Hoofdstuk 1: Pedagogiek en opvoeding ...................................................................... 1
1.1 Beschrijving van begrip pedagogiek................................................................... 1
1.2 Doel van pedagogiek ........................................................................................ 1
1.3 Pedagogiek versus orthopedagogiek ................................................................. 2
1.4 Wat verstaan we onder opvoeden?.................................................................... 2
1.5 Welke factoren beïnvloeden de ontwikkeling van een kind? ................................ 3
1.6 Is opvoeden een zaak van de ouders alleen? ...................................................... 4
Hoofdstuk 2: sociaal-ecologisch model Bronfenbrenner ............................................. 5
2.1 Microsysteem.................................................................................................. 6
Microsysteem in het orthopedagogisch grondplan ............................................... 8
2.2 Het mesosysteem............................................................................................ 8
Mesosysteem in het orthopedagogisch grondplan ............................................. 10
2.3 Exosysteem................................................................................................... 10
2.4 Macrosysteem .............................................................................................. 11
Macrosysteem in het orthopedagogisch grondplan ............................................ 12
2.5 Het chronosysteem ....................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: het sociaal-contextueel procesmodel van Belsky.................................. 13
Inleiding ............................................................................................................. 13
Kenmerken van de ouder ..................................................................................... 14
Kenmerken van het kind ...................................................................................... 14
De sociale context/contextvariabelen ................................................................... 14
‘Bu erhypothese’ ............................................................................................... 15
Conclusie........................................................................................................... 15
Hoofdstuk 4: Balansmodel vvan Bakker ................................................................... 16
Hoofdstuk 5: Pedagogisch schema van Hellinckx ..................................................... 19
5.1 Componenten van opvoedingssituatie ............................................................ 20
5.1.1 Pedagogische vraag ................................................................................. 21
5.1.1.1 Het a ectieve ontwikkelingsaspect .................................................... 21
5.1.1.2 Het cognitieve ontwikkelingsaspect ................................................... 22
5.1.1.3 Het conatieve ontwikkelingsaspect .................................................... 22
5.1.2 Het pedagogisch aanbod ......................................................................... 22
, 5.3 Opvoedingsdomein ....................................................................................... 23
5.4 Drie invalshoeken .......................................................................................... 24
1. Aandacht geven ........................................................................................... 24
2. Hulp bieden ................................................................................................. 25
3. Grenzen aangeven ....................................................................................... 26
4. Sancties ...................................................................................................... 27
Hoofdstuk 6: Aware parenting ................................................................................. 29
Hechting bevorderend ouderschap ...................................................................... 30
Democratische discipline .................................................................................... 31
Herstel van stress en trauma ............................................................................... 32
Hoofdstuk 7: Opvoedingsstijlen ............................................................................... 33
Inleiding ............................................................................................................. 33
7.1 Autoritaire opvoedingsstijl .............................................................................. 34
7.2 Autoritatieve/democratische/gezaghebbende opvoedingsstijl ........................... 35
7.3 Toegeeflijke/permissieve opvoeddingsstijl ....................................................... 36
7.4 Verwaarlozende opvoedinsstijl ....................................................................... 36
Hoofdstuk 8: Opvoeden in een snel veranderende maatschappij ............................... 37
8.1 Democratisering ............................................................................................ 38
8.2 Individualisering ............................................................................................ 38
8.3 Diverse samenleving ...................................................................................... 39
8.4 Fragmentarisering ......................................................................................... 39
8.5 Consumentisme en ‘graascultuur’ .................................................................. 40
8.6 De grotere welvaart en verwenning ................................................................. 40
8.7 Flexibilisering van de levensloop ..................................................................... 40
8.8 Postadolescentie........................................................................................... 41
8.9 Digitale context ............................................................................................. 41
8.9.1 Wat is mediawijsheid ............................................................................... 41
8.9.2 Mediaopvoeding...................................................................................... 42
8.9.3 (On)veilig internetgebruik ......................................................................... 43
8.9.4 Impact van digitalisering op kinderen/jongeren, het gezin ........................... 43
Hoofdstuk 9: Opvoedings- en gezinsondersteuning ................................................... 44
9.1 Wat is opvoedings- en gezinsondersteuning..................................................... 44
, 9.2 Doelgroep ..................................................................................................... 44
9.2.1 Gezinnen met een gewone opvoedingssituatie .......................................... 44
9.2.2 Gezinnen met een opvoedingsspanning .................................................... 45
9.2.3 Gezinnen met een opvoedingscrisis.......................................................... 45
9.2.4 Gezinnen met opvoedingsnood ................................................................ 46
9.2.5 Continuüm van opvoedingsproblemen ..................................................... 46
9.3 Uitgangspunten ............................................................................................. 46
9.4 Doelstellingen ............................................................................................... 47
9.5 Functies van opvoedingsondersteuning .......................................................... 47
9.5.1 Informatie en voorlichting ........................................................................ 47
9.5.2 Praktisch pedagogische of instrumentele steun......................................... 47
9.5.3 Emotionele steun .................................................................................... 47
9.5.4 Sociale steun, sociale samenhang en zelfhulp bevorderen ......................... 48
9.5.5 Signalering, vroegtijdige onderkenning en verwijzing .................................. 48
9.5.6 Pedagogische advisering en licht ambulante ondersteuning ....................... 48
9.5.7 Meer intensieve, laagdrempelige hulp ....................................................... 48
9.6 Aanbod ......................................................................................................... 49
9.7 Huizen van het Kind ....................................................................................... 49
9.8 Preventieve gezinsondersteuning binnen de Integrale Jeugdhulp ....................... 49
Rechtstreeks toegankelijke hulp (RTH) .............................................................. 50
Hoofdstuk 10: Echtscheiding .................................................................................. 51
10.1 Cijfers ......................................................................................................... 51
10.2 Algemeen verloop van een echtscheiding ...................................................... 52
10.2.1 Een crisisfase ........................................................................................ 52
10.2.2 Overgangsfase ...................................................................................... 52
10.2.3 Fase van hernieuwde stabiliteit .............................................................. 53
10.3 Echtscheiding vanuit het perspectief van de ouders ....................................... 53
10.3.1 Uiteengaan of samen blijven voor de kinderen ......................................... 53
10.3.2 Beleving van de ouder ............................................................................ 53
10.4 Echtscheiding vanuit het perspectief van de kinderen .................................... 54
10.4.1 Inventaris van gevoelens ........................................................................ 55
10.4.2 Gevolgen van echtscheiding voor kinderen .............................................. 56
, 10.4.2.1 Praktische gevolgen ........................................................................ 56
10.4.2.2 Tussen twee vuren – loyaliteit ........................................................... 57
10.4.2.3 Ouderverstoting .............................................................................. 57
10.4.2.4 Positieve gevolgen ........................................................................... 57
10.4.3 Beschermende en risicofactoren bij kinderen en ouders .......................... 58
10.5 Ondersteuningsvragen van kinderen en ouders .............................................. 59
10.6 Ten slotte .................................................................................................... 60
Hoofdstuk 11: Gezagsco-ouderschap ...................................................................... 60
11.1 Inleiding ...................................................................................................... 61
11.2 Vanuit het perspectief van de ouders ............................................................ 61
11.2.1 Coöperatief of gezamenlijk ouderschap .................................................. 62
11.2.2 Parallel of apart ouderschap .................................................................. 62
11.2.3 Conflictueus co-ouderschap ................................................................. 63
11.2.4 Beschermende factoren voor geslaagd co-ouderschap ............................ 63
11.3 Vanuit het perspectief van de kinderen .......................................................... 63
Hoofdstuk 12: Eenoudergezin.................................................................................. 64
12.1 Cijfers ......................................................................................................... 64
12.2 Vanuit het perspectief van de ouders ............................................................ 64
12.3 Vanuit het perspectief van de kinderen .......................................................... 66
Hoofdstuk 13: Nieuw Gezin ..................................................................................... 67
13.1 Inleiding ...................................................................................................... 67
13.2 Kerngezin .................................................................................................... 67
13.3 Nieuw gezin ................................................................................................. 68
13.4 Kenmerken nieuw gezin ................................................................................ 69
Hoofdstuk 14: Holebigezin ...................................................................................... 70
14.1 Van kinderwens naar kind............................................................................. 71
14.2 Reacties vanuit de omgeving ........................................................................ 71
14.3 Onderzoek naar kinderen in holebigezinnen ................................................... 72
14.4 Tips voor professionals ................................................................................ 73
Hoofdstuk 15: pleegzorg ......................................................................................... 73
15.1 Wat is pleegzorg........................................................................................... 73
15.1.1 Het verschil tussen pleegzorg en adoptie ................................................ 73
1.1 Beschrijving van begrip pedagogiek................................................................... 1
1.2 Doel van pedagogiek ........................................................................................ 1
1.3 Pedagogiek versus orthopedagogiek ................................................................. 2
1.4 Wat verstaan we onder opvoeden?.................................................................... 2
1.5 Welke factoren beïnvloeden de ontwikkeling van een kind? ................................ 3
1.6 Is opvoeden een zaak van de ouders alleen? ...................................................... 4
Hoofdstuk 2: sociaal-ecologisch model Bronfenbrenner ............................................. 5
2.1 Microsysteem.................................................................................................. 6
Microsysteem in het orthopedagogisch grondplan ............................................... 8
2.2 Het mesosysteem............................................................................................ 8
Mesosysteem in het orthopedagogisch grondplan ............................................. 10
2.3 Exosysteem................................................................................................... 10
2.4 Macrosysteem .............................................................................................. 11
Macrosysteem in het orthopedagogisch grondplan ............................................ 12
2.5 Het chronosysteem ....................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: het sociaal-contextueel procesmodel van Belsky.................................. 13
Inleiding ............................................................................................................. 13
Kenmerken van de ouder ..................................................................................... 14
Kenmerken van het kind ...................................................................................... 14
De sociale context/contextvariabelen ................................................................... 14
‘Bu erhypothese’ ............................................................................................... 15
Conclusie........................................................................................................... 15
Hoofdstuk 4: Balansmodel vvan Bakker ................................................................... 16
Hoofdstuk 5: Pedagogisch schema van Hellinckx ..................................................... 19
5.1 Componenten van opvoedingssituatie ............................................................ 20
5.1.1 Pedagogische vraag ................................................................................. 21
5.1.1.1 Het a ectieve ontwikkelingsaspect .................................................... 21
5.1.1.2 Het cognitieve ontwikkelingsaspect ................................................... 22
5.1.1.3 Het conatieve ontwikkelingsaspect .................................................... 22
5.1.2 Het pedagogisch aanbod ......................................................................... 22
, 5.3 Opvoedingsdomein ....................................................................................... 23
5.4 Drie invalshoeken .......................................................................................... 24
1. Aandacht geven ........................................................................................... 24
2. Hulp bieden ................................................................................................. 25
3. Grenzen aangeven ....................................................................................... 26
4. Sancties ...................................................................................................... 27
Hoofdstuk 6: Aware parenting ................................................................................. 29
Hechting bevorderend ouderschap ...................................................................... 30
Democratische discipline .................................................................................... 31
Herstel van stress en trauma ............................................................................... 32
Hoofdstuk 7: Opvoedingsstijlen ............................................................................... 33
Inleiding ............................................................................................................. 33
7.1 Autoritaire opvoedingsstijl .............................................................................. 34
7.2 Autoritatieve/democratische/gezaghebbende opvoedingsstijl ........................... 35
7.3 Toegeeflijke/permissieve opvoeddingsstijl ....................................................... 36
7.4 Verwaarlozende opvoedinsstijl ....................................................................... 36
Hoofdstuk 8: Opvoeden in een snel veranderende maatschappij ............................... 37
8.1 Democratisering ............................................................................................ 38
8.2 Individualisering ............................................................................................ 38
8.3 Diverse samenleving ...................................................................................... 39
8.4 Fragmentarisering ......................................................................................... 39
8.5 Consumentisme en ‘graascultuur’ .................................................................. 40
8.6 De grotere welvaart en verwenning ................................................................. 40
8.7 Flexibilisering van de levensloop ..................................................................... 40
8.8 Postadolescentie........................................................................................... 41
8.9 Digitale context ............................................................................................. 41
8.9.1 Wat is mediawijsheid ............................................................................... 41
8.9.2 Mediaopvoeding...................................................................................... 42
8.9.3 (On)veilig internetgebruik ......................................................................... 43
8.9.4 Impact van digitalisering op kinderen/jongeren, het gezin ........................... 43
Hoofdstuk 9: Opvoedings- en gezinsondersteuning ................................................... 44
9.1 Wat is opvoedings- en gezinsondersteuning..................................................... 44
, 9.2 Doelgroep ..................................................................................................... 44
9.2.1 Gezinnen met een gewone opvoedingssituatie .......................................... 44
9.2.2 Gezinnen met een opvoedingsspanning .................................................... 45
9.2.3 Gezinnen met een opvoedingscrisis.......................................................... 45
9.2.4 Gezinnen met opvoedingsnood ................................................................ 46
9.2.5 Continuüm van opvoedingsproblemen ..................................................... 46
9.3 Uitgangspunten ............................................................................................. 46
9.4 Doelstellingen ............................................................................................... 47
9.5 Functies van opvoedingsondersteuning .......................................................... 47
9.5.1 Informatie en voorlichting ........................................................................ 47
9.5.2 Praktisch pedagogische of instrumentele steun......................................... 47
9.5.3 Emotionele steun .................................................................................... 47
9.5.4 Sociale steun, sociale samenhang en zelfhulp bevorderen ......................... 48
9.5.5 Signalering, vroegtijdige onderkenning en verwijzing .................................. 48
9.5.6 Pedagogische advisering en licht ambulante ondersteuning ....................... 48
9.5.7 Meer intensieve, laagdrempelige hulp ....................................................... 48
9.6 Aanbod ......................................................................................................... 49
9.7 Huizen van het Kind ....................................................................................... 49
9.8 Preventieve gezinsondersteuning binnen de Integrale Jeugdhulp ....................... 49
Rechtstreeks toegankelijke hulp (RTH) .............................................................. 50
Hoofdstuk 10: Echtscheiding .................................................................................. 51
10.1 Cijfers ......................................................................................................... 51
10.2 Algemeen verloop van een echtscheiding ...................................................... 52
10.2.1 Een crisisfase ........................................................................................ 52
10.2.2 Overgangsfase ...................................................................................... 52
10.2.3 Fase van hernieuwde stabiliteit .............................................................. 53
10.3 Echtscheiding vanuit het perspectief van de ouders ....................................... 53
10.3.1 Uiteengaan of samen blijven voor de kinderen ......................................... 53
10.3.2 Beleving van de ouder ............................................................................ 53
10.4 Echtscheiding vanuit het perspectief van de kinderen .................................... 54
10.4.1 Inventaris van gevoelens ........................................................................ 55
10.4.2 Gevolgen van echtscheiding voor kinderen .............................................. 56
, 10.4.2.1 Praktische gevolgen ........................................................................ 56
10.4.2.2 Tussen twee vuren – loyaliteit ........................................................... 57
10.4.2.3 Ouderverstoting .............................................................................. 57
10.4.2.4 Positieve gevolgen ........................................................................... 57
10.4.3 Beschermende en risicofactoren bij kinderen en ouders .......................... 58
10.5 Ondersteuningsvragen van kinderen en ouders .............................................. 59
10.6 Ten slotte .................................................................................................... 60
Hoofdstuk 11: Gezagsco-ouderschap ...................................................................... 60
11.1 Inleiding ...................................................................................................... 61
11.2 Vanuit het perspectief van de ouders ............................................................ 61
11.2.1 Coöperatief of gezamenlijk ouderschap .................................................. 62
11.2.2 Parallel of apart ouderschap .................................................................. 62
11.2.3 Conflictueus co-ouderschap ................................................................. 63
11.2.4 Beschermende factoren voor geslaagd co-ouderschap ............................ 63
11.3 Vanuit het perspectief van de kinderen .......................................................... 63
Hoofdstuk 12: Eenoudergezin.................................................................................. 64
12.1 Cijfers ......................................................................................................... 64
12.2 Vanuit het perspectief van de ouders ............................................................ 64
12.3 Vanuit het perspectief van de kinderen .......................................................... 66
Hoofdstuk 13: Nieuw Gezin ..................................................................................... 67
13.1 Inleiding ...................................................................................................... 67
13.2 Kerngezin .................................................................................................... 67
13.3 Nieuw gezin ................................................................................................. 68
13.4 Kenmerken nieuw gezin ................................................................................ 69
Hoofdstuk 14: Holebigezin ...................................................................................... 70
14.1 Van kinderwens naar kind............................................................................. 71
14.2 Reacties vanuit de omgeving ........................................................................ 71
14.3 Onderzoek naar kinderen in holebigezinnen ................................................... 72
14.4 Tips voor professionals ................................................................................ 73
Hoofdstuk 15: pleegzorg ......................................................................................... 73
15.1 Wat is pleegzorg........................................................................................... 73
15.1.1 Het verschil tussen pleegzorg en adoptie ................................................ 73
