BIOPSYCHOLOGIE
HC 1: NEURO-ANATOMIE
1. WAT IS BIOPSYCHOLOGIE?
• Bestudeert de biologische mechanismen van gedrag.
• Invloeden Nature <=> Nurture: via complexe neurobiologie!
➔ de grens tussen het ‘biologische’ en het ‘psychologische’ vervaagt.
10 principes van het zenuwstelsel
1. Neuronale circuits zijn de functionele eenheden van het zenuwstelsel
2. Het zenuwstelsel is ingedeeld in een sensorisch en een motorisch gedeelte
3. Het centraal zenuwstelsel functioneert op meerdere niveaus en is zowel hiërarchisch
als parallel georganiseerd.
4. Veel hersen circuits zijn gekruist (contralateraal)
5. Hersenfuncties liggen gelokaliseerd en verspreid
6. De hersenen zijn symmetrisch en asymmetrisch
7. Het zenuwstelsel werkt door de balans tussen excitatie en inhibitie
8. De hersenen scheiden de sensorische input voor objectherkenning en –beweging
9. Het zenuwstelsel leidt tot motoriek in een perceptuele wereld die de hersenen
construeren (internalisatie van de werkelijkheid)
10. Neuroplasticiteit is het kenmerk van een functionerend zenuwstelsel
2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN HET ZENUWSTELSEL
2.1 FUNCTIONELE INDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
Functionele indeling:
• Afferent zenuwstelsel
o Somatisch
o Visceraal
• Efferent zenuwstelsel
o Somatisch
o Autonoom
▪ Parasympatisch
▪ Sympathisch
• Integrerend, verwerkend deel
Het afferente zenuwstelsel omvat de
zenuwimpulsen die naar de hersenen gestuurd
worden. Dit omvat een somatisch deel en een
visceraal deel.
Anatomie indeling:
• Centraal zenuwstelsel
• Perifeer zenuwstelsel
1
,Als we kijken naar de bouw van het zenuwstelsel, dan zorgt het centrale zenuwstelsel (CZS)
vooral voor de coördinatie, terwijl de aan- en afvoerende zenuwen bij het perifere zenuwstelsel
horen.
2.2 NEUROANATOMIE
I. MACRO – ANATOMIE VAN HET ZENUWSTELSEL
I.1 PERIFEER ZENUWSTELSTEL
1. Hersen- of craniale zenuwen (12 paar)
2. Ruggenmerg- of spinale zenuwen (31 paar)
3. Autonoom zenuwstelsel
Perifere zenuwstelsel (PZS) ALLES IN BLAUW OP
PRENTJE
• Deel dat instaat voor het opvangen en
het doorgeven van prikkels
• Ligt minder beschermd tussen de perifere
delen van het lichaam
CRANIALE ZENUWEN
12 paar craniale zenuwen, verbonden met hersenen
en hersenstam
Naam + romeinse cijfer
Functies:
• sensibel (bijv. reukzenuw)– motorisch (bijv.
n. oculomotorius) – gemengd (bijv. n. facialis
> propioreceptoren in de aangezichtsspieren en gelaatsuitdrukkingen
• somatisch (bijv. voor gelaatsuitdrukkingen)– autonoom (n. vagus > regulering
ademhaling )
Bezenuwen hoofd en hals
2
,Belangrijke zintuiglijke functie (zicht, gehoor, reuk, smaak)
i. Nervus olfactorius (I)
Zuiver sensorische zenuw die geurinfo van de neus naar de hersenen leidt via de zeefplaat.
ii. Nervus opticus (II)
Zuiver sensorische zenuw die visuele informatie via het chiasma opticum naar de occipitale
kwab transporteert.
iii. Nervus oculomotorius (III)
Zuiver motorisch; stuurt extrinsieke oogspieren en intrinsieke spieren die iris en lens regelen.
iv. Nervus trochlearis (IV)
Zuiver motorisch; stuurt een extrinsieke oogspier voor oogbewegingen.
v. Nervus trigeminus (V)
Gemengde zenuw; sensorisch voor het gezicht (3 takken) en motorisch voor kauwspieren.
vi. Nervus abducens (VI)
Zuiver motorisch; stuurt een extrinsieke oogspier voor oogbewegingen.
vii. Nervus facialis (VII)
Gemengd; smaak voor voorste 2/3 tong en motorisch voor gelaatsuitdrukkingen.
viii. Nervus vestibulocochlearis (VIII)
Sensorisch; evenwichtsinformatie (vestibularis) en gehoor (cochlearis).
3
, ix. Nervus glossopharyngeus (IX)
Gemengd; smaak en bloeddrukregistratie achterste 1/3 tong, motorisch voor slikspieren en
speekselklieren.
x. Nervus vagus (X)
Gemengd; sensorisch voor oorschelp, keel en organen; motorisch voor parasympatisch
zenuwstelsel en organen.
xi. Nervus accessorius (XI)
Zuiver motorisch; stuurt spieren in gehemelte, keel, hals en schouder.
xii. Nervus hypoglossus (XII)
Zuiver motorisch; stuurt tongspieren.
• Schade aan craniale zenuwen geeft verschillende klachten, afhankelijk van welke zenuw
beschadigd is.
o Letsel aan nervus opticus → visuele stoornissen.
o Letsel aan nervus facialis → gezichtsverlamming.
o Letsel aan nervus trigeminus → gevoelloosheid in het gezicht en kauwproblemen.
o Weten welke zenuw is aangetast is belangrijk om symptomen en
motorische/zintuiglijke gevolgen te begrijpen.
RUGGENMERGZENUWEN (+ PLEXUSSEN)
De ruggenmergzenuwen en het ruggenmerg →beschermd door de wervels.
Wervelstructuur:
Wervelkolom = ruggengraat
➝ Zorgt voor steun en bescherming van het zenuwstelsel
Wervellichaam (corpus vertebrae)
➝ Dragend deel van de wervel
➝ Tussenin: tussenwervelschijven
(schokdemping + beweging)
Wervelboog (arcus vertebrae)
Werveluitsteeksels (processus articularis)
➝ Aanhechting van spieren en ligamenten
Wervelgat (foramen vertebrale)
➝ Opening waar het ruggenmerg doorheen loopt
Foramen intervertebrale (zijkant)
➝ Hier lopen de spinale zenuwen uit het ruggenmerg naar buiten
Ruggenmergzenuwen (31 paar):
• Cervicale zenuwen → nek + bovenste ledematen
• Thoracale zenuwen → borstgebied
• Lumbale zenuwen → onderrug + benen
• Sacrale zenuwen → bekken + benen
• Coccygeale zenuw → staartbeen, klein deel gevoel
4
HC 1: NEURO-ANATOMIE
1. WAT IS BIOPSYCHOLOGIE?
• Bestudeert de biologische mechanismen van gedrag.
• Invloeden Nature <=> Nurture: via complexe neurobiologie!
➔ de grens tussen het ‘biologische’ en het ‘psychologische’ vervaagt.
10 principes van het zenuwstelsel
1. Neuronale circuits zijn de functionele eenheden van het zenuwstelsel
2. Het zenuwstelsel is ingedeeld in een sensorisch en een motorisch gedeelte
3. Het centraal zenuwstelsel functioneert op meerdere niveaus en is zowel hiërarchisch
als parallel georganiseerd.
4. Veel hersen circuits zijn gekruist (contralateraal)
5. Hersenfuncties liggen gelokaliseerd en verspreid
6. De hersenen zijn symmetrisch en asymmetrisch
7. Het zenuwstelsel werkt door de balans tussen excitatie en inhibitie
8. De hersenen scheiden de sensorische input voor objectherkenning en –beweging
9. Het zenuwstelsel leidt tot motoriek in een perceptuele wereld die de hersenen
construeren (internalisatie van de werkelijkheid)
10. Neuroplasticiteit is het kenmerk van een functionerend zenuwstelsel
2. ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN HET ZENUWSTELSEL
2.1 FUNCTIONELE INDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
Functionele indeling:
• Afferent zenuwstelsel
o Somatisch
o Visceraal
• Efferent zenuwstelsel
o Somatisch
o Autonoom
▪ Parasympatisch
▪ Sympathisch
• Integrerend, verwerkend deel
Het afferente zenuwstelsel omvat de
zenuwimpulsen die naar de hersenen gestuurd
worden. Dit omvat een somatisch deel en een
visceraal deel.
Anatomie indeling:
• Centraal zenuwstelsel
• Perifeer zenuwstelsel
1
,Als we kijken naar de bouw van het zenuwstelsel, dan zorgt het centrale zenuwstelsel (CZS)
vooral voor de coördinatie, terwijl de aan- en afvoerende zenuwen bij het perifere zenuwstelsel
horen.
2.2 NEUROANATOMIE
I. MACRO – ANATOMIE VAN HET ZENUWSTELSEL
I.1 PERIFEER ZENUWSTELSTEL
1. Hersen- of craniale zenuwen (12 paar)
2. Ruggenmerg- of spinale zenuwen (31 paar)
3. Autonoom zenuwstelsel
Perifere zenuwstelsel (PZS) ALLES IN BLAUW OP
PRENTJE
• Deel dat instaat voor het opvangen en
het doorgeven van prikkels
• Ligt minder beschermd tussen de perifere
delen van het lichaam
CRANIALE ZENUWEN
12 paar craniale zenuwen, verbonden met hersenen
en hersenstam
Naam + romeinse cijfer
Functies:
• sensibel (bijv. reukzenuw)– motorisch (bijv.
n. oculomotorius) – gemengd (bijv. n. facialis
> propioreceptoren in de aangezichtsspieren en gelaatsuitdrukkingen
• somatisch (bijv. voor gelaatsuitdrukkingen)– autonoom (n. vagus > regulering
ademhaling )
Bezenuwen hoofd en hals
2
,Belangrijke zintuiglijke functie (zicht, gehoor, reuk, smaak)
i. Nervus olfactorius (I)
Zuiver sensorische zenuw die geurinfo van de neus naar de hersenen leidt via de zeefplaat.
ii. Nervus opticus (II)
Zuiver sensorische zenuw die visuele informatie via het chiasma opticum naar de occipitale
kwab transporteert.
iii. Nervus oculomotorius (III)
Zuiver motorisch; stuurt extrinsieke oogspieren en intrinsieke spieren die iris en lens regelen.
iv. Nervus trochlearis (IV)
Zuiver motorisch; stuurt een extrinsieke oogspier voor oogbewegingen.
v. Nervus trigeminus (V)
Gemengde zenuw; sensorisch voor het gezicht (3 takken) en motorisch voor kauwspieren.
vi. Nervus abducens (VI)
Zuiver motorisch; stuurt een extrinsieke oogspier voor oogbewegingen.
vii. Nervus facialis (VII)
Gemengd; smaak voor voorste 2/3 tong en motorisch voor gelaatsuitdrukkingen.
viii. Nervus vestibulocochlearis (VIII)
Sensorisch; evenwichtsinformatie (vestibularis) en gehoor (cochlearis).
3
, ix. Nervus glossopharyngeus (IX)
Gemengd; smaak en bloeddrukregistratie achterste 1/3 tong, motorisch voor slikspieren en
speekselklieren.
x. Nervus vagus (X)
Gemengd; sensorisch voor oorschelp, keel en organen; motorisch voor parasympatisch
zenuwstelsel en organen.
xi. Nervus accessorius (XI)
Zuiver motorisch; stuurt spieren in gehemelte, keel, hals en schouder.
xii. Nervus hypoglossus (XII)
Zuiver motorisch; stuurt tongspieren.
• Schade aan craniale zenuwen geeft verschillende klachten, afhankelijk van welke zenuw
beschadigd is.
o Letsel aan nervus opticus → visuele stoornissen.
o Letsel aan nervus facialis → gezichtsverlamming.
o Letsel aan nervus trigeminus → gevoelloosheid in het gezicht en kauwproblemen.
o Weten welke zenuw is aangetast is belangrijk om symptomen en
motorische/zintuiglijke gevolgen te begrijpen.
RUGGENMERGZENUWEN (+ PLEXUSSEN)
De ruggenmergzenuwen en het ruggenmerg →beschermd door de wervels.
Wervelstructuur:
Wervelkolom = ruggengraat
➝ Zorgt voor steun en bescherming van het zenuwstelsel
Wervellichaam (corpus vertebrae)
➝ Dragend deel van de wervel
➝ Tussenin: tussenwervelschijven
(schokdemping + beweging)
Wervelboog (arcus vertebrae)
Werveluitsteeksels (processus articularis)
➝ Aanhechting van spieren en ligamenten
Wervelgat (foramen vertebrale)
➝ Opening waar het ruggenmerg doorheen loopt
Foramen intervertebrale (zijkant)
➝ Hier lopen de spinale zenuwen uit het ruggenmerg naar buiten
Ruggenmergzenuwen (31 paar):
• Cervicale zenuwen → nek + bovenste ledematen
• Thoracale zenuwen → borstgebied
• Lumbale zenuwen → onderrug + benen
• Sacrale zenuwen → bekken + benen
• Coccygeale zenuw → staartbeen, klein deel gevoel
4
