Evidence-based en kritisch handelen
Handelingsgerichte diagnostiek
Enkele definities
- Diagnostiek = zoeken nr zin/betekenis en/of nr wegen om tot zin & betekenis te geraken;
zoeken nr aard v iemands verhouding tot handelen, gericht op herstel of bewerkstelligen v
autonomie; & zoeken nr wegen v openingen ter realisering v iemands eigen gesch (Baartman)
- Diagnostiek = zoek- en beslissingsproc waarbij diagnosticus probl onderkent en analyseert
in dialoog met cliënt en z omgeving. De diagnosticus zoekt nr mogelijke verkl vr probl met
doel het geven v advies dat gericht is op oplossen v die probl. Het begin is hulpvraag vd cliënt
of de probl door de cliënt of diens omgeving gesignaleerd (De Bruyn)
Diagnostiek en de diagnosticus
- Doel = gericht info verzamelen met doel verantwoorde besluitvorming
- Diagnosticus verricht meerdere rollen:
➔ Expert gedragswetensch, partner in dialoog met cliënt (samenwerking) en verdediger v
belangen vh kind (indien nodig) → praktijkwetenschapper
Kwaliteit en wetenschappelijkheid
- Bedreigd door:
➔ Geen systematische procedures en consistente werkwijze
➔ Meer gegevens w verzameld dan noodz en info w niet benut
➔ Hyp blijven impliciet en niet correct getoetst
➔ Beslissingscrit w niet geëxpliciteerd
➔ Diagnosten blijven vasthouden aan eerste idee en stellen steeds = diagnoses (beslis- en
oordelingsfouten dia19)
➔ Adviezen z niet bruikb, niet herkend en versplinterd
➔ Geen antw op hulpvraag vd cliënt
- Beslis- en oordelingsfouten:
➔ Confirmation bias: richt zich op zoeken en interpreteren v info die bestaande
overtuigingen bevestigt
➔ Belief perseverence: richt zich op vasthouden aan overtuigingen, zelfs wnr deze w
weerlegd door nieuw bewijs
➔ Contingentie tabel:
➔ Soorten oordeelsfouten:
• Belief perseverence: vasthouden aan juistheid v eigen mening ondanks info die dit
ontkracht/weerlegt
• Confirmation bias: er w voornamelijk info die consistent is met eigen visie
gezocht/onthouden
• Primacy effect: info die eerst w verkregen, die levendig aanwezig is, emoties oproept
of mondeling werd verkregen zal meer doorwegen in keuzeprocessen
• Excessive data collection: er w veel info verzameld die niet noodz relevant is
• Search for the exotic: zoeken nr het buitengewone. Resulteert in oa neiging om
prevalentie v weinig voorkomende probl te overschatten
, • Illusory correlation: het veronderstellen v verbanden die niet bestaan
• Overconfidence in own capability: overschatten vd kwaliteit v eigen
oordeelvermogen
➔ Naarmate problematiek ernstiger is, w beslissingen irrationeler en w invloed v pers
normen en waarden groter
Praktijk-wetenschapper en wetenschappelijke D
- D methodologisch verantw pleegt via procesmodellen en formele regels (z ideaalmodellen)
- Gebaseerd op empirische cyclus v de Groot en/of regulatieve cyclus v Van Strien
- Hypothesen w geformuleerd en getoetst
- Hypothesen z gebaseerd op wetensch theorieën (deductie) en sluiten aan op info over cliënt
(inductie)
Wetenschappelijke diagnostiek
- Wetenschappelijker naarmate:
➔ Explicieter werkt met theorieën en versch theorienivs met elk in verband brengt
➔ Weet wrm hij in bep gevallen kiest vr welke theorie en niet vr andere
➔ Denkstappen vastlegt die hebben geleid tot advies
➔ Waarde vd theorieën onderz vr de probl waar ze betr op hebben en effecten vd ingrepen
➔ Resultaten v eigen werk uitwisselt met collega’s
Empirische en regulatieve cyclus
Vele procesmodellen
Procesmodel diagnostiek Regulatieve cyclus Kievit en Diagnostische cyclus De Handelingsgerichte
Rispens et al Tak Bruyn et al diagnostiek
Pameijer en
Beukering
- Klachten, intake, exploratie - Aanmelding, intake, - Klachtanalyse, vraag - Intakefase: info
vh verhaal, hulpvraag screening aanmelder, verz,
(problherkenning) vraagstelling samenwerking
- Info uit verhaal, (verhelderend) starten
patroonherkenning - Teamoverleg: voorlopige - Probleembeschrijving,
indicatiestelling clustering - Strategiefase:
- Richtinggevende (voorlopige (onderkennend) beschrijven,
hypothesen, probldefiniëring) clusteren, keuze
onderzoekshypothesen, - Voorlopig diagnostisch
operationalisering in - Gericht onderzoek diagnostisch traject nav
variabelen, toetsing (optioneel): nadere denkschema, vraagstellingen
, precisering vh probl, diagnostische hyp,
- Afweging vd hyp, toetsing v hyp onderzoeksmiddelen, - Diagnostische
idiografische theorie toetsingscriteria, onderzhyp,
- Integratie: opstellen v toetsing (verklarend) onderzoeksfase
- Handelingsalt, theorie over indiv geval (optioneel),
operationaliseren in crit, (meer definitieve - Integratie, onderzhyp,
toetsing, afweging alt probldefin) samenvattend beeld onderzmiddelen,
toetsingscrit,
- Specificatie - Interventiedoelen, - Indicatiestelling toetsing
handelingsplan, inventariseren/ afwegen (indicerend)
handelingsvoorstel, advies handelingsmglkhdn, - Indiceringsfase:
- Adviseren integratief beeld
- Uitvoeren plan - Planning
- Indiceringsfase:
- Evaluatie (toetsing) - Interventie: uitvoeren indicatiestelling:
behandeling, dpelen v
monitoring, bijstellen interventie en
behandeling keuze v
gewenste
- Evaluatie: postmeting, aanbeveling
follow up
- Adviesfase: info
overdracht,
overleg, keuze
advies,
afspraken
evaluatie
Evidence-based diagnostiek
- Beschikb kennis over wat werkt toepassen in diagnostisch proces (Van Yperen)
➔ Wetensch gefundeerde kennis over ontw kind,…
➔ Psychometrische sterke onderz middelen
➔ Gedegen besluitvorming bij formuleren en toetsen v hyp, integreren v info en vertalen nr
interventie
- 4 versch domeinen:
➔ Research based, expert/practice based, opinion/client based, value-based
Uitgangspunten HGD
- Doelgericht: D is geen doel op zich maar middel om vraag v cliënt te beantw (onderkenning,
verkl en/of advies)
➔ Alleen info verz die bijdraagt tot advisering
➔ Als…dan… principe
➔ Goed advies is bruikbaar advies
• Vragen nr wenselijke oplossingen, houdt rek met spanning tss klasgroep en individu,
attributies v probl, gericht op veranderbare kenmerken
- Transactioneel kader: problemen niet alleen kenmerken v kind
➔ Omgeving bep mede in hoeverre mglkhdn tot ontw komen
➔ Probl z afstemmingsprobl
➔ H ook gericht op afstemming tss K&O
➔ Niet alleen kind maar ook opvoedings- en onderwijsleersit w onderzocht
➔ Onderzoek in context (D ecologisch valide)
➔ Advies gericht op verbeteren afstemming, wegnemen risicoF & vergroten productieve F
, - Samenwerking is belangrijk: samenwerken in intake, onderzoeksfase en adviesfase
➔ Vraaggericht werken (cfr type vraaf) & ouders z ervaringsdeskundigen
➔ Praten met cliënt en niet over cliënt
➔ Gedetailleerde uitleg wat, waarom en hoe onderzoeken
➔ Ouders, leerkr en kind doen mee onderzoek
➔ Gebr v meta-communicatie (doel v dit gesprek is vr mij…, ik vraag u nr… want als we dit
weten dan…)
- Oog vr positieve aspecten en deze benutten: D sterk gericht op probl waardoor positieve
aspecten vergeten → specifieke aandacht vr positieve aspecten
➔ Tegengewicht vr negatieve beeld, competentie verhogend
➔ Soms meer haalbaar positieve te versterken dan negatieve te verminderen
- Systematisch een transparante procedures: volgens procesmodel bestaand uit versch
fasen gebaseerd op empirische cyclus v De Groot
➔ Prescriptief, gebaseerd op methodologische regels, gebr v formulieren
➔ Versch vragen z geassoc met versch analyses:
• Klachtenanalyse – vraag om verheldering – verheldering
• Probleemanalyse – onderkennende vraag – classificatie
• Verklaringsanalyse – verklarende vraag – verklaring
• Indicatieanalyse – indicerende vraag – aanbeveling/advies-veranderingsgericht-
evaluerend
5 fasen v HGD
Intakefase:
- Begint met aanmelding
- Voorwaarden vr intake: opvoedings-/onderwijsgerelateerde probleem?, diagnostiek nodig?,
als psycholoog/pedagoog gekwalificeerd?, beroepsethische posities v betrokkenen helder?
- Doelgericht: context vd aanmelding verhelderen, samenwerkingsrelatie starten,
diagnostische vraagstellingen bep, werkafspraken maken
- Transactioneel kader: chronosysteem → macrosysteem → exosysteem → mesosysteem →
microsysteem → kind dia39
1. Voorbereiden v intakegesprek:
- Welke info is reeds beschikbaar?, opvragen v verslagen en andere info?, met wie ga ik
samenzitten?, gezamenlijk intakegesprek?
2. Reden van aanmelding, wensen en verwachtingen:
- Reden v aanmelding
- Vragen:
➔ Onderkennend: beschrijvend, niveaubepalend of classificerend
➔ Verklarend: vaak link met wisselwerking/afstemming
➔ Indicerend: veranderingsgerichte (effect v aanpak), adviesgericht
➔ Evaluerend
- Vraag achter vraag? Wensen en verwachtingen
3. Overzicht van problematische en positieve gedragingen
- Problematische kenmerken: belemmerende factoren, risicofactoren (wetensch aangetoond)
- Positieve kenmerken: bevorderende/stim factoren, protectieve fact (wetensch aangetoond)
- Gedrag waarmee klachten te objectiveren z
- Inschatting thuis/school
- Versch zienswijzen?
- Aspecten onderwijsleer- opvoedingssituatie:
Handelingsgerichte diagnostiek
Enkele definities
- Diagnostiek = zoeken nr zin/betekenis en/of nr wegen om tot zin & betekenis te geraken;
zoeken nr aard v iemands verhouding tot handelen, gericht op herstel of bewerkstelligen v
autonomie; & zoeken nr wegen v openingen ter realisering v iemands eigen gesch (Baartman)
- Diagnostiek = zoek- en beslissingsproc waarbij diagnosticus probl onderkent en analyseert
in dialoog met cliënt en z omgeving. De diagnosticus zoekt nr mogelijke verkl vr probl met
doel het geven v advies dat gericht is op oplossen v die probl. Het begin is hulpvraag vd cliënt
of de probl door de cliënt of diens omgeving gesignaleerd (De Bruyn)
Diagnostiek en de diagnosticus
- Doel = gericht info verzamelen met doel verantwoorde besluitvorming
- Diagnosticus verricht meerdere rollen:
➔ Expert gedragswetensch, partner in dialoog met cliënt (samenwerking) en verdediger v
belangen vh kind (indien nodig) → praktijkwetenschapper
Kwaliteit en wetenschappelijkheid
- Bedreigd door:
➔ Geen systematische procedures en consistente werkwijze
➔ Meer gegevens w verzameld dan noodz en info w niet benut
➔ Hyp blijven impliciet en niet correct getoetst
➔ Beslissingscrit w niet geëxpliciteerd
➔ Diagnosten blijven vasthouden aan eerste idee en stellen steeds = diagnoses (beslis- en
oordelingsfouten dia19)
➔ Adviezen z niet bruikb, niet herkend en versplinterd
➔ Geen antw op hulpvraag vd cliënt
- Beslis- en oordelingsfouten:
➔ Confirmation bias: richt zich op zoeken en interpreteren v info die bestaande
overtuigingen bevestigt
➔ Belief perseverence: richt zich op vasthouden aan overtuigingen, zelfs wnr deze w
weerlegd door nieuw bewijs
➔ Contingentie tabel:
➔ Soorten oordeelsfouten:
• Belief perseverence: vasthouden aan juistheid v eigen mening ondanks info die dit
ontkracht/weerlegt
• Confirmation bias: er w voornamelijk info die consistent is met eigen visie
gezocht/onthouden
• Primacy effect: info die eerst w verkregen, die levendig aanwezig is, emoties oproept
of mondeling werd verkregen zal meer doorwegen in keuzeprocessen
• Excessive data collection: er w veel info verzameld die niet noodz relevant is
• Search for the exotic: zoeken nr het buitengewone. Resulteert in oa neiging om
prevalentie v weinig voorkomende probl te overschatten
, • Illusory correlation: het veronderstellen v verbanden die niet bestaan
• Overconfidence in own capability: overschatten vd kwaliteit v eigen
oordeelvermogen
➔ Naarmate problematiek ernstiger is, w beslissingen irrationeler en w invloed v pers
normen en waarden groter
Praktijk-wetenschapper en wetenschappelijke D
- D methodologisch verantw pleegt via procesmodellen en formele regels (z ideaalmodellen)
- Gebaseerd op empirische cyclus v de Groot en/of regulatieve cyclus v Van Strien
- Hypothesen w geformuleerd en getoetst
- Hypothesen z gebaseerd op wetensch theorieën (deductie) en sluiten aan op info over cliënt
(inductie)
Wetenschappelijke diagnostiek
- Wetenschappelijker naarmate:
➔ Explicieter werkt met theorieën en versch theorienivs met elk in verband brengt
➔ Weet wrm hij in bep gevallen kiest vr welke theorie en niet vr andere
➔ Denkstappen vastlegt die hebben geleid tot advies
➔ Waarde vd theorieën onderz vr de probl waar ze betr op hebben en effecten vd ingrepen
➔ Resultaten v eigen werk uitwisselt met collega’s
Empirische en regulatieve cyclus
Vele procesmodellen
Procesmodel diagnostiek Regulatieve cyclus Kievit en Diagnostische cyclus De Handelingsgerichte
Rispens et al Tak Bruyn et al diagnostiek
Pameijer en
Beukering
- Klachten, intake, exploratie - Aanmelding, intake, - Klachtanalyse, vraag - Intakefase: info
vh verhaal, hulpvraag screening aanmelder, verz,
(problherkenning) vraagstelling samenwerking
- Info uit verhaal, (verhelderend) starten
patroonherkenning - Teamoverleg: voorlopige - Probleembeschrijving,
indicatiestelling clustering - Strategiefase:
- Richtinggevende (voorlopige (onderkennend) beschrijven,
hypothesen, probldefiniëring) clusteren, keuze
onderzoekshypothesen, - Voorlopig diagnostisch
operationalisering in - Gericht onderzoek diagnostisch traject nav
variabelen, toetsing (optioneel): nadere denkschema, vraagstellingen
, precisering vh probl, diagnostische hyp,
- Afweging vd hyp, toetsing v hyp onderzoeksmiddelen, - Diagnostische
idiografische theorie toetsingscriteria, onderzhyp,
- Integratie: opstellen v toetsing (verklarend) onderzoeksfase
- Handelingsalt, theorie over indiv geval (optioneel),
operationaliseren in crit, (meer definitieve - Integratie, onderzhyp,
toetsing, afweging alt probldefin) samenvattend beeld onderzmiddelen,
toetsingscrit,
- Specificatie - Interventiedoelen, - Indicatiestelling toetsing
handelingsplan, inventariseren/ afwegen (indicerend)
handelingsvoorstel, advies handelingsmglkhdn, - Indiceringsfase:
- Adviseren integratief beeld
- Uitvoeren plan - Planning
- Indiceringsfase:
- Evaluatie (toetsing) - Interventie: uitvoeren indicatiestelling:
behandeling, dpelen v
monitoring, bijstellen interventie en
behandeling keuze v
gewenste
- Evaluatie: postmeting, aanbeveling
follow up
- Adviesfase: info
overdracht,
overleg, keuze
advies,
afspraken
evaluatie
Evidence-based diagnostiek
- Beschikb kennis over wat werkt toepassen in diagnostisch proces (Van Yperen)
➔ Wetensch gefundeerde kennis over ontw kind,…
➔ Psychometrische sterke onderz middelen
➔ Gedegen besluitvorming bij formuleren en toetsen v hyp, integreren v info en vertalen nr
interventie
- 4 versch domeinen:
➔ Research based, expert/practice based, opinion/client based, value-based
Uitgangspunten HGD
- Doelgericht: D is geen doel op zich maar middel om vraag v cliënt te beantw (onderkenning,
verkl en/of advies)
➔ Alleen info verz die bijdraagt tot advisering
➔ Als…dan… principe
➔ Goed advies is bruikbaar advies
• Vragen nr wenselijke oplossingen, houdt rek met spanning tss klasgroep en individu,
attributies v probl, gericht op veranderbare kenmerken
- Transactioneel kader: problemen niet alleen kenmerken v kind
➔ Omgeving bep mede in hoeverre mglkhdn tot ontw komen
➔ Probl z afstemmingsprobl
➔ H ook gericht op afstemming tss K&O
➔ Niet alleen kind maar ook opvoedings- en onderwijsleersit w onderzocht
➔ Onderzoek in context (D ecologisch valide)
➔ Advies gericht op verbeteren afstemming, wegnemen risicoF & vergroten productieve F
, - Samenwerking is belangrijk: samenwerken in intake, onderzoeksfase en adviesfase
➔ Vraaggericht werken (cfr type vraaf) & ouders z ervaringsdeskundigen
➔ Praten met cliënt en niet over cliënt
➔ Gedetailleerde uitleg wat, waarom en hoe onderzoeken
➔ Ouders, leerkr en kind doen mee onderzoek
➔ Gebr v meta-communicatie (doel v dit gesprek is vr mij…, ik vraag u nr… want als we dit
weten dan…)
- Oog vr positieve aspecten en deze benutten: D sterk gericht op probl waardoor positieve
aspecten vergeten → specifieke aandacht vr positieve aspecten
➔ Tegengewicht vr negatieve beeld, competentie verhogend
➔ Soms meer haalbaar positieve te versterken dan negatieve te verminderen
- Systematisch een transparante procedures: volgens procesmodel bestaand uit versch
fasen gebaseerd op empirische cyclus v De Groot
➔ Prescriptief, gebaseerd op methodologische regels, gebr v formulieren
➔ Versch vragen z geassoc met versch analyses:
• Klachtenanalyse – vraag om verheldering – verheldering
• Probleemanalyse – onderkennende vraag – classificatie
• Verklaringsanalyse – verklarende vraag – verklaring
• Indicatieanalyse – indicerende vraag – aanbeveling/advies-veranderingsgericht-
evaluerend
5 fasen v HGD
Intakefase:
- Begint met aanmelding
- Voorwaarden vr intake: opvoedings-/onderwijsgerelateerde probleem?, diagnostiek nodig?,
als psycholoog/pedagoog gekwalificeerd?, beroepsethische posities v betrokkenen helder?
- Doelgericht: context vd aanmelding verhelderen, samenwerkingsrelatie starten,
diagnostische vraagstellingen bep, werkafspraken maken
- Transactioneel kader: chronosysteem → macrosysteem → exosysteem → mesosysteem →
microsysteem → kind dia39
1. Voorbereiden v intakegesprek:
- Welke info is reeds beschikbaar?, opvragen v verslagen en andere info?, met wie ga ik
samenzitten?, gezamenlijk intakegesprek?
2. Reden van aanmelding, wensen en verwachtingen:
- Reden v aanmelding
- Vragen:
➔ Onderkennend: beschrijvend, niveaubepalend of classificerend
➔ Verklarend: vaak link met wisselwerking/afstemming
➔ Indicerend: veranderingsgerichte (effect v aanpak), adviesgericht
➔ Evaluerend
- Vraag achter vraag? Wensen en verwachtingen
3. Overzicht van problematische en positieve gedragingen
- Problematische kenmerken: belemmerende factoren, risicofactoren (wetensch aangetoond)
- Positieve kenmerken: bevorderende/stim factoren, protectieve fact (wetensch aangetoond)
- Gedrag waarmee klachten te objectiveren z
- Inschatting thuis/school
- Versch zienswijzen?
- Aspecten onderwijsleer- opvoedingssituatie:
