Gedrag, Cognitie & Emotie
GEDRAG, COGNITIE EN EMOTIE
MODULE 1
THEORETISCHE MODELLEN GEDRAG, COGNITIE EN EMOTIE
INLEIDING
“Tss. de start van een psychische stoornis en de eerste aanmelding bij hulpverlener zit nog
altijd tien jaar, ondanks alle hervormingen. “
1. Focus op preventie en vroeg detectie = centraal
2. Zorg brengen naar waar mensen leven (school, huisarts…)
3. Investeer in psychologische en emotionele geletterdheid
4. Pas hulp aan voor kwetsbare groepen: één-op-één werkt niet altijd
5. Culturele verschillen vragen om een diverse aanpak
6. Vroegere interventie bij kinderen en jongeren is cruciaal
7. Zelfinzicht is nodig om je noden te begrijpen
8. Coping mechanismen (goed of slecht) kunnen hulp zoeken uitstellen
BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL
Engel: ziekte/gezondheid is altijd een wisselwerking tss. deze 3 aspecten
BELANGRIJKE PERSPECTIEVEN
Perspectief Groot idee Bron
Biologische perspectief Lichaam en geest kunnen apart worden Descrates
bestudeerd
Cognitieve perspectief Wetenschappeljike methode om de geest Wundt
te bestuderen
Behavioristische Psychologie = wetenschap van Watson
perspectief observeerbaar gedrag
Whole-person Psychodynamische (persoonlijkheid en Freud, Maslow & Carl
geestelijke stoornissen), humanistisch Rogers, oude Grieken
1
, Gedrag, Cognitie & Emotie
(menselijke groei & potentie), karakter en
temperament
Ontwikkelingsperspectief Veranderen als gevolg van interactie tss. Veel psychologen
Erfelijke eigenschappen en de omgeving
Socioculturele Kracht v/d situatie sociale en culturele Veel psychologen
perspectief invloeden kunnen de invloed overstemmen
van alle andere factoren dat gedrag
beïnvloeden
Geen namen kennen, wel de ideeën (Wundt = eerste testen gedaan)
Heel westers gericht (Europa, UK, USA…) hoe verder je gaat (Azië, Afrika.) veranderen de
denkwijze en de W&N
Positieve psychologie = veel inzet op het goeden (capaciteiten van personen)
Er wordt weinig rekening gehouden met diversiteit (andere origine hebben anderen noden)
NEUROBIOLOGIE EN GEDRAG
Emotie gedachten gedrag = wisselwerking tss. de drie
Casus: Phineas Gage (1849) persoonlijkheidsverandering door een ongeluk (toont aan dat
persoonlijkheid niet iets vast is en kan veranderen door andere factoren)
Verband lichaam en geest (emoties, gedachten gedrag): afkomstig uit onze hersenen
1. Belang neuropsychologie: vb. waarom voelen bepaalde mensen bepaalde emoties
minder of niet?...
MODELLEN VAN GEDRAGSVERANDERING
Leren als basis voor gedragsverandering
- Aanleren van gedrag
- Leren aanpassen van gedrag
Je kan niet zomaar je persoonlijkheid veranderen!
Gedragsverandering: impact op wat je voelt en denkt
- Welke determinanten van het specifieke gedrag dienen te veranderen?
2
,Gedrag, Cognitie & Emotie
- Opzoekwerk in literatuur die relevant is voor de context waarin men
gedragsverandering wil (bv. voorgaande studies en behandelingen, niet alles is parate
kennis)
- De basistheorieën en -modellen bieden een lens om naar de praktijk te kijken
Als persoon kan je nier veranderen, maar je kan wel je gedrag aanpassen
LEERTHOERIEËN
KLASSIEKE CONDITIONERING
Je maakt een associatie tss. twee dingen (bel speeksel)
SOCIAAL LEREN
Leren door directe ervaring en andere bestuderen
Experiment van Bandura “Bobo Doll experiment”:
- Kinderen leren sociaal gedrag door observatie
- Jongens imiteren agressie vaker (3x), meisjes minder
- Sterkere invloed door rolmodel van hetzelfde geslacht
- Straf vermindert imitatie, vooral bij meisjes
Kritiek:
- Kinderen imiteren mogelijk om goedkeuring van volwassenen te krijgen
- EX was cultureel beperkt (witte kinderen in de VS)
- Pop echte persoon gedrag kan verschillen
- Imitatie in labo duurzaam gedrag in het echte leven
Gedrag is meer dan enkel gehoorzamen
Reciproque Determinisme = Gedrag, persoonlijke factoren (zoals emotie & gedachten) en de
omgeving beïnvloeden elkaar voortdurend (= verwachtingen spelen een grote rol in gedrag
dat je gaat stellen en dat je observeert (welk gedrag verwacht je? Vb. extra punten halen in
een videogame als je iemand vermoord))
GEDRAGSDETERMINANTEN
Waarom komen mensen niet in actie voor ‘climate change’?
- Gedragsaffect = mensen zoeken excuses of voelen zich machteloos (“ik ga toch geen
effect hebben”)
- Gedragsdeterminanten = mensen geven veel redenen om niks te doen
- Externe attributie = verantwoordelijkheid wordt afgeschoven, ookal ligt de oplossing
in eigen bereik
- Motivatie = belangrijke factor
ZELDETERMINATIETHEORIE ( DECI & RYAN )
Mensen hebben motivatie bij voldoende:
- Atonomie = eigen keuzes kunnen
maken
- Verbondenheid = band met anderen
- Competentie = het KUNNEN
(vaardigheden)
3
, Gedrag, Cognitie & Emotie
- Persoonlijke zinvolheid: niet uit passie
- Interne druk: het jezelf opleggen, om zelf een goed gevoel te krijgen
- Externe druk: vb. goede punten halen door druk van ouders
- Hulpeloosheid: “Ik kan het toch niet.”
- Intrinsieke motivatie: iets doen omdat je het zelf leuk/boeiend vindt
- Geïntegreerde regulatie: gedrag dat in het waardesysteem past (vb. werken omdat
je het belangrijk vindt)
- Regulatie o.b.v. je identificeren met de bezigheid: de activiteit is persoonlijk
belangrijk of waardevol (vb. het vuil buiten zetten omdat het anders stinkt binnen)
- Geïnternaliseerde regulatie: gedrag gestuurd door innerlijke overtuigingen en
gevoelens (vb. Trots, perfectionisme)
- Externe regulatie: door externe druk (bv. werken voor geld)
- A-motivatie: geen motivatie; men ziet geen nut of verband tss. Gedrag en resultaat
SELF-EFFICACY THEORY ( BANDURA )
= de eigen effectiviteitsverwachting (verwachtingen op eigen kunnen)
Hoe sterker het gevoel van competentie, hoe meer motivatie
De gedachten (cognitie) die jij hebt over jezelf heeft veel effect op je doen (“ik KAN het niet”
is eig “ik DENK het niet te kunnen”)
- Biofeedback (emotionele arousal) lichamelijke reacties op emoties
- Sociaal leren gedrag zien van andere kan motiverend zijn (vb. samen met vrienden
studeren)
- Overredende communicatie: positieve feedback of aanmoediging versterkt motivatie
- Prestatie resultateten (eerder ervaringen)
Op het examen: je krijgt vb. en koppelt die aan de categorie of omgekeerd
- Collective self-efficacy = geloof in de kracht van een groep om samen iets te bereiken
- Mastery experiences = zelf iets doen en erin slagen vergoot zelf vertrouwen
4
GEDRAG, COGNITIE EN EMOTIE
MODULE 1
THEORETISCHE MODELLEN GEDRAG, COGNITIE EN EMOTIE
INLEIDING
“Tss. de start van een psychische stoornis en de eerste aanmelding bij hulpverlener zit nog
altijd tien jaar, ondanks alle hervormingen. “
1. Focus op preventie en vroeg detectie = centraal
2. Zorg brengen naar waar mensen leven (school, huisarts…)
3. Investeer in psychologische en emotionele geletterdheid
4. Pas hulp aan voor kwetsbare groepen: één-op-één werkt niet altijd
5. Culturele verschillen vragen om een diverse aanpak
6. Vroegere interventie bij kinderen en jongeren is cruciaal
7. Zelfinzicht is nodig om je noden te begrijpen
8. Coping mechanismen (goed of slecht) kunnen hulp zoeken uitstellen
BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL
Engel: ziekte/gezondheid is altijd een wisselwerking tss. deze 3 aspecten
BELANGRIJKE PERSPECTIEVEN
Perspectief Groot idee Bron
Biologische perspectief Lichaam en geest kunnen apart worden Descrates
bestudeerd
Cognitieve perspectief Wetenschappeljike methode om de geest Wundt
te bestuderen
Behavioristische Psychologie = wetenschap van Watson
perspectief observeerbaar gedrag
Whole-person Psychodynamische (persoonlijkheid en Freud, Maslow & Carl
geestelijke stoornissen), humanistisch Rogers, oude Grieken
1
, Gedrag, Cognitie & Emotie
(menselijke groei & potentie), karakter en
temperament
Ontwikkelingsperspectief Veranderen als gevolg van interactie tss. Veel psychologen
Erfelijke eigenschappen en de omgeving
Socioculturele Kracht v/d situatie sociale en culturele Veel psychologen
perspectief invloeden kunnen de invloed overstemmen
van alle andere factoren dat gedrag
beïnvloeden
Geen namen kennen, wel de ideeën (Wundt = eerste testen gedaan)
Heel westers gericht (Europa, UK, USA…) hoe verder je gaat (Azië, Afrika.) veranderen de
denkwijze en de W&N
Positieve psychologie = veel inzet op het goeden (capaciteiten van personen)
Er wordt weinig rekening gehouden met diversiteit (andere origine hebben anderen noden)
NEUROBIOLOGIE EN GEDRAG
Emotie gedachten gedrag = wisselwerking tss. de drie
Casus: Phineas Gage (1849) persoonlijkheidsverandering door een ongeluk (toont aan dat
persoonlijkheid niet iets vast is en kan veranderen door andere factoren)
Verband lichaam en geest (emoties, gedachten gedrag): afkomstig uit onze hersenen
1. Belang neuropsychologie: vb. waarom voelen bepaalde mensen bepaalde emoties
minder of niet?...
MODELLEN VAN GEDRAGSVERANDERING
Leren als basis voor gedragsverandering
- Aanleren van gedrag
- Leren aanpassen van gedrag
Je kan niet zomaar je persoonlijkheid veranderen!
Gedragsverandering: impact op wat je voelt en denkt
- Welke determinanten van het specifieke gedrag dienen te veranderen?
2
,Gedrag, Cognitie & Emotie
- Opzoekwerk in literatuur die relevant is voor de context waarin men
gedragsverandering wil (bv. voorgaande studies en behandelingen, niet alles is parate
kennis)
- De basistheorieën en -modellen bieden een lens om naar de praktijk te kijken
Als persoon kan je nier veranderen, maar je kan wel je gedrag aanpassen
LEERTHOERIEËN
KLASSIEKE CONDITIONERING
Je maakt een associatie tss. twee dingen (bel speeksel)
SOCIAAL LEREN
Leren door directe ervaring en andere bestuderen
Experiment van Bandura “Bobo Doll experiment”:
- Kinderen leren sociaal gedrag door observatie
- Jongens imiteren agressie vaker (3x), meisjes minder
- Sterkere invloed door rolmodel van hetzelfde geslacht
- Straf vermindert imitatie, vooral bij meisjes
Kritiek:
- Kinderen imiteren mogelijk om goedkeuring van volwassenen te krijgen
- EX was cultureel beperkt (witte kinderen in de VS)
- Pop echte persoon gedrag kan verschillen
- Imitatie in labo duurzaam gedrag in het echte leven
Gedrag is meer dan enkel gehoorzamen
Reciproque Determinisme = Gedrag, persoonlijke factoren (zoals emotie & gedachten) en de
omgeving beïnvloeden elkaar voortdurend (= verwachtingen spelen een grote rol in gedrag
dat je gaat stellen en dat je observeert (welk gedrag verwacht je? Vb. extra punten halen in
een videogame als je iemand vermoord))
GEDRAGSDETERMINANTEN
Waarom komen mensen niet in actie voor ‘climate change’?
- Gedragsaffect = mensen zoeken excuses of voelen zich machteloos (“ik ga toch geen
effect hebben”)
- Gedragsdeterminanten = mensen geven veel redenen om niks te doen
- Externe attributie = verantwoordelijkheid wordt afgeschoven, ookal ligt de oplossing
in eigen bereik
- Motivatie = belangrijke factor
ZELDETERMINATIETHEORIE ( DECI & RYAN )
Mensen hebben motivatie bij voldoende:
- Atonomie = eigen keuzes kunnen
maken
- Verbondenheid = band met anderen
- Competentie = het KUNNEN
(vaardigheden)
3
, Gedrag, Cognitie & Emotie
- Persoonlijke zinvolheid: niet uit passie
- Interne druk: het jezelf opleggen, om zelf een goed gevoel te krijgen
- Externe druk: vb. goede punten halen door druk van ouders
- Hulpeloosheid: “Ik kan het toch niet.”
- Intrinsieke motivatie: iets doen omdat je het zelf leuk/boeiend vindt
- Geïntegreerde regulatie: gedrag dat in het waardesysteem past (vb. werken omdat
je het belangrijk vindt)
- Regulatie o.b.v. je identificeren met de bezigheid: de activiteit is persoonlijk
belangrijk of waardevol (vb. het vuil buiten zetten omdat het anders stinkt binnen)
- Geïnternaliseerde regulatie: gedrag gestuurd door innerlijke overtuigingen en
gevoelens (vb. Trots, perfectionisme)
- Externe regulatie: door externe druk (bv. werken voor geld)
- A-motivatie: geen motivatie; men ziet geen nut of verband tss. Gedrag en resultaat
SELF-EFFICACY THEORY ( BANDURA )
= de eigen effectiviteitsverwachting (verwachtingen op eigen kunnen)
Hoe sterker het gevoel van competentie, hoe meer motivatie
De gedachten (cognitie) die jij hebt over jezelf heeft veel effect op je doen (“ik KAN het niet”
is eig “ik DENK het niet te kunnen”)
- Biofeedback (emotionele arousal) lichamelijke reacties op emoties
- Sociaal leren gedrag zien van andere kan motiverend zijn (vb. samen met vrienden
studeren)
- Overredende communicatie: positieve feedback of aanmoediging versterkt motivatie
- Prestatie resultateten (eerder ervaringen)
Op het examen: je krijgt vb. en koppelt die aan de categorie of omgekeerd
- Collective self-efficacy = geloof in de kracht van een groep om samen iets te bereiken
- Mastery experiences = zelf iets doen en erin slagen vergoot zelf vertrouwen
4
