Structuren nodig (rechtbanken, gevangenissen)
Extra regels nodig (procesrecht)
3) Recht
Een georganiseerde structuur voor de verandering van de regels
Maatschappij is niet statisch, maar verandert en evolueert continu
Recht evolueert mee
,DE definitie van recht?
= ‘Geïnstitutionaliseerde ordening van het menselijk handelen in de samenleving’
1) Recht ≠ rechtvaardig
a. Onschuldig opgesloten
b. Schuldig, maar vrijgesproken
2) Recht hebben ≠ gelijk krijgen
c. Recht afdwingen: via de rechtbank
d. Geen precedentenwerking: er kan een andere beslissing genomen worden
i. Eerdere rechtsuitspraken kunnen invloed hebben
e. Kosten-batenanalyse: rechtszaken zijn duur en nemen veel tijd in
3) Recht ≠ zaligmakend
f. Hiaten: leegtes (lacunes) in de wetgeving (vb draagmoederschap)
g. Het recht is complex
h. Meerdere oplossingen mogelijk
i. Soms te veel regelgeving of verouderde wetgeving
2. Basisbegrippen en indeling van het recht
2.1Basisbegrippen
a. Norm – wet – regel
A. Terminologie
Norm Wet Regel
- breedste betekenis, - heel breed (ook buiten - iets waar u zich gewoon
synoniem voor regel ook recht): synoniem norm aan moet/wil houden
, buiten het recht gebruikt
- breed (materiële wet): - in het recht zijn er ook
- onbepaald aantal situaties norm die van de ovh komt uitzonderingen, waarbij de
of personen (vb politiewet) regels worden aangepast aan
de situatie
- “categoriek”: omschreven - eng (formele betekenis): Vb zelfverdediging, medische
of binden norm die van de wetgever noodzaak…
Vb niet naar om geen komt (vb parlement
centje bindend
B. Gesanctioneerd of niet
Juridische normen: altijd afdwingbaar via de overheid, waardoor een sanctie kan volgen
bij overtreding.
Hulpregels: soms moet je andere rechtsgebieden raadplegen om de juiste sanctie te
bepalen.
Sancties:
o Breed scala, zoals gevangenisstraf, boete, schadevergoeding, werkstraf.
o Sancties worden pas opgelegd door de rechtbank.
o Juridische reflex: Is de sanctie streng genoeg – effectief?: is de sanctie streng
genoeg zodat die mensen afschrikt om een overtreding te begaan?
C. Gebiedend of verbiedend
Technisch gezien alleen geboden en verboden sanctioneerbaar
o Gebod = moeten
o Verboden = niet mogen
Operationaliseren: regels worden vertaald naar een gebod of verbod om ze
sanctioneerbaar te maken
D. Dwingend of aanvullend recht
Dwingend recht:
o Imperatief; afwijken is verboden.
o Beschermd individuen of een groep
o Sanctie: relatieve nietigheid
o Voorbeeld: een huurcontract moet schriftelijk zijn, anders is het ongeldig.
Aanvullend (suppletief) recht:
o Afwijken mag als partijen dat overeenkomen.
o Voorbeeld: voorschot bij aankoop van machines
Van openbare orde:
o Beschermt fundamenten van de maatschappij
o Voorbeeld: verkoop van mensen of namaakkledij is verboden
o Sanctie: absolute nietigheid
Economisch nut:
o Basisregels zorgen dat handelen makkelijker wordt
o Uitdrukkelijke of stilzwijgende keuze: als er iets niet expliciet in een contract
staat, blijven de wettelijke regels van kracht en afdwingbaar
E. Algemene normen en individuele bevelen
Algemene normen:
o Geldt voor iedereen (bijv. grondwet)
o Gericht op abstracte groepen (bijv. "huurder")
o Moet in individuele context worden bekeken
Individuele bevelen:
1. Inleiding
1.1Wat is recht? – inleiding
Ministers van Justitie
Paul van Tigchelt
Koen Geens
Vincent van Quickenborne
Rechtsgeschiedenis
= geschiedenis van het recht
Hoe samen leven?
Maatschappij; regels en sancties
o Privaatrecht: onderlinge afspraken
o Publieksrecht: machtsafspraken
Hoe redeneren de mensen in de rechtbank?
Jurist: baseert zich op de rechtsregels uit het wetboek en interpreteren het
Rechters: oordelen welke interpretatie het meest correct is
Advocaten: brengen verschillende interpretaties aan 4
Verhouding tussen rechten en plichten
Voor elk recht bestaat een bijhorende plicht
Vb in een huwelijk hebben beide partijen rechten en verplichtingen samen
Coronacrisis – wie draagt de schade?
Centrale vraag: wie is verantwoordelijk voor de schade?
Typische rechtsvraag: vraagt waar het recht antwoord op moet bieden
Algemeen principe: iedereen draagt zijn eigen schade
Uitzondering: schade door een ander
Voorbeeld fietsongeval
Fietsongeluk met vluchtmisdrijf
Kleine schade (geen politie tussenkomst)
Zelf kleren vervangen, tenzij je de dader kan identificeren (nummerplaat/auto)
Strafrecht vs. burgerlijk recht
Strafrecht: Openbaar ministerie onderzoekt bij ernstige gevallen (doden/gewonden).
Burgerlijk recht: verhaalt schade op de dader
AL HET STRAFRECHTELIJK RECHT IS BURGERRECHTELIJK RECHT ? NT <->
Voorbeeld strafrechtelijke aanklachten/beschuldigingen
Onopzettelijke slagen en verwondingen
Opzettelijke slagen en verwondingen
Schuldig verzuim: opzettelijk geen hulp bieden aan iemand in nood
Vb coronacrisis – alle schade moet betaald worden
Strafrecht: doden en gewonden strafrechtelijk onderzoek
Burgerlijk recht
, o Materiële schade
o Lichamelijke schade (meer mentaal)
o Contractuele (huis instort) en buitencontractuele (ongeval) aansprakelijkheid
Contract – wilsovereenkomst
Wilsovereenkomst: overeenkomst tussen 2 of meerdere partijen waarbij men verplicht is iets
te geven doen of laten (= basisprincipe van verbintenis)
Contract best op papier: als bewijs, er kan ook niets meer gewijzigd worden
Wie draagt de schade? Is er een contract? 2 principes
Overeenkomst = contract
o Principe 1: de overeenkomst is bindend voor de partijen
Uitvoering is verplicht, tenzij gewijzigde omstandigheden
Uitzondering: overmacht (vb blikseminslag op kot contract stopt)
Wanneer is oorlog overmacht: als hij uitbreekt (je kon je niet
voorbereiden
In 1917: geen overmacht meer, je weet dat er oorlog is
Contractuele aansprakelijkheid
o Principe 2: aansprakelijkheid bij contractbreuk
Als een partij door eigen fout niet voldoet aan de verplichtingen
aansprakelijk schadevergoeding
Geen fout van andere partij kunnen aantonen, maar toch schadevergoeding willen? GFG
Recht is overal
- coronacrisis - burenruzies -naam -
leeftijd - mode - muziek
- seksueel strafrecht - geslacht
Handelingsonbekwaam: personen die niet in staat zijn om zelfstandig rechtsbeslissingen te
nemen vb minderjarigen en personen met een beperking
3 definities van recht
1) Recht
Regelt de subjectieve rechten van rechtssubjecten via het objectief recht
Objectief recht:
- algemeen en voor iedereen geldig, niet voor een individu of een specifiek geval
- verschilt per land, regio of gemeente
Subjectief recht (2 soorten):
- Subjectieve politieke rechten: relatie met de ovh (publieksrecht)
- Subjectieve civiele rechten: relatie met de medeburgers (privaatrecht), zoals:
o Familierechten
o Vorderingsrechten (recht op vordering of aankoop)
o Intellectuele rechten: (recht op eigen creaties) ®
2) Recht
Een georganiseerde structuur voor het toepassen en afdwinging van de regels
Structuren nodig (rechtbanken, gevangenissen)
Extra regels nodig (procesrecht)
3) Recht
Een georganiseerde structuur voor de verandering van de regels
Maatschappij is niet statisch, maar verandert en evolueert continu
Recht evolueert mee
,DE definitie van recht?
= ‘Geïnstitutionaliseerde ordening van het menselijk handelen in de samenleving’
1) Recht ≠ rechtvaardig
a. Onschuldig opgesloten
b. Schuldig, maar vrijgesproken
2) Recht hebben ≠ gelijk krijgen
c. Recht afdwingen: via de rechtbank
d. Geen precedentenwerking: er kan een andere beslissing genomen worden
i. Eerdere rechtsuitspraken kunnen invloed hebben
e. Kosten-batenanalyse: rechtszaken zijn duur en nemen veel tijd in
3) Recht ≠ zaligmakend
f. Hiaten: leegtes (lacunes) in de wetgeving (vb draagmoederschap)
g. Het recht is complex
h. Meerdere oplossingen mogelijk
i. Soms te veel regelgeving of verouderde wetgeving
2. Basisbegrippen en indeling van het recht
2.1Basisbegrippen
a. Norm – wet – regel
A. Terminologie
Norm Wet Regel
- breedste betekenis, - heel breed (ook buiten - iets waar u zich gewoon
synoniem voor regel ook recht): synoniem norm aan moet/wil houden
, buiten het recht gebruikt
- breed (materiële wet): - in het recht zijn er ook
- onbepaald aantal situaties norm die van de ovh komt uitzonderingen, waarbij de
of personen (vb politiewet) regels worden aangepast aan
de situatie
- “categoriek”: omschreven - eng (formele betekenis): Vb zelfverdediging, medische
of binden norm die van de wetgever noodzaak…
Vb niet naar om geen komt (vb parlement
centje bindend
B. Gesanctioneerd of niet
Juridische normen: altijd afdwingbaar via de overheid, waardoor een sanctie kan volgen
bij overtreding.
Hulpregels: soms moet je andere rechtsgebieden raadplegen om de juiste sanctie te
bepalen.
Sancties:
o Breed scala, zoals gevangenisstraf, boete, schadevergoeding, werkstraf.
o Sancties worden pas opgelegd door de rechtbank.
o Juridische reflex: Is de sanctie streng genoeg – effectief?: is de sanctie streng
genoeg zodat die mensen afschrikt om een overtreding te begaan?
C. Gebiedend of verbiedend
Technisch gezien alleen geboden en verboden sanctioneerbaar
o Gebod = moeten
o Verboden = niet mogen
Operationaliseren: regels worden vertaald naar een gebod of verbod om ze
sanctioneerbaar te maken
D. Dwingend of aanvullend recht
Dwingend recht:
o Imperatief; afwijken is verboden.
o Beschermd individuen of een groep
o Sanctie: relatieve nietigheid
o Voorbeeld: een huurcontract moet schriftelijk zijn, anders is het ongeldig.
Aanvullend (suppletief) recht:
o Afwijken mag als partijen dat overeenkomen.
o Voorbeeld: voorschot bij aankoop van machines
Van openbare orde:
o Beschermt fundamenten van de maatschappij
o Voorbeeld: verkoop van mensen of namaakkledij is verboden
o Sanctie: absolute nietigheid
Economisch nut:
o Basisregels zorgen dat handelen makkelijker wordt
o Uitdrukkelijke of stilzwijgende keuze: als er iets niet expliciet in een contract
staat, blijven de wettelijke regels van kracht en afdwingbaar
E. Algemene normen en individuele bevelen
Algemene normen:
o Geldt voor iedereen (bijv. grondwet)
o Gericht op abstracte groepen (bijv. "huurder")
o Moet in individuele context worden bekeken
Individuele bevelen:
