KENNISMAKING MET DE PSYCHOLOGIE
Thema 3 - De psychoanalytische benadering
1 - Uitgangspunten
1.1 - Ons gedrag, onze gevoelens, onze gedachten en onze interacties worden
bepaald door ons onbewuste
psychoanalyse stelt dat ons leven beheerst wordt door irrationele & onbewuste wensen,
angsten & verlangens
→ onbewust omdat we ze niet kennen & ook niet kunnen kennen
ons hele doen & laten = bepaald vanuit het onbewuste
→ onbewuste zelf is principieel ontoegankelijk voor ons bewustzijn
=> we zijn ons niet bewust van (de rol van) ons onbewuste + kunnen het onbewuste ook
niet bewust maken
Freud gebruikte de techniek van hypnose om het onbewuste naar boven te laten komen
→ hypnose techniek geleerd bij Jean-Martin Charcot (Parijs)
=> later schakelde Freud over op de techniek van de vrije associatie = patiënten, liggend op
een divan, vertellen alles wat in hen opkomt ook al leek het nog zo onbelangrijk
=> Freud ging ervan uit dat alles een verborgen betekenis had die verwees naar wat zich in
het onbewuste bevond
1.2 - Ons gedrag, onze gevoelens, onze gedachten en onze interacties worden
bepaald door onze ervaringen uit de eerste levensjaren
Freud → de eerste relaties hebben een grote invloed op de manier waarop
we later in het leven staan
psychoanalyse: onze persoonlijkheid = vooral bepaald in de vroege kinderjaren + de wijze
waarop we als kind een psychoseksuele ontwikkeling doormaakten
→ onbewuste verdrongen & infantiele (seksuele) ervaringen die we niet
noodzakelijk reëel hebben meegemaakt, maar die zich ook in onze fantasie
kunnen hebben afgespeeld & nu nog altijd doorwerken in onze
persoonlijkheid
ons affectief-relationele verleden beïnvloedt op een beslissende manier wie we nu zijn (ook
al herinneren we ons dat niet)
overdracht = de patiënt herkent onbewust zijn moeder/vader in de therapeut/hulpverlener +
hervalt in dat vroegere relatiepatroon in zijn relatie met de therapeut
,tegenoverdracht = hetzelfde fenomeen als overdracht MAAR vanuit de
therapeut/hulpverlener
psychoanalytische therapie: therapeut zal proberen deze overdrachtsreacties uit te lokken
(om die dan te kunnen duiden door te zoeken naar de betekenis ervan)
1.3 - Een psychoanalytische benadering gaat uit van een conflictmodel
ons gedrag, onze gevoelens, onze gedachten & onze interacties worden bepaald door
innerlijke conflicten
we worstelen voortdurend met aan elkaar tegengestelde wensen & verlangens
→ die conflicten zijn inherent aan het leven zelf + gaan vaak terug op
bepaalde vroegkinderlijke conflicten
=> Freud → die conflicten zijn niet op te lossen & zullen ons ons leven
lang blijven achtervolgen
=> men gaat er van uit dat we allemaal in meerdere/mindere mate neurotisch zijn (= iemand
is sterk geneigd zich zorgen te maken, gespannen te zijn/emoties intens te ervaren)
we worden allemaal gedreven door dezelfde wensen & verlangens + ervaren ook allemaal
hoe die voortdurend in conflict komen met onze idealen & normen
→ symptomen & klachten van mensen => conflicten tussen verdrongen driften
& ons geweten
=> we weten dat ons handelen niet juist is maar we doen het wel
ook voortdurend gevecht tussen onze libidineuze verlangens & onze doodsverlangens
paradoxaal: we zoeken voortdurend spanning op MAAR vinden terzelfdertijd het grootste
genot in het ontladen van die spanning & spanningsloosheid
Roos kickt op het avontuurlijke, maar is er terzelfdertijd doodsbang voor
1.4 - Een psychoanalytische benadering gaat uit van casestudy’s om aan
wetenschap te doen
men probeert het hoe & waarom van menselijke gedragingen te begrijpen op basis van zeer
grondige & langdurige analyse van de voorgeschiedenis van mensen
wetenschappelijk vlak van psychoanalytische benadering: statistisch meten staat niet
zozeer voorop MAAR vooral het begrijpen is belangrijk
huidige (mens)wetenschappen = te dikwijls + ten onrechte een uitspraak gedaan op basis
van grotere/kleinere steekproeven, experimenten in strikt kunstmatig gecontroleerde
condities, en scores, getallen, gemiddelden & correlaties
, => psychoanalyse kiest voor een vorm van wetenschap waarbij ze tot de diepste kern van
de mens probeert door te dringen
psychoanalyse stelt steeds het individuele voorop
→ probeert in kaart te brengen wat iemand typeert & zoekt naar de unieke
rode draad door de individuele levensgeschiedenis van de betrokkene
=> psychoanalyse = niet nomothetisch (= men verklaart verschijnselen in termen van
algemene wetmatigheden) MAAR idiografisch (= men verklaart verschijnselen in termen
van unieke wetmatigheden)
basisbegrippen van de psychoanalyse = vaak moeilijk te operationaliseren/meetbaar te
maken & zijn daardoor niet op de klassieke manier te onderzoeken
ook al gebruiken psychoanalytici soms dezelfde vertrouwde termen TOCH geven ze daar
vaak een andere invulling aan
psychoanalytici worden door klassieke wetenschappers vaak niet ernstig genomen
ideeën van Freud oversteek naar Amerika → veel begrippen kregen een
exactere invulling
→ Freud zelf was daar niet even gelukkig mee => ze deden onrecht aan zijn
typische manier van denken
=> psychoanalyse werd in het keurslijf van de traditionele manier van aan wetenschap doen
gedwongen & verloor ze een deel van haar ziel
2 - Hedendaagse denkers
psychoanalytische benadering → nog steeds sterk aanwezig in Duitsland,
Oostenrijk & deels in Frankrijk MAAR in andere landen wordt ze compleet
verguisd & als onwetenschappelijk afgedaan
verschillende ‘deeltheorieën’ in de psychoanalytische traditie:
- de drifttheorieën = accent ligt op verdrongen problemen uit de kindertijd die terug
te voeren zijn op seksuele & agressieve driften
- de Ego-psychologen = leggen de klemtoon meer op de Ego-functies dan op het Id
- de objectrelatietheorieën = nadruk ligt op de eerste relaties in de vroege kindertijd
→ een objectrelatie = een verinnerlijking van een relatie met een
belangrijke andere, waardoor die een deel van onszelf is geworden
- de zelfpsychologie = aandacht gaat niet zozeer uit naar conflicten
MAAR naar tekorten → leiden tot een zwak zelfwaardegevoel
- de hechtingstheorieën = beklemtonen vooral het belang van de eerste hechting van
kinderen aan hun ouderfiguur voor hun latere ontwikkeling
Thema 3 - De psychoanalytische benadering
1 - Uitgangspunten
1.1 - Ons gedrag, onze gevoelens, onze gedachten en onze interacties worden
bepaald door ons onbewuste
psychoanalyse stelt dat ons leven beheerst wordt door irrationele & onbewuste wensen,
angsten & verlangens
→ onbewust omdat we ze niet kennen & ook niet kunnen kennen
ons hele doen & laten = bepaald vanuit het onbewuste
→ onbewuste zelf is principieel ontoegankelijk voor ons bewustzijn
=> we zijn ons niet bewust van (de rol van) ons onbewuste + kunnen het onbewuste ook
niet bewust maken
Freud gebruikte de techniek van hypnose om het onbewuste naar boven te laten komen
→ hypnose techniek geleerd bij Jean-Martin Charcot (Parijs)
=> later schakelde Freud over op de techniek van de vrije associatie = patiënten, liggend op
een divan, vertellen alles wat in hen opkomt ook al leek het nog zo onbelangrijk
=> Freud ging ervan uit dat alles een verborgen betekenis had die verwees naar wat zich in
het onbewuste bevond
1.2 - Ons gedrag, onze gevoelens, onze gedachten en onze interacties worden
bepaald door onze ervaringen uit de eerste levensjaren
Freud → de eerste relaties hebben een grote invloed op de manier waarop
we later in het leven staan
psychoanalyse: onze persoonlijkheid = vooral bepaald in de vroege kinderjaren + de wijze
waarop we als kind een psychoseksuele ontwikkeling doormaakten
→ onbewuste verdrongen & infantiele (seksuele) ervaringen die we niet
noodzakelijk reëel hebben meegemaakt, maar die zich ook in onze fantasie
kunnen hebben afgespeeld & nu nog altijd doorwerken in onze
persoonlijkheid
ons affectief-relationele verleden beïnvloedt op een beslissende manier wie we nu zijn (ook
al herinneren we ons dat niet)
overdracht = de patiënt herkent onbewust zijn moeder/vader in de therapeut/hulpverlener +
hervalt in dat vroegere relatiepatroon in zijn relatie met de therapeut
,tegenoverdracht = hetzelfde fenomeen als overdracht MAAR vanuit de
therapeut/hulpverlener
psychoanalytische therapie: therapeut zal proberen deze overdrachtsreacties uit te lokken
(om die dan te kunnen duiden door te zoeken naar de betekenis ervan)
1.3 - Een psychoanalytische benadering gaat uit van een conflictmodel
ons gedrag, onze gevoelens, onze gedachten & onze interacties worden bepaald door
innerlijke conflicten
we worstelen voortdurend met aan elkaar tegengestelde wensen & verlangens
→ die conflicten zijn inherent aan het leven zelf + gaan vaak terug op
bepaalde vroegkinderlijke conflicten
=> Freud → die conflicten zijn niet op te lossen & zullen ons ons leven
lang blijven achtervolgen
=> men gaat er van uit dat we allemaal in meerdere/mindere mate neurotisch zijn (= iemand
is sterk geneigd zich zorgen te maken, gespannen te zijn/emoties intens te ervaren)
we worden allemaal gedreven door dezelfde wensen & verlangens + ervaren ook allemaal
hoe die voortdurend in conflict komen met onze idealen & normen
→ symptomen & klachten van mensen => conflicten tussen verdrongen driften
& ons geweten
=> we weten dat ons handelen niet juist is maar we doen het wel
ook voortdurend gevecht tussen onze libidineuze verlangens & onze doodsverlangens
paradoxaal: we zoeken voortdurend spanning op MAAR vinden terzelfdertijd het grootste
genot in het ontladen van die spanning & spanningsloosheid
Roos kickt op het avontuurlijke, maar is er terzelfdertijd doodsbang voor
1.4 - Een psychoanalytische benadering gaat uit van casestudy’s om aan
wetenschap te doen
men probeert het hoe & waarom van menselijke gedragingen te begrijpen op basis van zeer
grondige & langdurige analyse van de voorgeschiedenis van mensen
wetenschappelijk vlak van psychoanalytische benadering: statistisch meten staat niet
zozeer voorop MAAR vooral het begrijpen is belangrijk
huidige (mens)wetenschappen = te dikwijls + ten onrechte een uitspraak gedaan op basis
van grotere/kleinere steekproeven, experimenten in strikt kunstmatig gecontroleerde
condities, en scores, getallen, gemiddelden & correlaties
, => psychoanalyse kiest voor een vorm van wetenschap waarbij ze tot de diepste kern van
de mens probeert door te dringen
psychoanalyse stelt steeds het individuele voorop
→ probeert in kaart te brengen wat iemand typeert & zoekt naar de unieke
rode draad door de individuele levensgeschiedenis van de betrokkene
=> psychoanalyse = niet nomothetisch (= men verklaart verschijnselen in termen van
algemene wetmatigheden) MAAR idiografisch (= men verklaart verschijnselen in termen
van unieke wetmatigheden)
basisbegrippen van de psychoanalyse = vaak moeilijk te operationaliseren/meetbaar te
maken & zijn daardoor niet op de klassieke manier te onderzoeken
ook al gebruiken psychoanalytici soms dezelfde vertrouwde termen TOCH geven ze daar
vaak een andere invulling aan
psychoanalytici worden door klassieke wetenschappers vaak niet ernstig genomen
ideeën van Freud oversteek naar Amerika → veel begrippen kregen een
exactere invulling
→ Freud zelf was daar niet even gelukkig mee => ze deden onrecht aan zijn
typische manier van denken
=> psychoanalyse werd in het keurslijf van de traditionele manier van aan wetenschap doen
gedwongen & verloor ze een deel van haar ziel
2 - Hedendaagse denkers
psychoanalytische benadering → nog steeds sterk aanwezig in Duitsland,
Oostenrijk & deels in Frankrijk MAAR in andere landen wordt ze compleet
verguisd & als onwetenschappelijk afgedaan
verschillende ‘deeltheorieën’ in de psychoanalytische traditie:
- de drifttheorieën = accent ligt op verdrongen problemen uit de kindertijd die terug
te voeren zijn op seksuele & agressieve driften
- de Ego-psychologen = leggen de klemtoon meer op de Ego-functies dan op het Id
- de objectrelatietheorieën = nadruk ligt op de eerste relaties in de vroege kindertijd
→ een objectrelatie = een verinnerlijking van een relatie met een
belangrijke andere, waardoor die een deel van onszelf is geworden
- de zelfpsychologie = aandacht gaat niet zozeer uit naar conflicten
MAAR naar tekorten → leiden tot een zwak zelfwaardegevoel
- de hechtingstheorieën = beklemtonen vooral het belang van de eerste hechting van
kinderen aan hun ouderfiguur voor hun latere ontwikkeling
