Vreemdelingenrecht
Inhoud
Inleiding en een historisch overzicht in vogelvlucht van het
vreemdelingenrecht in België......................................................................4
§1. Kennismaking en praktische informatie..............................................4
§2. Een historisch overzicht in vogelvlucht...............................................7
1950-1980: eerste bouwstenen.............................................................7
1980-1991: law in the books.................................................................8
1991-2000: law in the books versus law in action.................................9
2000-2010: europeanisering................................................................10
2010-2020: een steeds complexer en onleesbaar regelgevend kader 11
Besluit en de meest recente ontwikkelingen.......................................13
Hoofdstuk 1. Kort verblijf, verblijf als student, als werknemer en als
zelfstandige................................................................................................14
Inleiding..................................................................................................14
§1. Kort verblijf........................................................................................15
1.1. De regel........................................................................................15
1.2. Uitzonderingen.............................................................................18
§2. Verblijf als buitenlandse student.......................................................19
§3. arbeid in loondienst...........................................................................25
3.1. Tewerkstellingsmogelijkheden van niet-arbeidsmigranten (Wet 9
mei 2018 en KB 2 september 2018)....................................................28
3.2. Arbeid in loondienst mogelijkheden inzake arbeidsmigratie
(Vlaamse situatie)................................................................................29
3.3. Procedure......................................................................................35
§4. Zelfstandige beroepsactiviteiten (geen leerstof)...............................37
4.1. Toepassingsgebied........................................................................37
4.2. Basisregel: voorafgaande toestemming onder de vorm van een
beroepskaart........................................................................................39
4.3. Uitzondering: vrijstelling van de plicht om houder te zijn van een
beroepskaart........................................................................................41
4.4. Procedure en rechtsmiddelen.......................................................41
1
,Hoofdstuk 2. Asielprocedure, tijdelijke bescherming en humanitaire
beschermingsstatuten...............................................................................44
§1. Asielprocedure (verzoek om internationale bescherming)................44
Inleiding...............................................................................................44
1.1. Inhoudelijke beoordeling: wie komt in aanmerking voor status van
vluchteling en subsidiaire bescherming?.............................................46
1.2. Procedureel kader.........................................................................51
1.3. (Verblijfs)statuut tijdens en na de procedure................................57
§2. Status tijdelijk ontheemde (Oekraïne)...............................................61
§3. Humanitaire verblijfsstatuten............................................................63
Inleiding...............................................................................................63
3.1. Verblijf om medische redenen (art. 9ter en 9quater
Vreemdelingenwet)..............................................................................63
3.2. Verblijf als niet-begeleide minderjarige vreemdeling (NBMV).......66
3.3. Verblijf als slachtoffer van mensenhandel....................................70
3.4. Verblijf als staatloze......................................................................72
Hoofdstuk 3. Migratie om familiale redenen..............................................74
Discussie.................................................................................................74
Inleiding..................................................................................................74
§1. Kring van begunstigen......................................................................75
1.1. Resident is een Unieburger...........................................................75
1.2. Resident is een Belg (die geen gebruik maakt van vrij verkeer van
personen).............................................................................................77
1.3. Resident is een derdelander (met beperkt of onbeperkt
verblijfsrecht).......................................................................................78
Verschil in behandeling........................................................................78
§2. Materiële voorwaarden......................................................................80
2.1. Resident is een Unie- of EER-burger of Belg die gebruik maakt van
vrij verkeer personen...........................................................................80
2.2. Resident is een Belg (die geen gebruik maakt van vrij verkeer
personen).............................................................................................80
2.3. Resident is een derdelander (beperkt of onbeperkt verblijf)........80
Verschil in behandeling........................................................................81
Over de inhoudelijke voorwaarden......................................................81
2
, §3. Procedurele voorwaarden en verblijfsrecht voor overgekomen
gezinsleden.............................................................................................83
Hoofdstuk 4. Juridische instrumenten van migratiehandhaving................85
Inleiding..................................................................................................85
§1. Migratiehandhaving via verblijfsreglementering...............................87
1.1. Verwijdering..................................................................................87
1.2. Detentie........................................................................................92
§2. Migratiehandhaving via sociaal recht................................................95
2.1. Basisregel: (enkel) recht op dringende medische hulp.................97
2.2. Uitzonderingen ingevolge doorwerking van grondrechten in de
rechtspraak van arbeidsgerechten......................................................98
Besluit.....................................................................................................99
Hoofdstuk 5. Juridische instrumenten van integratie van vreemdelingen in
België.......................................................................................................101
Inleiding................................................................................................101
§1. Openstellen van bepaalde rechten..................................................102
A. Sociale rechten..............................................................................102
B. Nationaliteitsverwerving................................................................108
§2. Koppelen van bepaalde rechten aan criteria van
integratie(bereidheid)...........................................................................113
A. Sociale rechten met de toegang tot sociale huisvesting...............113
B. Verblijfsrechten..............................................................................115
§3. Via specifieke structuren – inburgering...........................................116
Besluit...................................................................................................117
3
,Inleiding en een historisch overzicht in
vogelvlucht van het vreemdelingenrecht in
België
§1. Kennismaking en praktische informatie
Inhoud
Migratiemogelijkheden
o 30/09: kort verblijf – verblijf omwille van studie
(studiemigratie) – verblijf omwille van werk (arbeidsmigratie)
o 7/10 en 14/10: asiel en humanitaire beschermingsstatuten
o 21/10: migratie om familiale redenen
Migratiehandhaving
o 28/10: verwijdering – detentie – handhaving via sociaal recht -
strafrecht
Integratie
o 4/11: inburgering – nationaliteitsverwerving – integratie via
sociale rechten
Studiemateriaal:
Slides en achtergrondteksten (via Toledo). De leerstof is wat
gedoceerd wordt tijdens de les, teksten zijn extra.
Weblectures
Wetgevingsbundel migratierecht 2025 (D. Vanheule, E. Desmet en S.
Bouckaert) via VRG-cursusdienst
Examen: schriftelijk en mondeling
Het examen bestaat uit twee delen, één voor elk van de door beide
professoren behandelde materie(s). Beide delen hebben een gelijk gewicht
in het eindresultaat.
Voor zowel het Belgische als het Europese luik bestaat het examen
enerzijds uit een schriftelijk onderdeel dat (2/3de van het eindcijfer).
Het schriftelijk examen duurt 2 uur en enkel het gebruik van officiële
juridische documenten (wetgeving en rechtspraak) is toegestaan.
Anderzijds omvat het examen, zowel voor het Belgische als het Europese
luik, een mondeling onderdeel (1/3de van het eindresultaat). Het
mondelinge onderdeel vindt plaats op dezelfde dag als het schriftelijke
examen. Het duurt 10 minuten per professor. Het bestaat uit een
mondelinge toelichting en discussie over een paper (max 2 pagina’s) die
4
,de studenten op voorhand hebben kunnen uitschrijven (en ook enkele
dagen voor het examen aan de professoren moeten overmaken).
5
, Wat is het vreemdelingenrecht?
Vreemdelingenrecht (of migratierecht) is de studie van ontwikkelingen
in het recht met betrekking tot drie grote maatschappelijke
vraagstukken.
Welke migratiemogelijkheden bestaan er voor vreemdelingen in
België en hoe wordt dat procedureel georganiseerd?
Dit betreft de migratie kwestie. Ofwel een opengrenzenbeleid ofwel een
gesloten beleid. Geen land in de wereld heeft zo een beleid, ze zitten
allemaal ergens daartussen. Verder kan het beleid ofwel een actief beleid
(arbeids-, studiemigratie) zijn ofwel een beschermingsmigratie zijn
(asiel).
Welke (juridische) instrumenten zet men in de strijd tegen
ongewenste migratie (zowel preventief als repressief)?
Dat is de migratiehandhaving, die gaat bepalen welke instrumenten gaan
gebruikt worden om de onregelmatigheden te regelen (strafrecht, gesloten
centra, sociaalrecht, …). Hier is de spanning met o.a. mensenrechten het
sterkst.
Welke (juridische) instrumenten zet men in met het oog op het
bevorderen van de participatie en integratie van nieuwkomers en
vreemdelingen die reeds (soms lang) op het grondgebied
verblijven?
Dat is de vraag van de integratie, het gaat om die mensen aan te zetten
om te participeren aan de samenleving. De waaier van instrumenten is
hier ook zeer breed (inburgering, nationaliteitswetgeving, … telkens kan
het ook streng zijn, verplicht of niet, met sancties of niet, worden al dan
niet rechten toegekend en indien ja de welke?)1.
Waar bevindt zicht het vreemdelingenrecht?
Een beetje overal… Het is verspreid over verschillende institutionele
niveaus (meergelaagdheid): Internationaal; Europees; Intern / Belgisch (!
Zowel federaal als deelstaten hebben bevoegdheden. Ook de gemeenten
hebben een rol).
En het is ook verspreid over verschillende rechtstakken (categoriaal
rechtsgebied): Publiek/administratief recht (verblijfswetgeving); Sociaal
recht; Strafrecht; Burgerlijk recht (nationaliteitswetgeving, staatloosheid,
voogdij NBMV2).
Spanningen:
1
Naar elk van de kwesties/vragen wordt er in het overzicht (infra) gekeken.
2
Niet begeleide minderjarige vreemdelingen
6
Inhoud
Inleiding en een historisch overzicht in vogelvlucht van het
vreemdelingenrecht in België......................................................................4
§1. Kennismaking en praktische informatie..............................................4
§2. Een historisch overzicht in vogelvlucht...............................................7
1950-1980: eerste bouwstenen.............................................................7
1980-1991: law in the books.................................................................8
1991-2000: law in the books versus law in action.................................9
2000-2010: europeanisering................................................................10
2010-2020: een steeds complexer en onleesbaar regelgevend kader 11
Besluit en de meest recente ontwikkelingen.......................................13
Hoofdstuk 1. Kort verblijf, verblijf als student, als werknemer en als
zelfstandige................................................................................................14
Inleiding..................................................................................................14
§1. Kort verblijf........................................................................................15
1.1. De regel........................................................................................15
1.2. Uitzonderingen.............................................................................18
§2. Verblijf als buitenlandse student.......................................................19
§3. arbeid in loondienst...........................................................................25
3.1. Tewerkstellingsmogelijkheden van niet-arbeidsmigranten (Wet 9
mei 2018 en KB 2 september 2018)....................................................28
3.2. Arbeid in loondienst mogelijkheden inzake arbeidsmigratie
(Vlaamse situatie)................................................................................29
3.3. Procedure......................................................................................35
§4. Zelfstandige beroepsactiviteiten (geen leerstof)...............................37
4.1. Toepassingsgebied........................................................................37
4.2. Basisregel: voorafgaande toestemming onder de vorm van een
beroepskaart........................................................................................39
4.3. Uitzondering: vrijstelling van de plicht om houder te zijn van een
beroepskaart........................................................................................41
4.4. Procedure en rechtsmiddelen.......................................................41
1
,Hoofdstuk 2. Asielprocedure, tijdelijke bescherming en humanitaire
beschermingsstatuten...............................................................................44
§1. Asielprocedure (verzoek om internationale bescherming)................44
Inleiding...............................................................................................44
1.1. Inhoudelijke beoordeling: wie komt in aanmerking voor status van
vluchteling en subsidiaire bescherming?.............................................46
1.2. Procedureel kader.........................................................................51
1.3. (Verblijfs)statuut tijdens en na de procedure................................57
§2. Status tijdelijk ontheemde (Oekraïne)...............................................61
§3. Humanitaire verblijfsstatuten............................................................63
Inleiding...............................................................................................63
3.1. Verblijf om medische redenen (art. 9ter en 9quater
Vreemdelingenwet)..............................................................................63
3.2. Verblijf als niet-begeleide minderjarige vreemdeling (NBMV).......66
3.3. Verblijf als slachtoffer van mensenhandel....................................70
3.4. Verblijf als staatloze......................................................................72
Hoofdstuk 3. Migratie om familiale redenen..............................................74
Discussie.................................................................................................74
Inleiding..................................................................................................74
§1. Kring van begunstigen......................................................................75
1.1. Resident is een Unieburger...........................................................75
1.2. Resident is een Belg (die geen gebruik maakt van vrij verkeer van
personen).............................................................................................77
1.3. Resident is een derdelander (met beperkt of onbeperkt
verblijfsrecht).......................................................................................78
Verschil in behandeling........................................................................78
§2. Materiële voorwaarden......................................................................80
2.1. Resident is een Unie- of EER-burger of Belg die gebruik maakt van
vrij verkeer personen...........................................................................80
2.2. Resident is een Belg (die geen gebruik maakt van vrij verkeer
personen).............................................................................................80
2.3. Resident is een derdelander (beperkt of onbeperkt verblijf)........80
Verschil in behandeling........................................................................81
Over de inhoudelijke voorwaarden......................................................81
2
, §3. Procedurele voorwaarden en verblijfsrecht voor overgekomen
gezinsleden.............................................................................................83
Hoofdstuk 4. Juridische instrumenten van migratiehandhaving................85
Inleiding..................................................................................................85
§1. Migratiehandhaving via verblijfsreglementering...............................87
1.1. Verwijdering..................................................................................87
1.2. Detentie........................................................................................92
§2. Migratiehandhaving via sociaal recht................................................95
2.1. Basisregel: (enkel) recht op dringende medische hulp.................97
2.2. Uitzonderingen ingevolge doorwerking van grondrechten in de
rechtspraak van arbeidsgerechten......................................................98
Besluit.....................................................................................................99
Hoofdstuk 5. Juridische instrumenten van integratie van vreemdelingen in
België.......................................................................................................101
Inleiding................................................................................................101
§1. Openstellen van bepaalde rechten..................................................102
A. Sociale rechten..............................................................................102
B. Nationaliteitsverwerving................................................................108
§2. Koppelen van bepaalde rechten aan criteria van
integratie(bereidheid)...........................................................................113
A. Sociale rechten met de toegang tot sociale huisvesting...............113
B. Verblijfsrechten..............................................................................115
§3. Via specifieke structuren – inburgering...........................................116
Besluit...................................................................................................117
3
,Inleiding en een historisch overzicht in
vogelvlucht van het vreemdelingenrecht in
België
§1. Kennismaking en praktische informatie
Inhoud
Migratiemogelijkheden
o 30/09: kort verblijf – verblijf omwille van studie
(studiemigratie) – verblijf omwille van werk (arbeidsmigratie)
o 7/10 en 14/10: asiel en humanitaire beschermingsstatuten
o 21/10: migratie om familiale redenen
Migratiehandhaving
o 28/10: verwijdering – detentie – handhaving via sociaal recht -
strafrecht
Integratie
o 4/11: inburgering – nationaliteitsverwerving – integratie via
sociale rechten
Studiemateriaal:
Slides en achtergrondteksten (via Toledo). De leerstof is wat
gedoceerd wordt tijdens de les, teksten zijn extra.
Weblectures
Wetgevingsbundel migratierecht 2025 (D. Vanheule, E. Desmet en S.
Bouckaert) via VRG-cursusdienst
Examen: schriftelijk en mondeling
Het examen bestaat uit twee delen, één voor elk van de door beide
professoren behandelde materie(s). Beide delen hebben een gelijk gewicht
in het eindresultaat.
Voor zowel het Belgische als het Europese luik bestaat het examen
enerzijds uit een schriftelijk onderdeel dat (2/3de van het eindcijfer).
Het schriftelijk examen duurt 2 uur en enkel het gebruik van officiële
juridische documenten (wetgeving en rechtspraak) is toegestaan.
Anderzijds omvat het examen, zowel voor het Belgische als het Europese
luik, een mondeling onderdeel (1/3de van het eindresultaat). Het
mondelinge onderdeel vindt plaats op dezelfde dag als het schriftelijke
examen. Het duurt 10 minuten per professor. Het bestaat uit een
mondelinge toelichting en discussie over een paper (max 2 pagina’s) die
4
,de studenten op voorhand hebben kunnen uitschrijven (en ook enkele
dagen voor het examen aan de professoren moeten overmaken).
5
, Wat is het vreemdelingenrecht?
Vreemdelingenrecht (of migratierecht) is de studie van ontwikkelingen
in het recht met betrekking tot drie grote maatschappelijke
vraagstukken.
Welke migratiemogelijkheden bestaan er voor vreemdelingen in
België en hoe wordt dat procedureel georganiseerd?
Dit betreft de migratie kwestie. Ofwel een opengrenzenbeleid ofwel een
gesloten beleid. Geen land in de wereld heeft zo een beleid, ze zitten
allemaal ergens daartussen. Verder kan het beleid ofwel een actief beleid
(arbeids-, studiemigratie) zijn ofwel een beschermingsmigratie zijn
(asiel).
Welke (juridische) instrumenten zet men in de strijd tegen
ongewenste migratie (zowel preventief als repressief)?
Dat is de migratiehandhaving, die gaat bepalen welke instrumenten gaan
gebruikt worden om de onregelmatigheden te regelen (strafrecht, gesloten
centra, sociaalrecht, …). Hier is de spanning met o.a. mensenrechten het
sterkst.
Welke (juridische) instrumenten zet men in met het oog op het
bevorderen van de participatie en integratie van nieuwkomers en
vreemdelingen die reeds (soms lang) op het grondgebied
verblijven?
Dat is de vraag van de integratie, het gaat om die mensen aan te zetten
om te participeren aan de samenleving. De waaier van instrumenten is
hier ook zeer breed (inburgering, nationaliteitswetgeving, … telkens kan
het ook streng zijn, verplicht of niet, met sancties of niet, worden al dan
niet rechten toegekend en indien ja de welke?)1.
Waar bevindt zicht het vreemdelingenrecht?
Een beetje overal… Het is verspreid over verschillende institutionele
niveaus (meergelaagdheid): Internationaal; Europees; Intern / Belgisch (!
Zowel federaal als deelstaten hebben bevoegdheden. Ook de gemeenten
hebben een rol).
En het is ook verspreid over verschillende rechtstakken (categoriaal
rechtsgebied): Publiek/administratief recht (verblijfswetgeving); Sociaal
recht; Strafrecht; Burgerlijk recht (nationaliteitswetgeving, staatloosheid,
voogdij NBMV2).
Spanningen:
1
Naar elk van de kwesties/vragen wordt er in het overzicht (infra) gekeken.
2
Niet begeleide minderjarige vreemdelingen
6
