Verpleegkundige zorg en
communicatie
Verpleegkundige zorg: Theorie
Inhoudsopgave
H1: verpleegkundig beroepenveld.................................................................................................................. 3
Leerdoelen............................................................................................................................................................3
1.1: inleiding.........................................................................................................................................................3
1.2: verpleegkunde vanuit het beroeps- en competentieprofiel..........................................................................3
1.3 verpleegkunde volgens ‘de wet op verpleegkunde’.......................................................................................4
1.4: de verpleegkundige volgens het opleidingsprofiel van de HOGENT.............................................................5
H2: bouwstenen verpleegkundige.................................................................................................................. 5
Leerdoelen............................................................................................................................................................5
2.1: inleiding.........................................................................................................................................................5
2.2: basiszorg en basisverpleegkunde..................................................................................................................5
2.3: de basis van het verpleegtechnisch handelen...............................................................................................7
2.3.1 basisprincipes.........................................................................................................................................7
2.3.2 holistische benadering van de zorgvrager..............................................................................................9
H3: waarnemen, observeren, interpreteren en rapporteren.........................................................................10
Leerdoelen..........................................................................................................................................................10
3.1: waarnemen.................................................................................................................................................10
3.2: observeren...................................................................................................................................................10
3.2.1 definitie.................................................................................................................................................10
3.2.2 kenmerken van een goede observatie.................................................................................................10
3.2.3 methoden van observatie.....................................................................................................................11
3.2.4 factoren die de observatie beïnvloeden...............................................................................................11
3.2.5 bevorderen van een objectieve observatie..........................................................................................11
3.3: interpreteren...............................................................................................................................................11
3.4: rapporteren.................................................................................................................................................12
3.4.1 doel.......................................................................................................................................................12
3.4.2 schriftelijk rapporteren.........................................................................................................................12
3.4.2 mondeling rapporteren........................................................................................................................12
3.4.3 frequentie van rapporteren..................................................................................................................12
3.4.4 aandachtspunten bij een professionele rapportage............................................................................13
3.4.5 rapporteren als student........................................................................................................................14
3.5: ABCDE-methode..........................................................................................................................................14
3.6: ISBARR/SBAR-briefingtechniek....................................................................................................................14
H4: bedden.................................................................................................................................................. 15
H5: persoonlijke en hygiënische zorg............................................................................................................ 15
Leerdoelen..........................................................................................................................................................15
1
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
, 5.1 inleiding........................................................................................................................................................16
5.2 gegevensverzameling hygiënische verzorging.............................................................................................16
5.3 verpleegkundige hulp bij hygiënische verzorging........................................................................................16
5.4 de huid..........................................................................................................................................................16
5.4.1 assessment van de huid (beoordeling).................................................................................................17
4.4.2 wassen van de huid..............................................................................................................................18
5.4.3 voetverzorging......................................................................................................................................19
5.4.4 verzorging van haar en nagels..............................................................................................................20
5.5 mondzorg.....................................................................................................................................................20
5.5.1 inleiding................................................................................................................................................20
5.5.3 mondaandoeningen..............................................................................................................................21
5.5.4 risicofactoren voor het ontstaan van mondaandoeningen..................................................................22
5.5.5 gevolgen slechte mondgezondheid......................................................................................................22
5.5.6 mondhygiëne........................................................................................................................................22
5.5.7 tandprothese........................................................................................................................................22
5.5.8 implantaten..........................................................................................................................................22
5.5.9 mondspoelmiddelen.............................................................................................................................22
H6: uitscheiding........................................................................................................................................... 23
6.1 inleiding........................................................................................................................................................23
6.2 factoren van invloed op uitscheiding...........................................................................................................24
6.3 observatie urine............................................................................................................................................25
6.3.1 kleur......................................................................................................................................................25
6.3.2 geur.......................................................................................................................................................25
6.3.3 hoeveelheid of volume.........................................................................................................................26
6.3.4 frequentie en tijdstip............................................................................................................................26
6.3.5 aspect....................................................................................................................................................26
6.3.6 wijze van urineren................................................................................................................................27
6.3.7 zijn er specifieke klachten ten aanzien van het urineren?...................................................................27
6.4 observatie feces............................................................................................................................................27
6.4.1 kleur......................................................................................................................................................27
6.4.2 geur.......................................................................................................................................................27
6.4.3 hoeveelheid/gewicht............................................................................................................................27
6.4.4 frequentie.............................................................................................................................................27
6.4.5 aspect....................................................................................................................................................27
6.4.6 consistentie...........................................................................................................................................28
6.4.7 vorm......................................................................................................................................................28
6.5 correcte lichaamshouding bij uitscheiding...................................................................................................28
6.6 pathologie urinestelsel.................................................................................................................................28
6.6.4 onderzoeken.........................................................................................................................................36
6.7 pathologie darmstelsel.................................................................................................................................38
6.7.1 obstipatie..............................................................................................................................................38
6.7.2 diarree...................................................................................................................................................40
6.7.3 feciale incontinentie.............................................................................................................................42
6.7.4 fecesonderzoek.....................................................................................................................................43
6.8 stomata........................................................................................................................................................44
6.8.1 soorten stoma.......................................................................................................................................44
6.8.2 keuze stomamatreriaal.........................................................................................................................44
6.8.3 zorg voor niet steriele stoma................................................................................................................44
6.8.4 observaties stoma en peristomale huid...............................................................................................44
6.9 verpleegkundige interventies bij uitscheiding..............................................................................................46
2
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
, 6.9.1 algemene verpleegkundige zorg bij uitscheiding.................................................................................46
6.9.3 vochtbalans...........................................................................................................................................49
6.10 transpiratie.................................................................................................................................................49
H7: abdominale pijn..................................................................................................................................... 49
7.2 soort pijn......................................................................................................................................................49
7.4 beïnvloeding van de pijn..............................................................................................................................50
Anja Huion
H1: verpleegkundig beroepenveld
Leerdoelen
De student:
o Kan uitleggen wat verpleegkunde is
o Kan toelichten wat een verpleegkundige doet
1.1: inleiding
Wat houdt verpleegkunde in?
Wat zijn de verantwoordelijkheden van verpleegkundige?
Hoe verloopt een verpleegkundig proces?
Wat zijn de basisprincipes van het denken en handelen van een verpleegkundige?
1.2: verpleegkunde vanuit het beroeps- en competentieprofiel
Nationale Raad van Verpleegkundige, 2015:
o Verpleegkundige richt zich
Autonoom of in samenwerking met anderen,
Op de verpleegkundige totaalzorg (zowel fysiek als psychosociaal)
Aan individuen van alle leeftijden, families, groepen of
gemeenschappen, alle zieke of gezonde mensen
In alle mogelijke werksettings
o Verpleegkunde is het beschermen, promoten en optimaliseren van
gezondheid en intrinsieke mogelijkheden van de zorgvrager/cliënt, preventie
van ziekte en kwetsuren en verlichten van het lijden
o Kenmerken voor verpleegkundige zijn
Het opbouwen van een vertrouwensrelatie met de zorgvrager/cliënt,
gefocust op zijn beleving, het verdedigen of bevorderen van zijn
autonomie
Het stimuleren van een goede omgeving
De regie van de zorg en onderzoek
Deelname aan de ontwikkeling van de professie en het
gezondheidsbeleid
o Verpleegkunde is gebaseerd op een professionele beoordeling in de
domeinen van gezondheidspromotie, gezondheidsopvoeding, preventie van
ziekte, acute zorg, curatieve zorg, revalidatie, chronische en palliatieve zorg
o Het verlenen van verpleegkundige zorg is de kern van de beroepsuitoefening
van een verpleegkundige
o De zorgvrager staat steeds centraal én is een actieve partner in het
interdisciplinair team
3
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
, o Gericht op de totale belevingswereld en vanuit holistische visie
o Ondersteunen (advocacy) en bevorderen (empowerment) van het
zelfmanagement
1.3 verpleegkunde volgens ‘de wet op verpleegkunde’
A-handelingen: globale verpleegkundige activiteiten
o Observeren, herkennen en vastleggen van de gezondheidsstatus zowel op
psychisch, fysiek als sociaal vlak
o Omschrijven van verpleegproblemen
o Bijdragen aan de medische diagnose door de arts en aan het uitvoeren van de
voorgeschreven behandeling
o Informeren en adviseren van de zorgvrager en zijn familie
o Het voortdurend bijstaan uitvoeren en helpen uitvoeren van handelingen,
waardoor de verpleegkundige het behoud, de verbetering en het herstel van
de gezondheid van gezonde en zieke personen en groepen beoogt
o Handelingen van palliatieve zorg verrichten
o Verlenen van stervensbegeleiding en begeleiding bij de verwerking van het
rouwproces
o Zelfstandig kunnen treffen van urgente levensreddende maatregelen en het
kunnen handelen in crisis- en rampensituaties
o Analyseren van de kwaliteit van de zorg met als doelstelling de eigen
beroepsuitoefening als verpleegkundige te verbeteren
B-handelingen: technische verpleegkundige verstrekkingen
o Met of zonder medisch voorschrift in verband met
De diagnosestelling door de arts
De uitvoering van de voorgeschreven behandeling
Het nemen van maatregelen inzake preventie geneeskunde
o B1-handelingen: geen voorschrift (vb, wondzorg, toedienen zuurstof)
o B2-handelingen: wel voorschrift (vb, blaassondage, inspuitingen)
o Mantelzorgers (wettelijke omkadering)
C-handelingen: toevertrouwde geneeskundige handelingen
o Opgedragen door arts aan één of meer verpleegkundigen
o Zeker toezicht van de arts wordt verwacht, maar niet noodzakelijk persoonlijk
aanwezig
o Genoteerd in verpleegkundig dossier
o Competentie/opleiding/ervaring
o Voorbeelden
Toedienen van chemotherapeutische middelen, isotopen
Voorbereiding en toepassing van therapieën met radioactieve
materialen en met stralingsapperratuur
Beoordeling van parameters behorend tot de verschillende biologische
functiestelsels
Bediening van toestellen voor medische beeldvorming
Vervanging van de externe tracheacanule
Het debrideren van decubituswonden
o Medisch voorschrift
Mondelinge opdracht
4
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
communicatie
Verpleegkundige zorg: Theorie
Inhoudsopgave
H1: verpleegkundig beroepenveld.................................................................................................................. 3
Leerdoelen............................................................................................................................................................3
1.1: inleiding.........................................................................................................................................................3
1.2: verpleegkunde vanuit het beroeps- en competentieprofiel..........................................................................3
1.3 verpleegkunde volgens ‘de wet op verpleegkunde’.......................................................................................4
1.4: de verpleegkundige volgens het opleidingsprofiel van de HOGENT.............................................................5
H2: bouwstenen verpleegkundige.................................................................................................................. 5
Leerdoelen............................................................................................................................................................5
2.1: inleiding.........................................................................................................................................................5
2.2: basiszorg en basisverpleegkunde..................................................................................................................5
2.3: de basis van het verpleegtechnisch handelen...............................................................................................7
2.3.1 basisprincipes.........................................................................................................................................7
2.3.2 holistische benadering van de zorgvrager..............................................................................................9
H3: waarnemen, observeren, interpreteren en rapporteren.........................................................................10
Leerdoelen..........................................................................................................................................................10
3.1: waarnemen.................................................................................................................................................10
3.2: observeren...................................................................................................................................................10
3.2.1 definitie.................................................................................................................................................10
3.2.2 kenmerken van een goede observatie.................................................................................................10
3.2.3 methoden van observatie.....................................................................................................................11
3.2.4 factoren die de observatie beïnvloeden...............................................................................................11
3.2.5 bevorderen van een objectieve observatie..........................................................................................11
3.3: interpreteren...............................................................................................................................................11
3.4: rapporteren.................................................................................................................................................12
3.4.1 doel.......................................................................................................................................................12
3.4.2 schriftelijk rapporteren.........................................................................................................................12
3.4.2 mondeling rapporteren........................................................................................................................12
3.4.3 frequentie van rapporteren..................................................................................................................12
3.4.4 aandachtspunten bij een professionele rapportage............................................................................13
3.4.5 rapporteren als student........................................................................................................................14
3.5: ABCDE-methode..........................................................................................................................................14
3.6: ISBARR/SBAR-briefingtechniek....................................................................................................................14
H4: bedden.................................................................................................................................................. 15
H5: persoonlijke en hygiënische zorg............................................................................................................ 15
Leerdoelen..........................................................................................................................................................15
1
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
, 5.1 inleiding........................................................................................................................................................16
5.2 gegevensverzameling hygiënische verzorging.............................................................................................16
5.3 verpleegkundige hulp bij hygiënische verzorging........................................................................................16
5.4 de huid..........................................................................................................................................................16
5.4.1 assessment van de huid (beoordeling).................................................................................................17
4.4.2 wassen van de huid..............................................................................................................................18
5.4.3 voetverzorging......................................................................................................................................19
5.4.4 verzorging van haar en nagels..............................................................................................................20
5.5 mondzorg.....................................................................................................................................................20
5.5.1 inleiding................................................................................................................................................20
5.5.3 mondaandoeningen..............................................................................................................................21
5.5.4 risicofactoren voor het ontstaan van mondaandoeningen..................................................................22
5.5.5 gevolgen slechte mondgezondheid......................................................................................................22
5.5.6 mondhygiëne........................................................................................................................................22
5.5.7 tandprothese........................................................................................................................................22
5.5.8 implantaten..........................................................................................................................................22
5.5.9 mondspoelmiddelen.............................................................................................................................22
H6: uitscheiding........................................................................................................................................... 23
6.1 inleiding........................................................................................................................................................23
6.2 factoren van invloed op uitscheiding...........................................................................................................24
6.3 observatie urine............................................................................................................................................25
6.3.1 kleur......................................................................................................................................................25
6.3.2 geur.......................................................................................................................................................25
6.3.3 hoeveelheid of volume.........................................................................................................................26
6.3.4 frequentie en tijdstip............................................................................................................................26
6.3.5 aspect....................................................................................................................................................26
6.3.6 wijze van urineren................................................................................................................................27
6.3.7 zijn er specifieke klachten ten aanzien van het urineren?...................................................................27
6.4 observatie feces............................................................................................................................................27
6.4.1 kleur......................................................................................................................................................27
6.4.2 geur.......................................................................................................................................................27
6.4.3 hoeveelheid/gewicht............................................................................................................................27
6.4.4 frequentie.............................................................................................................................................27
6.4.5 aspect....................................................................................................................................................27
6.4.6 consistentie...........................................................................................................................................28
6.4.7 vorm......................................................................................................................................................28
6.5 correcte lichaamshouding bij uitscheiding...................................................................................................28
6.6 pathologie urinestelsel.................................................................................................................................28
6.6.4 onderzoeken.........................................................................................................................................36
6.7 pathologie darmstelsel.................................................................................................................................38
6.7.1 obstipatie..............................................................................................................................................38
6.7.2 diarree...................................................................................................................................................40
6.7.3 feciale incontinentie.............................................................................................................................42
6.7.4 fecesonderzoek.....................................................................................................................................43
6.8 stomata........................................................................................................................................................44
6.8.1 soorten stoma.......................................................................................................................................44
6.8.2 keuze stomamatreriaal.........................................................................................................................44
6.8.3 zorg voor niet steriele stoma................................................................................................................44
6.8.4 observaties stoma en peristomale huid...............................................................................................44
6.9 verpleegkundige interventies bij uitscheiding..............................................................................................46
2
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
, 6.9.1 algemene verpleegkundige zorg bij uitscheiding.................................................................................46
6.9.3 vochtbalans...........................................................................................................................................49
6.10 transpiratie.................................................................................................................................................49
H7: abdominale pijn..................................................................................................................................... 49
7.2 soort pijn......................................................................................................................................................49
7.4 beïnvloeding van de pijn..............................................................................................................................50
Anja Huion
H1: verpleegkundig beroepenveld
Leerdoelen
De student:
o Kan uitleggen wat verpleegkunde is
o Kan toelichten wat een verpleegkundige doet
1.1: inleiding
Wat houdt verpleegkunde in?
Wat zijn de verantwoordelijkheden van verpleegkundige?
Hoe verloopt een verpleegkundig proces?
Wat zijn de basisprincipes van het denken en handelen van een verpleegkundige?
1.2: verpleegkunde vanuit het beroeps- en competentieprofiel
Nationale Raad van Verpleegkundige, 2015:
o Verpleegkundige richt zich
Autonoom of in samenwerking met anderen,
Op de verpleegkundige totaalzorg (zowel fysiek als psychosociaal)
Aan individuen van alle leeftijden, families, groepen of
gemeenschappen, alle zieke of gezonde mensen
In alle mogelijke werksettings
o Verpleegkunde is het beschermen, promoten en optimaliseren van
gezondheid en intrinsieke mogelijkheden van de zorgvrager/cliënt, preventie
van ziekte en kwetsuren en verlichten van het lijden
o Kenmerken voor verpleegkundige zijn
Het opbouwen van een vertrouwensrelatie met de zorgvrager/cliënt,
gefocust op zijn beleving, het verdedigen of bevorderen van zijn
autonomie
Het stimuleren van een goede omgeving
De regie van de zorg en onderzoek
Deelname aan de ontwikkeling van de professie en het
gezondheidsbeleid
o Verpleegkunde is gebaseerd op een professionele beoordeling in de
domeinen van gezondheidspromotie, gezondheidsopvoeding, preventie van
ziekte, acute zorg, curatieve zorg, revalidatie, chronische en palliatieve zorg
o Het verlenen van verpleegkundige zorg is de kern van de beroepsuitoefening
van een verpleegkundige
o De zorgvrager staat steeds centraal én is een actieve partner in het
interdisciplinair team
3
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
, o Gericht op de totale belevingswereld en vanuit holistische visie
o Ondersteunen (advocacy) en bevorderen (empowerment) van het
zelfmanagement
1.3 verpleegkunde volgens ‘de wet op verpleegkunde’
A-handelingen: globale verpleegkundige activiteiten
o Observeren, herkennen en vastleggen van de gezondheidsstatus zowel op
psychisch, fysiek als sociaal vlak
o Omschrijven van verpleegproblemen
o Bijdragen aan de medische diagnose door de arts en aan het uitvoeren van de
voorgeschreven behandeling
o Informeren en adviseren van de zorgvrager en zijn familie
o Het voortdurend bijstaan uitvoeren en helpen uitvoeren van handelingen,
waardoor de verpleegkundige het behoud, de verbetering en het herstel van
de gezondheid van gezonde en zieke personen en groepen beoogt
o Handelingen van palliatieve zorg verrichten
o Verlenen van stervensbegeleiding en begeleiding bij de verwerking van het
rouwproces
o Zelfstandig kunnen treffen van urgente levensreddende maatregelen en het
kunnen handelen in crisis- en rampensituaties
o Analyseren van de kwaliteit van de zorg met als doelstelling de eigen
beroepsuitoefening als verpleegkundige te verbeteren
B-handelingen: technische verpleegkundige verstrekkingen
o Met of zonder medisch voorschrift in verband met
De diagnosestelling door de arts
De uitvoering van de voorgeschreven behandeling
Het nemen van maatregelen inzake preventie geneeskunde
o B1-handelingen: geen voorschrift (vb, wondzorg, toedienen zuurstof)
o B2-handelingen: wel voorschrift (vb, blaassondage, inspuitingen)
o Mantelzorgers (wettelijke omkadering)
C-handelingen: toevertrouwde geneeskundige handelingen
o Opgedragen door arts aan één of meer verpleegkundigen
o Zeker toezicht van de arts wordt verwacht, maar niet noodzakelijk persoonlijk
aanwezig
o Genoteerd in verpleegkundig dossier
o Competentie/opleiding/ervaring
o Voorbeelden
Toedienen van chemotherapeutische middelen, isotopen
Voorbereiding en toepassing van therapieën met radioactieve
materialen en met stralingsapperratuur
Beoordeling van parameters behorend tot de verschillende biologische
functiestelsels
Bediening van toestellen voor medische beeldvorming
Vervanging van de externe tracheacanule
Het debrideren van decubituswonden
o Medisch voorschrift
Mondelinge opdracht
4
Verpleegkundige zorg en communicatie theorie
