Algemene psychologie
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?
Definitie:
- Psyche (geest) + logos (gebied v studie)
Wat is psychologie NIET
- Lekenpsychologie: volkswijsheden, speculeren over de menselijke aard, gezond verstand/intuïtie
- Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke
waarheid voordoen
➔ Grafologie: handtekeningen
Wat is psychologie WEL?
- Psychologie is de wetenschap vh gedrag en de mentale processen
➔ Externe gedrag w bestudeerd
➔ De gedragsevidentie w gebruikt om de mentale/interne processen te begrijpen die aan de
grond vh gedrag liggen
- Filosofie en evolutietheorie hebben psychologie mogelijk gemaakt
Geschiedenis:
- Lang verleden: wortels in filosofie, nadenken over menslk geest
- Korte geschiedenis: officiële start 1879 met oprichting 1e psychologisch labo Wundt ; eerste
onderzoeksexperimenten
- Van filosofisch nadenken over de werking vd geest → onderzoek vd geest in de traditie vd
natuurwetenschappen
Ontwikkelingen in de filosofie
- Oudgriekse filosofen: 500-400 v.C.
➔ Universum geschapen voor mens
➔ Geocentrisme (aarde centraal)
➔ Dualisme v Plato
➔ Mens = enig wezen dat universum en rol v mens in universum kan begrijpen via rede
➔ Kennis= product v rede, goddelijke ingeving, intuïtie
- T.e.m. 15e eeuw
➔ Vertaling v Griekse geschriften door theologen
➔ God (bijbel) staat garant vr de waarheid
➔ Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
- Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
➔ Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct…
• Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme (zon centraal)
• Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met islamitische en chinese
geleerden,…
➔ Klassieke religieuze ideeën maken plaats vr modern wetenschappelijk denken
➔ Kennis = product v wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
- Rationalisme: 17e eeuw
➔ Waarheid kan enkel achterhaald w dmv rede
• Cogito ergo sum
➔ Nativisme: sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop verder te
bouwen via rede
➔ Dualisme: lichaam als machine, kan wetensch onderzocht w
➔ Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar enkel op lichaam
➔ Kennis = product v aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
- Empirisme: 17e – 18e eeuw
, ➔ Hobbes, Locke & Hume
➔ Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
• Geest = tabula rasa
• Kennis door observatie → associaties
➔ Geest kan ook wetensch onderzocht w
➔ Kennis = product v ervaring
- Nature VS nurture
➔ Rationalisme VS empirisme
➔ Eigenschappen bepaald door aanleg of omgevingsfactoren?
- Evolutietheorie: 19e eeuw, Darwin
➔ Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
➔ Mens is ook onderhevig aan dit proces, net zoals dieren
➔ Als mensen product z van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op wetenschappelijke
manier, net zoals dieren
e
- 19 eeuw
➔ Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als studieobject dat kan
bestudeerd w op wetenschappelijke wijze
De beginjaren vd psychologie
- Psychologische scholen dia32
➔ Wundt = grondlegger academische psychologie
• 1e psychologisch labo Leipzig, 1879
• Eerste experimenten menselijke geest/bewustzijn
• Prikkels aanbieden en gedrag uitlokken ipv te wachten tot het gedrag zich aandient
• Introspectieve methode: kijken nr eigen bewustzijn door objectieve, nauwkeurige
rapportering gevoelens, gedachten, herinneringen etc.
➔ Structuralisme
• Titchener, Külpe
• Onderzoek structuur bewustzijn: uit welke deelelementen/bouwstenen bestaat
menselijke geest?
• Afgeleid via introspectie = opdelen v waarneming in deelelementen/bouwstenen
➔ Functionalisme
• Onderzoek functie bewustzijn
• Geïnspireerd door: James “stream of consciousness” >< atomisme structuralisme &
evolutietheorie
• Onderzoek moet nuttig z vr de maatschappij
• Hoe kan geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
➔ Gestaltpsychologie
• Wertheimer, Köhler & Koffka
• Focus op perceptie, want perceptie stuurt gedrag
• “Geheel (gestalt) is meer dan de som der delen” = perceptie opdelen is zinloos ><
atomisme structuralisme
• Ondersteuning via visuele illusies: belang totaalconfiguratie
• Hering illusie & Zöllner illusie dia41+42
➔ Psychoanalyse
• Onbewuste processen en impulsen sturen ons
• Genezing = inzicht in onbewuste processen
• Kleine Hans: paardenfobie & oedipuscomplex
, ➔ Behaviorisme
• Geïnspireerd door positivisme
• Kennis kan enkel verworven w door toepassing wetenschappelijke methode
• Psychologie = wetenschap gedrag
• Enkel gedrag kan objectief gemeten w + objectieve observaties gedrag in gecontroleerde
setting
• Verklaren gedrag dmv leerprincipes
• Zuiver nurture perspectief
➔ S-R psychologie
• Black box psychologie
• Stimulus -input-> intern -output-> respons
Hedendaagse psychologie
- Ideeën doorgevloeid nr hedendaagse psychologie:
➔ Psychoanalyse → psychodynamische therapie
➔ Behaviorisme → gedragstherapie
➔ Gestaltpsychologie → cognitieve psychologie
- Verschillende deelgebieden met elk eigen focus
Verschil psychiater – psycholoog
- Psychologen:
➔ Masterdiploma psychologie
➔ Bestuderen ook gezond gedrag
- Psychiater:
➔ Medische specialisatie na basisopleiding arts
➔ Kunnen medicatie voorschrijven
Biopyschosociale benadering
- Gedrag analyseren itv biologische, psychologische en sociale factoren
➔ Bv: depressieve stoornis → erfelijkheid (biologisch), laag zelfbeeld (psychologisch) en gepest
geweest (sociaal)
Onderzoeksmethoden
- De wetenschappelijke methode
➔ Steunt op empirie
➔ Onderzoekscyclus: dia60
Theorie→hypothese→onderzoek → bevestigt/ontkracht theorie
• Theorie: hoofddoel wetenschap = ontwikkelen theorie
➢ In realiteit start dit met observatie gevolgd door veel onderzoek
➢ Onderzoeksvraag formuleren
• Hypothese: concrete verwachting, voorspelling uitgaande vd onderzoeksvraag die
gebaseerd is op huidige stand vd wetenschap
➢ Vereist operationalisatie = variabelen die je wil meten vertalen nr concrete en
meetbare handelingen
• Onderzoeksmethode:
➢ Beschrijvend: naturalistische observatie, survey, tests en gevalstudies, kwalitatief
onderzoek dia73-80
➢ Correlationeel: mate waarin 2 variabelen samenhangen (0-1 en +/-) dia83-88
➢ Experimenteel: causale verbanden, effecten v onafhankelijke variabele op
afhankelijke variabele dia91-96
• Validiteit:
Hoofdstuk 1: Wat is psychologie?
Definitie:
- Psyche (geest) + logos (gebied v studie)
Wat is psychologie NIET
- Lekenpsychologie: volkswijsheden, speculeren over de menselijke aard, gezond verstand/intuïtie
- Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke
waarheid voordoen
➔ Grafologie: handtekeningen
Wat is psychologie WEL?
- Psychologie is de wetenschap vh gedrag en de mentale processen
➔ Externe gedrag w bestudeerd
➔ De gedragsevidentie w gebruikt om de mentale/interne processen te begrijpen die aan de
grond vh gedrag liggen
- Filosofie en evolutietheorie hebben psychologie mogelijk gemaakt
Geschiedenis:
- Lang verleden: wortels in filosofie, nadenken over menslk geest
- Korte geschiedenis: officiële start 1879 met oprichting 1e psychologisch labo Wundt ; eerste
onderzoeksexperimenten
- Van filosofisch nadenken over de werking vd geest → onderzoek vd geest in de traditie vd
natuurwetenschappen
Ontwikkelingen in de filosofie
- Oudgriekse filosofen: 500-400 v.C.
➔ Universum geschapen voor mens
➔ Geocentrisme (aarde centraal)
➔ Dualisme v Plato
➔ Mens = enig wezen dat universum en rol v mens in universum kan begrijpen via rede
➔ Kennis= product v rede, goddelijke ingeving, intuïtie
- T.e.m. 15e eeuw
➔ Vertaling v Griekse geschriften door theologen
➔ God (bijbel) staat garant vr de waarheid
➔ Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
- Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
➔ Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct…
• Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme (zon centraal)
• Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met islamitische en chinese
geleerden,…
➔ Klassieke religieuze ideeën maken plaats vr modern wetenschappelijk denken
➔ Kennis = product v wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
- Rationalisme: 17e eeuw
➔ Waarheid kan enkel achterhaald w dmv rede
• Cogito ergo sum
➔ Nativisme: sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop verder te
bouwen via rede
➔ Dualisme: lichaam als machine, kan wetensch onderzocht w
➔ Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar enkel op lichaam
➔ Kennis = product v aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
- Empirisme: 17e – 18e eeuw
, ➔ Hobbes, Locke & Hume
➔ Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
• Geest = tabula rasa
• Kennis door observatie → associaties
➔ Geest kan ook wetensch onderzocht w
➔ Kennis = product v ervaring
- Nature VS nurture
➔ Rationalisme VS empirisme
➔ Eigenschappen bepaald door aanleg of omgevingsfactoren?
- Evolutietheorie: 19e eeuw, Darwin
➔ Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
➔ Mens is ook onderhevig aan dit proces, net zoals dieren
➔ Als mensen product z van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op wetenschappelijke
manier, net zoals dieren
e
- 19 eeuw
➔ Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als studieobject dat kan
bestudeerd w op wetenschappelijke wijze
De beginjaren vd psychologie
- Psychologische scholen dia32
➔ Wundt = grondlegger academische psychologie
• 1e psychologisch labo Leipzig, 1879
• Eerste experimenten menselijke geest/bewustzijn
• Prikkels aanbieden en gedrag uitlokken ipv te wachten tot het gedrag zich aandient
• Introspectieve methode: kijken nr eigen bewustzijn door objectieve, nauwkeurige
rapportering gevoelens, gedachten, herinneringen etc.
➔ Structuralisme
• Titchener, Külpe
• Onderzoek structuur bewustzijn: uit welke deelelementen/bouwstenen bestaat
menselijke geest?
• Afgeleid via introspectie = opdelen v waarneming in deelelementen/bouwstenen
➔ Functionalisme
• Onderzoek functie bewustzijn
• Geïnspireerd door: James “stream of consciousness” >< atomisme structuralisme &
evolutietheorie
• Onderzoek moet nuttig z vr de maatschappij
• Hoe kan geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
➔ Gestaltpsychologie
• Wertheimer, Köhler & Koffka
• Focus op perceptie, want perceptie stuurt gedrag
• “Geheel (gestalt) is meer dan de som der delen” = perceptie opdelen is zinloos ><
atomisme structuralisme
• Ondersteuning via visuele illusies: belang totaalconfiguratie
• Hering illusie & Zöllner illusie dia41+42
➔ Psychoanalyse
• Onbewuste processen en impulsen sturen ons
• Genezing = inzicht in onbewuste processen
• Kleine Hans: paardenfobie & oedipuscomplex
, ➔ Behaviorisme
• Geïnspireerd door positivisme
• Kennis kan enkel verworven w door toepassing wetenschappelijke methode
• Psychologie = wetenschap gedrag
• Enkel gedrag kan objectief gemeten w + objectieve observaties gedrag in gecontroleerde
setting
• Verklaren gedrag dmv leerprincipes
• Zuiver nurture perspectief
➔ S-R psychologie
• Black box psychologie
• Stimulus -input-> intern -output-> respons
Hedendaagse psychologie
- Ideeën doorgevloeid nr hedendaagse psychologie:
➔ Psychoanalyse → psychodynamische therapie
➔ Behaviorisme → gedragstherapie
➔ Gestaltpsychologie → cognitieve psychologie
- Verschillende deelgebieden met elk eigen focus
Verschil psychiater – psycholoog
- Psychologen:
➔ Masterdiploma psychologie
➔ Bestuderen ook gezond gedrag
- Psychiater:
➔ Medische specialisatie na basisopleiding arts
➔ Kunnen medicatie voorschrijven
Biopyschosociale benadering
- Gedrag analyseren itv biologische, psychologische en sociale factoren
➔ Bv: depressieve stoornis → erfelijkheid (biologisch), laag zelfbeeld (psychologisch) en gepest
geweest (sociaal)
Onderzoeksmethoden
- De wetenschappelijke methode
➔ Steunt op empirie
➔ Onderzoekscyclus: dia60
Theorie→hypothese→onderzoek → bevestigt/ontkracht theorie
• Theorie: hoofddoel wetenschap = ontwikkelen theorie
➢ In realiteit start dit met observatie gevolgd door veel onderzoek
➢ Onderzoeksvraag formuleren
• Hypothese: concrete verwachting, voorspelling uitgaande vd onderzoeksvraag die
gebaseerd is op huidige stand vd wetenschap
➢ Vereist operationalisatie = variabelen die je wil meten vertalen nr concrete en
meetbare handelingen
• Onderzoeksmethode:
➢ Beschrijvend: naturalistische observatie, survey, tests en gevalstudies, kwalitatief
onderzoek dia73-80
➢ Correlationeel: mate waarin 2 variabelen samenhangen (0-1 en +/-) dia83-88
➢ Experimenteel: causale verbanden, effecten v onafhankelijke variabele op
afhankelijke variabele dia91-96
• Validiteit:
