Sociologie
Deel 1: kennismaking met sociologie
1 De sociologische verbeelding
= specifieke wijze van kijken naar wat met mensen in hun leven gebeurt
Onze samenleving wordt bepaald door 19de en 20ste eeuw:
ࢱ Industrialisatie en urbanisatie
ࢱ Meer jongeren volgen universitair onderwijs → beïnvloed door samenleving →
komt door industrialisatieproces
2 Van gedrag tot samenleving
2.1 Gedrag
gedrag
elke actie of reactie van een
individu
objectieve/externe subjectieve/interne
component component
door ten minste twee
individuen (ego & alter)
waarneembaar → enkel door één (ego)
gesproken woord, waarneembaar
gebaren…
motivationele emotionele cognitieve reflexieve
component component component component
seksuele lust angst beelden die we beeld dat je
ons vormen van jezelf
van de vormt
werkelijkheid
2.2 Sociaal handelen
Instrumenteel Sociaal handelen dat bepaald wordt door efficiëntieverwachtingen die
rationeel een actor heeft in een handelingssituatie: welke middelen zijn het
handelen meest geschikt om doel te bereiken:
ࢱ Niet te wijzigen element: conditie
ࢱ Te wijzigen element: middel
1
Downloaded by anoniem VR ()
, Waarde rationeel geloof in de waardevolheid van handeling (gaat niet om de
handelen optimalisatie van efficiëntie, maar om het volgen van eisen van de
actor)
Affectief handelen navolgen van gevoelens
Traditioneel ingeworteld gewoontehandelen (kerkelijk huwelijk) → eenmaal bewust
handelen van de traditie en de traditie wordt gewaardeerd, wordt het “waarde
rationeel handelen”
Reflexief breekt de continue lijn van verleden naar heden, gaat gepaard met
handelen onzekerheid
2.3 Interactie
Gevormd door handelingen van een persoon en de reactie daarop door een ander
persoon
Opdat-motieven: mensen handelen opdat iets zou worden gerealiseerd; voor de
andere persoon wordt dit een omdat-motief (motief dat wijst dat iemand reageert op
het opdat-motief)
ࢱ Vb: Alter en ego ontmoeten elkaar; alter steekt zijn hand uit opdat ego dit als een
teken tot groet zou zien. Ego steekt zijn hand ook uit omdat hij het gebaar als
groet interpreteert
Vormen van interactie
verloopt volgens de betekenis die beide partners aan de
conformiteit interactie geven
ࢱ Akkoord over wat er zal gebeuren en akkoord over
hoe het zal gebeuren
ࢱ Vb: kennisoverdracht van leerkracht aan leerling,
leerling zwijgt
Gedrag dat regels of verwachtingen van de leden van de groep
Deviantie/afwijking schendt: minstens één interactiepartner houdt zich niet aan de
regels
sociale eenheden proberen samen een doel te realiseren
samenwerking ࢱ Akkoord
ࢱ Wederzijdse bereidheid
ten minste twee partijen gaan niet akkoord met hoe interactie
conflict moet verlopen door ongelijke controle over schaarse middelen,
waarden, aanzien en macht
ࢱ Niet altijd negatief: conflict → nieuwe regels
(ontstaan VN als reactie op WOII)
Sociale ruil waarbij het profijt van de ene kost de ander is en
Ruil omgekeerd (bv dankbaarheid)
2
Downloaded by anoniem VR ()
,2.4 De stolling van interactie in cultuur en structuur
Cultuur: gedeelde betekenis die mensen geven aan het handelen en aan de objecten
uit hun omgeving
ࢱ Mensen op onbewoond eiland bouwen samen huizen, jagen en maken hun eigen
cultuur
Structuur: geheel van posities van actoren
ࢱ Er ontstaan verschillende posities: leider, rijken, armen… (bv op universiteit:
directeur, prof, rector)
2.5 Context
Materiële en
Demografische factoren Ecologische factoren
technologische factoren
huwelijken, geboortes, natuurlijke omgeving,
topografie, klimaat… technologische
sterftes… ontwikkeling, organisatie
economie, organisatie
bv vergrijzing van de bv herders in transport en
bevolking zorgt voor bergstreken hebben communicatie…
verandering in houding nomandische leefstijl
tegenover kinderen en bv gsm → makkelijker
senioren contact met de rest vd
wereld
3 De sociologie en haar aanverwante disciplines
3.1 Twee stelregels
Sociologen geven geen enkelvoudige verklaringen, maar algemene
wetmatigheden (sociologie ≠ geschiedschrijving/culturele
1
antropologie)
Geschiedschrijving: historici proberen op basis van bronnenonderzoek een
fenomeen uit het verleden te verklaren
Vb: Montaillou van Ladurie: hij gebruikte verslagen over Cathaarse ketters
om het leven van de bewoners van Montaillou te verklaren
Culturele antropologie: beschrijven en interpreteren van culturen waarbij,
vanuit ervaring vd gewone mens, problemen en de relatie met de natuur
belicht worden
Vb: vroeger in Brazilië hadden vrouwen gemiddeld 9,5 kinderen. Zieke
kinderen werden verwaarloosd en kregen minder eten en verzorging →
hoge kindersterfte wordt op die manier verklaard
Sociologen verklaren gedrag door invloed van sociale omgeving
2
Microsociologie: studie van kleine groepen en interacties tussen
individuen
Vb: de kans dat een individu een diefstal pleegt verklaren door te
verwijzen naar de aanwezigheid van criminelen in zijn
vriendengroep
Macrosociologie: focus op kenmerken van grotere sociale
eenheden (organisaties/landen)
Vb: sociale ongelijkheid in westerse landen verklaren door
verschillen in sociaal beleid
3
Downloaded by anoniem VR ()
, 3.2 Studies van menselijk gedrag
sociologie •studie over hoe omgeving het gedrag beïnvloedt
•studie over hoe hormonale processen en biogenetische
biologie factoren gepaard gaan met variaties in gedrag
psychologie •intra-individuele benadering
•attitudevorming en -verandering (interindividuele benadering);
wisselwerking tussen interindividuele en intra-individuele
sociale
•vb: mensen met negatieve houding tegenover mensen met
psychologie andere etniciteit komt door gebrek aan kennis over mensen
met een andere etniciteit (sociale contacttheorie)
•mensen hebben een cultuur, maar die alleen bepaalt niet wat
we doen en niet doen; samenleving en menselijk handelen
sociobiologie bekijken vanuit evolutionair perspectief
•vb: incest is niet toegelaten in veel landen: komt doordat
incest zorgt voor genetische afwijkingen
•de wisselwerking tussen het biologische en het sociale
biosociale ࢱ M met hoog testosteron → niet sociaal →
verklaring ongehuwd/gescheiden
ࢱ M met laag testosteron → sociaal → gehuwd
Sociologie
Sociale biosociale
psychologie verklaring
Sociobiologie
Psychologie Biologie
4
Downloaded by anoniem VR ()
Deel 1: kennismaking met sociologie
1 De sociologische verbeelding
= specifieke wijze van kijken naar wat met mensen in hun leven gebeurt
Onze samenleving wordt bepaald door 19de en 20ste eeuw:
ࢱ Industrialisatie en urbanisatie
ࢱ Meer jongeren volgen universitair onderwijs → beïnvloed door samenleving →
komt door industrialisatieproces
2 Van gedrag tot samenleving
2.1 Gedrag
gedrag
elke actie of reactie van een
individu
objectieve/externe subjectieve/interne
component component
door ten minste twee
individuen (ego & alter)
waarneembaar → enkel door één (ego)
gesproken woord, waarneembaar
gebaren…
motivationele emotionele cognitieve reflexieve
component component component component
seksuele lust angst beelden die we beeld dat je
ons vormen van jezelf
van de vormt
werkelijkheid
2.2 Sociaal handelen
Instrumenteel Sociaal handelen dat bepaald wordt door efficiëntieverwachtingen die
rationeel een actor heeft in een handelingssituatie: welke middelen zijn het
handelen meest geschikt om doel te bereiken:
ࢱ Niet te wijzigen element: conditie
ࢱ Te wijzigen element: middel
1
Downloaded by anoniem VR ()
, Waarde rationeel geloof in de waardevolheid van handeling (gaat niet om de
handelen optimalisatie van efficiëntie, maar om het volgen van eisen van de
actor)
Affectief handelen navolgen van gevoelens
Traditioneel ingeworteld gewoontehandelen (kerkelijk huwelijk) → eenmaal bewust
handelen van de traditie en de traditie wordt gewaardeerd, wordt het “waarde
rationeel handelen”
Reflexief breekt de continue lijn van verleden naar heden, gaat gepaard met
handelen onzekerheid
2.3 Interactie
Gevormd door handelingen van een persoon en de reactie daarop door een ander
persoon
Opdat-motieven: mensen handelen opdat iets zou worden gerealiseerd; voor de
andere persoon wordt dit een omdat-motief (motief dat wijst dat iemand reageert op
het opdat-motief)
ࢱ Vb: Alter en ego ontmoeten elkaar; alter steekt zijn hand uit opdat ego dit als een
teken tot groet zou zien. Ego steekt zijn hand ook uit omdat hij het gebaar als
groet interpreteert
Vormen van interactie
verloopt volgens de betekenis die beide partners aan de
conformiteit interactie geven
ࢱ Akkoord over wat er zal gebeuren en akkoord over
hoe het zal gebeuren
ࢱ Vb: kennisoverdracht van leerkracht aan leerling,
leerling zwijgt
Gedrag dat regels of verwachtingen van de leden van de groep
Deviantie/afwijking schendt: minstens één interactiepartner houdt zich niet aan de
regels
sociale eenheden proberen samen een doel te realiseren
samenwerking ࢱ Akkoord
ࢱ Wederzijdse bereidheid
ten minste twee partijen gaan niet akkoord met hoe interactie
conflict moet verlopen door ongelijke controle over schaarse middelen,
waarden, aanzien en macht
ࢱ Niet altijd negatief: conflict → nieuwe regels
(ontstaan VN als reactie op WOII)
Sociale ruil waarbij het profijt van de ene kost de ander is en
Ruil omgekeerd (bv dankbaarheid)
2
Downloaded by anoniem VR ()
,2.4 De stolling van interactie in cultuur en structuur
Cultuur: gedeelde betekenis die mensen geven aan het handelen en aan de objecten
uit hun omgeving
ࢱ Mensen op onbewoond eiland bouwen samen huizen, jagen en maken hun eigen
cultuur
Structuur: geheel van posities van actoren
ࢱ Er ontstaan verschillende posities: leider, rijken, armen… (bv op universiteit:
directeur, prof, rector)
2.5 Context
Materiële en
Demografische factoren Ecologische factoren
technologische factoren
huwelijken, geboortes, natuurlijke omgeving,
topografie, klimaat… technologische
sterftes… ontwikkeling, organisatie
economie, organisatie
bv vergrijzing van de bv herders in transport en
bevolking zorgt voor bergstreken hebben communicatie…
verandering in houding nomandische leefstijl
tegenover kinderen en bv gsm → makkelijker
senioren contact met de rest vd
wereld
3 De sociologie en haar aanverwante disciplines
3.1 Twee stelregels
Sociologen geven geen enkelvoudige verklaringen, maar algemene
wetmatigheden (sociologie ≠ geschiedschrijving/culturele
1
antropologie)
Geschiedschrijving: historici proberen op basis van bronnenonderzoek een
fenomeen uit het verleden te verklaren
Vb: Montaillou van Ladurie: hij gebruikte verslagen over Cathaarse ketters
om het leven van de bewoners van Montaillou te verklaren
Culturele antropologie: beschrijven en interpreteren van culturen waarbij,
vanuit ervaring vd gewone mens, problemen en de relatie met de natuur
belicht worden
Vb: vroeger in Brazilië hadden vrouwen gemiddeld 9,5 kinderen. Zieke
kinderen werden verwaarloosd en kregen minder eten en verzorging →
hoge kindersterfte wordt op die manier verklaard
Sociologen verklaren gedrag door invloed van sociale omgeving
2
Microsociologie: studie van kleine groepen en interacties tussen
individuen
Vb: de kans dat een individu een diefstal pleegt verklaren door te
verwijzen naar de aanwezigheid van criminelen in zijn
vriendengroep
Macrosociologie: focus op kenmerken van grotere sociale
eenheden (organisaties/landen)
Vb: sociale ongelijkheid in westerse landen verklaren door
verschillen in sociaal beleid
3
Downloaded by anoniem VR ()
, 3.2 Studies van menselijk gedrag
sociologie •studie over hoe omgeving het gedrag beïnvloedt
•studie over hoe hormonale processen en biogenetische
biologie factoren gepaard gaan met variaties in gedrag
psychologie •intra-individuele benadering
•attitudevorming en -verandering (interindividuele benadering);
wisselwerking tussen interindividuele en intra-individuele
sociale
•vb: mensen met negatieve houding tegenover mensen met
psychologie andere etniciteit komt door gebrek aan kennis over mensen
met een andere etniciteit (sociale contacttheorie)
•mensen hebben een cultuur, maar die alleen bepaalt niet wat
we doen en niet doen; samenleving en menselijk handelen
sociobiologie bekijken vanuit evolutionair perspectief
•vb: incest is niet toegelaten in veel landen: komt doordat
incest zorgt voor genetische afwijkingen
•de wisselwerking tussen het biologische en het sociale
biosociale ࢱ M met hoog testosteron → niet sociaal →
verklaring ongehuwd/gescheiden
ࢱ M met laag testosteron → sociaal → gehuwd
Sociologie
Sociale biosociale
psychologie verklaring
Sociobiologie
Psychologie Biologie
4
Downloaded by anoniem VR ()
