lOMoARcPSD|16290539
SAMENVATTING
RECHTSPSYCHOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
DEEL I. EEN KORTE INLEIDING IN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE.............................................................5
1. EEN SCHETS VAN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE........................................................................................5
1.1. DE OORSPRONG EN GESCHIEDENIS VAN VOOR HET RECHT RELEVANTE PSYCHOLOGIE......................................5
1.2. VERSCHILLENDE VOOR HET RECHT RELEVANTE PSYCHOLOGISCHE DISCIPLINES................................................5
1.3. DE DOELSTELLINGEN EN REIKWIJDTE VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE.............................................................6
1.4. DE ROL VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE IN HET LICHT VAN VERSCHILLENDE RECHTSSYSTEMEN.............................7
1.4.1. De rechtspsychologie in Angelsaksische systemen...................................................................7
1.4.2. De rechtspsychologie in continentale systemen.......................................................................7
1.4.3. De doorwerking van de rechtspsychologie in de Belgische strafprocedure..............................7
2. DE BINNEN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE GEHANTEERDE METHODEN EN TECHNIEKEN VAN ONDERZOEK.................8
2.1. DE RECHTSPSYCHOLOGIE ALS EMPIRISCHE WETENSCHAP...........................................................................8
2.2. DE RECHTSPSYCHOLOGIE: EEN OVERWEGEND KWANTITATIEF EXPERIMENTELE TRADITIE...................................8
2.2.1. Van studieobject naar onderzoeksbevindingen........................................................................9
2.2.2. De betrouwbaarheid en validiteit van onderzoek...................................................................10
DEEL II. THE BIGGER PICTURE: HET BELANG VAN HET VINDEN EN TOEPASSEN VAN BEST PRACTICES
........................................................................................................................................................13
3. WAARHEIDSVINDING EN PROCEDURELE RECHTVAARDIGHEID.................................................................13
4. GERECHTELIJKE DWALINGEN..........................................................................................................13
4.1. CONCEPT – GERECHTELIJKE DWALINGEN + ONTERECHTE VEROORDELING....................................................13
4.2. PREVALENTIE WERELDWIJD...............................................................................................................14
4.3. DE AFWEZIGHEID VAN ERKENDE ONTERECHTE VEROORDELINGEN IN BELGIË................................................14
4.4. DE OORZAKEN VAN GERECHTELIJKE DWALINGEN....................................................................................14
4.4.1. Foutieve ooggetuigenherkenningen.......................................................................................14
4.4.2. Foutieve toepassing van forensische wetenschap..................................................................15
4.4.3. Wangedrag door overheidsactoren........................................................................................15
4.4.4. Oneerlijke informanten...........................................................................................................15
4.4.5. Slechte juridische bijstand......................................................................................................15
4.4.6. Valse bekentenissen...............................................................................................................15
4.5. HET VOORKOMEN EN HERSTELLEN VAN GERECHTELIJKE DWALINGEN.........................................................17
5. HET WAARBORGEN VAN DE PROCEDURELE RECHTEN VAN DE BETROKKENEN..............................................17
5.1. DE RELEVANTIE VAN INTERNATIONALE EN EUROPESE MENSENRECHTEN.....................................................18
5.2. HET RISICO OP EEN SCHENDING VAN HET RECHT OP EEN EERLIJK PROCES...................................................18
5.3. DE IMPACT OP ANDERE FUNDAMENTELE RECHTEN.................................................................................18
DEEL III. HET BEKOMEN VAN INFORMATIE VAN PARTIJEN BETROKKEN IN EEN PROCEDURE...........19
1
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
6. ENKELE BASISPRINCIPES MET BETREKKING TOT WAARNEMING EN GEHEUGEN.............................................19
6.1. DE WERKING VAN HET GEHEUGEN......................................................................................................19
6.2. INVLOEDEN OP HET GEHEUGEN..........................................................................................................20
6.2.1. Schema’s.................................................................................................................................20
6.2.2. Suggestie.................................................................................................................................20
6.2.3. Sociale beïnvloeding...............................................................................................................21
6.2.4. Vergeten.................................................................................................................................21
6.3. PSEUDOHERINNERINGEN..................................................................................................................22
6.4. VERDRINGING EN HERVONDEN HERINNERINGEN....................................................................................22
6.5. GEHEUGENVERLIES VOOR EEN DELICT?................................................................................................23
6.5.1. Organische amnesie................................................................................................................23
6.5.2. Dissociatieve amnesie.............................................................................................................23
6.5.3. Gesimuleerde amnesie...........................................................................................................23
7. HET ONDERZOEKEN EN WEGEN VAN SCENARIO’S EN HET BELANG VAN ALIBI’S...........................................24
7.1. ALTERNATIEVE SCENARIO’S...............................................................................................................24
7.2. EEN ALIBI ALS STARTPUNT VAN EEN ALTERNATIEF SCENARIO....................................................................24
7.3. DE BEOORDELING VAN DE GELOOFWAARDIGHEID EN WAARACHTIGHEID VAN EEN ALIBI.................................25
7.3.1. De reconstructiefase...............................................................................................................25
7.3.2. De validatiefase.......................................................................................................................25
7.3.3. De beoordelingsfase...............................................................................................................26
7.4. ENKELE KANTTEKENINGEN BIJ DE BEOORDELING VAN DE GELOOFWAARDIGHEID VAN ALIBI’S...........................27
7.4.1. De beoordeling van alibi’s in het licht van verschillende rechtssystemen..............................28
7.4.2. De beoordeling van alibi’s door verschillende doelgroepen...................................................28
8. INVESTIGATIVE INTERVIEWING: HET (VER)HOREN VAN BETROKKENEN......................................................28
8.1. DE CENTRALE ROL VAN VERKLARINGEN IN (STRAF)PROCEDURES................................................................28
8.2. VERSCHILLENDE VERHOORSTIJLEN EN HUN IMPACT................................................................................29
8.2.1. Verschillende soorten vragen en basiscommunicatie.............................................................29
8.2.2. De beschuldigde verhoorstijl...................................................................................................30
8.2.3. De informatieverzamelende verhoorstijl................................................................................30
8.2.4. De Méndez Principles: oorsprong, uitgangspunten en principes............................................31
8.3. HET BELANG VAN INVESTIGATIVE INTERVIEWING IN HET LICHT VAN DE BESCHERMING VAN FUNDAMENTELE
RECHTEN.................................................................................................................................................32
9. KWETSBARE PERSONEN (= 1 VAN DE MÉNDEZ PRINCIPLES)..................................................................33
9.1. KWETSBAARHEID EN KWETSBARE PERSONEN: WHAT’S IN A NAME?...........................................................33
9.1.1. Kwetsbaarheid in de rechtspraak van het EHRM....................................................................33
9.1.2. Kwetsbaarheid in EU-instrumenten........................................................................................34
9.1.3. Kwetsbaarheid in academisch onderzoek...............................................................................35
9.1.4. Enkele reflecties met betrekking tot de juridische en academische aandacht voor
kwetsbaarheid......................................................................................................................................36
9.2. DE KWETSBAARHEID VAN VERDACHTEN...............................................................................................36
9.2.1. Naar een omvattende omschrijving van de kwetsbaarheid van verdachten..........................37
9.2.2. Specifieke waarborgen voor kwetsbare verdachten...............................................................39
9.2.3. Uitdagingen bij de vaststelling van kwetsbaarheid.................................................................41
9.3. KWETSBARE GETUIGEN EN SLACHTOFFERS............................................................................................42
9.3.1. Minderjarigen.........................................................................................................................42
9.3.2. Kwetsbare meerderjarige slachtoffers en getuigen................................................................43
9.3.3. Specifieke waarborgen voor kwetsbare getuigen en slachtoffers...........................................43
9.4. ENKELE REFLECTIES BIJ DE WAARBORGEN VOOR KWETSBARE PERSONEN IN DE BELGISCHE CONTEXT.................44
10. OP ZOEK NAAR DE WAARHEID: LEUGENDETECTIE..............................................................................45
2
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
10.1. CONCEPTEN.................................................................................................................................45
10.1.1. Leugens, waarheden en waarachtigheden............................................................................45
10.1.2. Verschillende leugendetectietechnieken..............................................................................45
10.2. FYSIOLOGISCHE TECHNIEKEN: DE POLYGRAAF......................................................................................46
10.2.1. Algemene uitgangspunten: de polygraaf als omstreden instrument....................................46
10.2.2. De tijdens de polygraaftest gehanteerde vraagtechnieken..................................................46
10.2.3. De accuraatheid van de polygraaftest...................................................................................47
10.2.4. Het gebruik van de polygraaf in België..................................................................................49
10.3. VERBALE LEUGENDETECTIESIGNALEN.................................................................................................51
10.3.1. Verschillende verbale leugendetectietechnieken.................................................................51
10.3.2. De accuraatheid van de verschillende verbale leugendetectietechnieken...........................52
10.4. EEN BIJZONDERE VORM VAN ‘MISLEIDING’ ALS OBSTAKEL VAN LEUGENDETECTIE: MALINGERING...................52
10.4.1. Het concept: veinzen en overdrijven....................................................................................53
10.4.2. Motieven voor malingering..................................................................................................53
10.4.3. Het simuleren van een stoornis............................................................................................53
10.4.4. Het detecteren van malingering...........................................................................................53
11. HET IDENTIFICEREN VAN DADERS: OOGGETUIGENHERKENNINGEN.........................................................54
11.1. MEERVOUDIGE CONFRONTATIES / LINEUP PROCEDURES.......................................................................54
11.2. VERSCHILLENDE PROCEDURES..........................................................................................................55
11.2.1. Opsporingsdoeleinden vs. bewijsdoeleinden........................................................................55
11.2.2. De lineup vs. show-up...........................................................................................................55
11.2.3. De sequentiële vs. simultane lineup.....................................................................................56
11.2.4. De foto- vs. video- vs. live-lineup..........................................................................................56
11.3. DE IN ACHT TE NEMEN VARIABELEN..................................................................................................56
11.3.1. Schattingsvariabelen.............................................................................................................56
11.3.2. Systeemvariabelen................................................................................................................58
11.3.3. Vertrouwen en postidentificatiefeedback.............................................................................59
12. HET BEKOMEN EN BEOORDELEN VAN INFORMATIE IN ENKELE SPECIFIEKE NIET-STRAFRECHTELIJKE CONTEXTEN. 59
12.1. FAMILIERECHT: ECHTELIJKE GESCHILLEN EN ECHTSCHEIDINGSPROCEDURES................................................59
12.1.1. De waarneming en het geheugen van minderjarigen...........................................................60
12.1.2. Beïnvloeding van minderjarigen...........................................................................................61
12.2. ASIELPROCEDURES........................................................................................................................62
12.2.1. Een complicerende context en omstandigheden..................................................................62
12.2.2. Culturele verschillen.............................................................................................................62
12.2.3. De rol en het belang van de tolk...........................................................................................64
12.2.4. De beoordeling van de geloofwaardigheid van verklaringen................................................64
12.3. CONFLICTEN MET BETREKKING TOT HET MERKENRECHT........................................................................65
12.3.1. Verwarring en misleiding......................................................................................................65
12.3.2. Het meten en beoordelen van verwarring en misleidende informatie.................................66
DEEL IV. JURIDISCHE BESLUITVORMING EN DE TOTSTANDKOMING EN PREVENTIE VAN BIAS EN
FOUTEN...........................................................................................................................................70
13. DE PSYCHOLOGIE OVER HOE MENSEN DENKEN EN BESLISSINGEN NEMEN................................................70
13.1. BESLISSINGEN IN HET DAGELIJKS LEVEN.............................................................................................70
13.2. RECHTERLIJKE EN JURYBESLUITVORMING............................................................................................71
14. BIAS BIJ (JURIDISCHE) BESLUITVORMING.........................................................................................71
14.1. HEURISTIEKEN..............................................................................................................................71
3
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
14.2. ATTRIBUTIE..................................................................................................................................72
14.2.1. Het belang van schema’s......................................................................................................72
14.2.2. De drang naar het vinden van oorzaken...............................................................................73
14.2.3. Attributiefouten....................................................................................................................73
14.3. ENKELE SPECIFIEKE BIASES ONDER DE LOEP.........................................................................................76
14.3.1. Tunnelvisie, confirmation bias, belief perseverance en hindsight bias..................................76
14.3.2. Specifieke toepassingen........................................................................................................77
15. DE ROL VAN DESKUNDIGEN.........................................................................................................78
15.1. DE MEERWAARDE VAN DESKUNDIGENEXPERTISE.................................................................................78
15.2. BIAS BIJ DE BESLUITVORMING DOOR EXPERTS.....................................................................................78
15.2.1. Forensische wetenschappen.................................................................................................79
15.2.2. Gedragswetenschappen.......................................................................................................81
15.3. DE PREVENTIE VAN ONDEUGDELIJKE PRAKTIJKEN EN BIAS......................................................................81
15.3.1. Dubbelblindprocedures........................................................................................................82
15.3.2. Het nationaal register voor gerechtsdeskundigen................................................................83
15.3.3. Richtlijnen voor het deskundigenonderzoek en deskundigenrapport..................................84
DEEL V. NAAR EEN VERBETERDE INFORMATIEGARING EN JUSTITIËLE BESLUITVORMING ...............86
16. HET BELANG VAN DE ADEQUATE IMPLEMENTATIE VAN PROCEDURELE WAARBORGEN EN PROCEDUREREGELS IN
HET ALGEMEEN..................................................................................................................................86
16.1. DE VERSTERKING VAN PROCEDURELE RECHTEN BINNEN DE EUROPESE UNIE..............................................86
16.2. DE ADEQUATE IMPLEMENTATIE VAN PROCEDURELE WAARBORGEN ALS EEN HINDERNIS: DRIE TOEPASSINGEN. .86
16.2.1. De complexiteit van het begrijpen van juridische begrippen en informatie.........................86
16.2.2. Het optreden van de raadsman: van een passieve naar actieve en gepaste rol...................87
16.2.3. De inschatting van een geïnformeerde en weloverwogen afstand.......................................88
17. HET BELANG VAN EEN KRUISBESTUIVING TUSSEN PSYCHOLOGIE EN RECHT...............................................89
18. DE NOODZAAK VAN TOEGENOMEN OP BEST PRACTICES GEBASEERDE TRAINING EN OPLEIDING.....................89
18.1. ILLUSTRATIE: BIJKOMENDE OPLEIDING VOOR STRAFRECHTSADVOCATEN....................................................89
18.2. ILLUSTRATIE: INVESTIGATIVE INTERVIEWING VOOR REGULIERE POLITIEDIENSTEN EN BIJZONDERE
INSPECTIEDIENSTEN...................................................................................................................................90
19. NAAR EEN VERBETERDE JURIDISCHE BESLUITVORMING.......................................................................91
19.1. DE KWALITEIT VAN HET DOSSIER......................................................................................................91
19.2. DE BEOORDELING VAN DE VALIDITEIT VAN VERKLARINGEN DOOR RECHTERS..............................................92
19.3. HET POTENTIEEL EN DE RISICO’S VAN RECENTE(RE) ONTWIKKELINGEN.....................................................94
19.3.1. Guilty pleaprocedures en the dissapearing trial...................................................................94
19.3.2. Remote justice en technologische vooruitgang.....................................................................98
20. NAAR GEWIJZIGDE OVERTUIGINGEN EN HOUDINGEN MET HET OOG OP VERBETERDE PRAKTIJKEN..................99
20.1. HET FACILITEREN VAN DE PRAKTISCHE IMPLEMENTATIE VAN ACADEMISCHE INZICHTEN................................99
20.2. NAAR MEER ECOLOGISCH VALIDE ACADEMISCH ONDERZOEK OP HET DOMEIN VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE. .100
20.3. NAAR EEN VERRUIMDE SCOPE EN TOEPASSING VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE..........................................101
4
Downloaded by denis munene ()
SAMENVATTING
RECHTSPSYCHOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
DEEL I. EEN KORTE INLEIDING IN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE.............................................................5
1. EEN SCHETS VAN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE........................................................................................5
1.1. DE OORSPRONG EN GESCHIEDENIS VAN VOOR HET RECHT RELEVANTE PSYCHOLOGIE......................................5
1.2. VERSCHILLENDE VOOR HET RECHT RELEVANTE PSYCHOLOGISCHE DISCIPLINES................................................5
1.3. DE DOELSTELLINGEN EN REIKWIJDTE VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE.............................................................6
1.4. DE ROL VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE IN HET LICHT VAN VERSCHILLENDE RECHTSSYSTEMEN.............................7
1.4.1. De rechtspsychologie in Angelsaksische systemen...................................................................7
1.4.2. De rechtspsychologie in continentale systemen.......................................................................7
1.4.3. De doorwerking van de rechtspsychologie in de Belgische strafprocedure..............................7
2. DE BINNEN DE (RECHTS)PSYCHOLOGIE GEHANTEERDE METHODEN EN TECHNIEKEN VAN ONDERZOEK.................8
2.1. DE RECHTSPSYCHOLOGIE ALS EMPIRISCHE WETENSCHAP...........................................................................8
2.2. DE RECHTSPSYCHOLOGIE: EEN OVERWEGEND KWANTITATIEF EXPERIMENTELE TRADITIE...................................8
2.2.1. Van studieobject naar onderzoeksbevindingen........................................................................9
2.2.2. De betrouwbaarheid en validiteit van onderzoek...................................................................10
DEEL II. THE BIGGER PICTURE: HET BELANG VAN HET VINDEN EN TOEPASSEN VAN BEST PRACTICES
........................................................................................................................................................13
3. WAARHEIDSVINDING EN PROCEDURELE RECHTVAARDIGHEID.................................................................13
4. GERECHTELIJKE DWALINGEN..........................................................................................................13
4.1. CONCEPT – GERECHTELIJKE DWALINGEN + ONTERECHTE VEROORDELING....................................................13
4.2. PREVALENTIE WERELDWIJD...............................................................................................................14
4.3. DE AFWEZIGHEID VAN ERKENDE ONTERECHTE VEROORDELINGEN IN BELGIË................................................14
4.4. DE OORZAKEN VAN GERECHTELIJKE DWALINGEN....................................................................................14
4.4.1. Foutieve ooggetuigenherkenningen.......................................................................................14
4.4.2. Foutieve toepassing van forensische wetenschap..................................................................15
4.4.3. Wangedrag door overheidsactoren........................................................................................15
4.4.4. Oneerlijke informanten...........................................................................................................15
4.4.5. Slechte juridische bijstand......................................................................................................15
4.4.6. Valse bekentenissen...............................................................................................................15
4.5. HET VOORKOMEN EN HERSTELLEN VAN GERECHTELIJKE DWALINGEN.........................................................17
5. HET WAARBORGEN VAN DE PROCEDURELE RECHTEN VAN DE BETROKKENEN..............................................17
5.1. DE RELEVANTIE VAN INTERNATIONALE EN EUROPESE MENSENRECHTEN.....................................................18
5.2. HET RISICO OP EEN SCHENDING VAN HET RECHT OP EEN EERLIJK PROCES...................................................18
5.3. DE IMPACT OP ANDERE FUNDAMENTELE RECHTEN.................................................................................18
DEEL III. HET BEKOMEN VAN INFORMATIE VAN PARTIJEN BETROKKEN IN EEN PROCEDURE...........19
1
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
6. ENKELE BASISPRINCIPES MET BETREKKING TOT WAARNEMING EN GEHEUGEN.............................................19
6.1. DE WERKING VAN HET GEHEUGEN......................................................................................................19
6.2. INVLOEDEN OP HET GEHEUGEN..........................................................................................................20
6.2.1. Schema’s.................................................................................................................................20
6.2.2. Suggestie.................................................................................................................................20
6.2.3. Sociale beïnvloeding...............................................................................................................21
6.2.4. Vergeten.................................................................................................................................21
6.3. PSEUDOHERINNERINGEN..................................................................................................................22
6.4. VERDRINGING EN HERVONDEN HERINNERINGEN....................................................................................22
6.5. GEHEUGENVERLIES VOOR EEN DELICT?................................................................................................23
6.5.1. Organische amnesie................................................................................................................23
6.5.2. Dissociatieve amnesie.............................................................................................................23
6.5.3. Gesimuleerde amnesie...........................................................................................................23
7. HET ONDERZOEKEN EN WEGEN VAN SCENARIO’S EN HET BELANG VAN ALIBI’S...........................................24
7.1. ALTERNATIEVE SCENARIO’S...............................................................................................................24
7.2. EEN ALIBI ALS STARTPUNT VAN EEN ALTERNATIEF SCENARIO....................................................................24
7.3. DE BEOORDELING VAN DE GELOOFWAARDIGHEID EN WAARACHTIGHEID VAN EEN ALIBI.................................25
7.3.1. De reconstructiefase...............................................................................................................25
7.3.2. De validatiefase.......................................................................................................................25
7.3.3. De beoordelingsfase...............................................................................................................26
7.4. ENKELE KANTTEKENINGEN BIJ DE BEOORDELING VAN DE GELOOFWAARDIGHEID VAN ALIBI’S...........................27
7.4.1. De beoordeling van alibi’s in het licht van verschillende rechtssystemen..............................28
7.4.2. De beoordeling van alibi’s door verschillende doelgroepen...................................................28
8. INVESTIGATIVE INTERVIEWING: HET (VER)HOREN VAN BETROKKENEN......................................................28
8.1. DE CENTRALE ROL VAN VERKLARINGEN IN (STRAF)PROCEDURES................................................................28
8.2. VERSCHILLENDE VERHOORSTIJLEN EN HUN IMPACT................................................................................29
8.2.1. Verschillende soorten vragen en basiscommunicatie.............................................................29
8.2.2. De beschuldigde verhoorstijl...................................................................................................30
8.2.3. De informatieverzamelende verhoorstijl................................................................................30
8.2.4. De Méndez Principles: oorsprong, uitgangspunten en principes............................................31
8.3. HET BELANG VAN INVESTIGATIVE INTERVIEWING IN HET LICHT VAN DE BESCHERMING VAN FUNDAMENTELE
RECHTEN.................................................................................................................................................32
9. KWETSBARE PERSONEN (= 1 VAN DE MÉNDEZ PRINCIPLES)..................................................................33
9.1. KWETSBAARHEID EN KWETSBARE PERSONEN: WHAT’S IN A NAME?...........................................................33
9.1.1. Kwetsbaarheid in de rechtspraak van het EHRM....................................................................33
9.1.2. Kwetsbaarheid in EU-instrumenten........................................................................................34
9.1.3. Kwetsbaarheid in academisch onderzoek...............................................................................35
9.1.4. Enkele reflecties met betrekking tot de juridische en academische aandacht voor
kwetsbaarheid......................................................................................................................................36
9.2. DE KWETSBAARHEID VAN VERDACHTEN...............................................................................................36
9.2.1. Naar een omvattende omschrijving van de kwetsbaarheid van verdachten..........................37
9.2.2. Specifieke waarborgen voor kwetsbare verdachten...............................................................39
9.2.3. Uitdagingen bij de vaststelling van kwetsbaarheid.................................................................41
9.3. KWETSBARE GETUIGEN EN SLACHTOFFERS............................................................................................42
9.3.1. Minderjarigen.........................................................................................................................42
9.3.2. Kwetsbare meerderjarige slachtoffers en getuigen................................................................43
9.3.3. Specifieke waarborgen voor kwetsbare getuigen en slachtoffers...........................................43
9.4. ENKELE REFLECTIES BIJ DE WAARBORGEN VOOR KWETSBARE PERSONEN IN DE BELGISCHE CONTEXT.................44
10. OP ZOEK NAAR DE WAARHEID: LEUGENDETECTIE..............................................................................45
2
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
10.1. CONCEPTEN.................................................................................................................................45
10.1.1. Leugens, waarheden en waarachtigheden............................................................................45
10.1.2. Verschillende leugendetectietechnieken..............................................................................45
10.2. FYSIOLOGISCHE TECHNIEKEN: DE POLYGRAAF......................................................................................46
10.2.1. Algemene uitgangspunten: de polygraaf als omstreden instrument....................................46
10.2.2. De tijdens de polygraaftest gehanteerde vraagtechnieken..................................................46
10.2.3. De accuraatheid van de polygraaftest...................................................................................47
10.2.4. Het gebruik van de polygraaf in België..................................................................................49
10.3. VERBALE LEUGENDETECTIESIGNALEN.................................................................................................51
10.3.1. Verschillende verbale leugendetectietechnieken.................................................................51
10.3.2. De accuraatheid van de verschillende verbale leugendetectietechnieken...........................52
10.4. EEN BIJZONDERE VORM VAN ‘MISLEIDING’ ALS OBSTAKEL VAN LEUGENDETECTIE: MALINGERING...................52
10.4.1. Het concept: veinzen en overdrijven....................................................................................53
10.4.2. Motieven voor malingering..................................................................................................53
10.4.3. Het simuleren van een stoornis............................................................................................53
10.4.4. Het detecteren van malingering...........................................................................................53
11. HET IDENTIFICEREN VAN DADERS: OOGGETUIGENHERKENNINGEN.........................................................54
11.1. MEERVOUDIGE CONFRONTATIES / LINEUP PROCEDURES.......................................................................54
11.2. VERSCHILLENDE PROCEDURES..........................................................................................................55
11.2.1. Opsporingsdoeleinden vs. bewijsdoeleinden........................................................................55
11.2.2. De lineup vs. show-up...........................................................................................................55
11.2.3. De sequentiële vs. simultane lineup.....................................................................................56
11.2.4. De foto- vs. video- vs. live-lineup..........................................................................................56
11.3. DE IN ACHT TE NEMEN VARIABELEN..................................................................................................56
11.3.1. Schattingsvariabelen.............................................................................................................56
11.3.2. Systeemvariabelen................................................................................................................58
11.3.3. Vertrouwen en postidentificatiefeedback.............................................................................59
12. HET BEKOMEN EN BEOORDELEN VAN INFORMATIE IN ENKELE SPECIFIEKE NIET-STRAFRECHTELIJKE CONTEXTEN. 59
12.1. FAMILIERECHT: ECHTELIJKE GESCHILLEN EN ECHTSCHEIDINGSPROCEDURES................................................59
12.1.1. De waarneming en het geheugen van minderjarigen...........................................................60
12.1.2. Beïnvloeding van minderjarigen...........................................................................................61
12.2. ASIELPROCEDURES........................................................................................................................62
12.2.1. Een complicerende context en omstandigheden..................................................................62
12.2.2. Culturele verschillen.............................................................................................................62
12.2.3. De rol en het belang van de tolk...........................................................................................64
12.2.4. De beoordeling van de geloofwaardigheid van verklaringen................................................64
12.3. CONFLICTEN MET BETREKKING TOT HET MERKENRECHT........................................................................65
12.3.1. Verwarring en misleiding......................................................................................................65
12.3.2. Het meten en beoordelen van verwarring en misleidende informatie.................................66
DEEL IV. JURIDISCHE BESLUITVORMING EN DE TOTSTANDKOMING EN PREVENTIE VAN BIAS EN
FOUTEN...........................................................................................................................................70
13. DE PSYCHOLOGIE OVER HOE MENSEN DENKEN EN BESLISSINGEN NEMEN................................................70
13.1. BESLISSINGEN IN HET DAGELIJKS LEVEN.............................................................................................70
13.2. RECHTERLIJKE EN JURYBESLUITVORMING............................................................................................71
14. BIAS BIJ (JURIDISCHE) BESLUITVORMING.........................................................................................71
14.1. HEURISTIEKEN..............................................................................................................................71
3
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
14.2. ATTRIBUTIE..................................................................................................................................72
14.2.1. Het belang van schema’s......................................................................................................72
14.2.2. De drang naar het vinden van oorzaken...............................................................................73
14.2.3. Attributiefouten....................................................................................................................73
14.3. ENKELE SPECIFIEKE BIASES ONDER DE LOEP.........................................................................................76
14.3.1. Tunnelvisie, confirmation bias, belief perseverance en hindsight bias..................................76
14.3.2. Specifieke toepassingen........................................................................................................77
15. DE ROL VAN DESKUNDIGEN.........................................................................................................78
15.1. DE MEERWAARDE VAN DESKUNDIGENEXPERTISE.................................................................................78
15.2. BIAS BIJ DE BESLUITVORMING DOOR EXPERTS.....................................................................................78
15.2.1. Forensische wetenschappen.................................................................................................79
15.2.2. Gedragswetenschappen.......................................................................................................81
15.3. DE PREVENTIE VAN ONDEUGDELIJKE PRAKTIJKEN EN BIAS......................................................................81
15.3.1. Dubbelblindprocedures........................................................................................................82
15.3.2. Het nationaal register voor gerechtsdeskundigen................................................................83
15.3.3. Richtlijnen voor het deskundigenonderzoek en deskundigenrapport..................................84
DEEL V. NAAR EEN VERBETERDE INFORMATIEGARING EN JUSTITIËLE BESLUITVORMING ...............86
16. HET BELANG VAN DE ADEQUATE IMPLEMENTATIE VAN PROCEDURELE WAARBORGEN EN PROCEDUREREGELS IN
HET ALGEMEEN..................................................................................................................................86
16.1. DE VERSTERKING VAN PROCEDURELE RECHTEN BINNEN DE EUROPESE UNIE..............................................86
16.2. DE ADEQUATE IMPLEMENTATIE VAN PROCEDURELE WAARBORGEN ALS EEN HINDERNIS: DRIE TOEPASSINGEN. .86
16.2.1. De complexiteit van het begrijpen van juridische begrippen en informatie.........................86
16.2.2. Het optreden van de raadsman: van een passieve naar actieve en gepaste rol...................87
16.2.3. De inschatting van een geïnformeerde en weloverwogen afstand.......................................88
17. HET BELANG VAN EEN KRUISBESTUIVING TUSSEN PSYCHOLOGIE EN RECHT...............................................89
18. DE NOODZAAK VAN TOEGENOMEN OP BEST PRACTICES GEBASEERDE TRAINING EN OPLEIDING.....................89
18.1. ILLUSTRATIE: BIJKOMENDE OPLEIDING VOOR STRAFRECHTSADVOCATEN....................................................89
18.2. ILLUSTRATIE: INVESTIGATIVE INTERVIEWING VOOR REGULIERE POLITIEDIENSTEN EN BIJZONDERE
INSPECTIEDIENSTEN...................................................................................................................................90
19. NAAR EEN VERBETERDE JURIDISCHE BESLUITVORMING.......................................................................91
19.1. DE KWALITEIT VAN HET DOSSIER......................................................................................................91
19.2. DE BEOORDELING VAN DE VALIDITEIT VAN VERKLARINGEN DOOR RECHTERS..............................................92
19.3. HET POTENTIEEL EN DE RISICO’S VAN RECENTE(RE) ONTWIKKELINGEN.....................................................94
19.3.1. Guilty pleaprocedures en the dissapearing trial...................................................................94
19.3.2. Remote justice en technologische vooruitgang.....................................................................98
20. NAAR GEWIJZIGDE OVERTUIGINGEN EN HOUDINGEN MET HET OOG OP VERBETERDE PRAKTIJKEN..................99
20.1. HET FACILITEREN VAN DE PRAKTISCHE IMPLEMENTATIE VAN ACADEMISCHE INZICHTEN................................99
20.2. NAAR MEER ECOLOGISCH VALIDE ACADEMISCH ONDERZOEK OP HET DOMEIN VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE. .100
20.3. NAAR EEN VERRUIMDE SCOPE EN TOEPASSING VAN DE RECHTSPSYCHOLOGIE..........................................101
4
Downloaded by denis munene ()
