Olivia Galle
Hoofdstuk 1: Bronnen van het recht
1.1 Definities
1.1.1 Recht
➔ = geheel van regels, opgesteld door de samenleving, waardoor de belangen van de
enkelingen die in de gemeenschap leven geordend worden door middel van sociale
dwang
Rechtsbron:
➔ = waaruit het recht voorkomt
◆ Materiële bronnen: bronnen die bijdragen tot ontstaan van recht
(achterliggende maatschappelijke gebeurtenissen voor juridische regel)
◆ Formele bronnen: vormen waarin men het recht kan terugvinden
● Positief recht: al het recht dat op bepaald moment in samenleving van
toepassing is
1.2 Formele bronnen van het recht
1.2.1 Soorten
Formele rechtsbronnen in hiërarchische volgorde:
➔ Wet:
◆ Elke algemeen verbindende regel uitgevaardigd door bevoegde overheid
◆ Belangrijkste bron van recht
◆ Vb: grondwet, gewone wetten, decreten, verordeningen, K.B….
➔ Algemene rechtsbeginselen:
◆ Ongeschreven gedragsregels die rechtsregels zijn omdat zij op een bepaald
ogenblik wezenlijk worden geacht voor de samenleving
◆ Vb: ‘Iedereen wordt geacht de wet te kennen’, ‘Wie iets beweert moet het
bewijzen’
➔ Gewoonte:
◆ Gevestigd gebruik dat in maatschappij duurzaam doorgedrongen is
◆ Net als wetgeving als algemeen bindend wordt beschouwd
◆ Vooral nog binnen handelsrecht
➔ Rechtspraak:
◆ Geheel van rechterlijke beslissingen (vonnissen en arresten) waarbij
conflicten tussen partijen worden beslecht
◆ Uitspraken zijn 2e belangrijkste bron van recht
➔ Rechtsleer of doctrine:
◆ Wetenschappelijke juridische werken waarin juristen uitleg geven over het
recht
1
,Olivia Galle
◆ Vb: juridische handboeken, tijdschriftartikels…
1.2.2 Kenmerken
Geschreven - niet-geschreven bronnen van het recht:
➔ Geschreven bronnen van het recht: wet, rechtspraak, rechtsleer
◆ In Belgisch Staatsblad, vonnis, juridisch tijdschrift
➔ Niet-geschreven bronnen van het recht: algemene rechtsbeginselen, gewoonte
◆ Enkel iets terugvinden in andere bronnen die verwijzen naar
Bindende - gezaghebbende bronnen van het recht:
➔ Bindende rechtsbronnen: wetgeving, gewoonterecht, algemene rechtsbeginselen
◆ Moeten worden nageleefd indien hun toepassingsvoorwaarden vervuld zijn
➔ Gezaghebbende rechtsbronnen: rechtspraak, rechtsleer
◆ Gelden als richtsnoer of hulpbron bij opsporen, begrijpen en interpreteren van
bindende rechtsbronnen
1.3 Leerdoelen
➔ Definitie recht en rechtsbron
➔ Verschil materiële en formele bron van het recht, illustreren met voorbeeld
➔ Soorten formele bronnen en van elke vorm voorbeeld
➔ Welke formele bronnen geschreven/niet-geschreven zijn
➔ Verschil tussen bindende en gezaghebbende formele rechtsbronnen
Hoofdstuk 2: Op zoek naar de formele bronnen
van het recht
2.1 Wetgeving opzoeken
2.1.1 Inleiding
2.1.1.1 Bevoegdheidsverdeling
Tussen Federale niveau en deelstaten:
➔ België is een federale staat:
◆ Federale staat
● Wetten
● Bevoegdheden:
○ Defensie, justitite, sociale zekerheid, openbare veiligheid en
ordehandhaving, muntbeleid, fiscaal beleid, arbeidsrecht...
2
, Olivia Galle
◆ Deelstaten:
● Gemeenschappen: Vlaamse -, Franse -, Duitse gemeenschap
○ Decreten
○ Bevoegdheden:
◆ Persoons - en cultuurgebonden aangelegenheden
◆ Onderwijs...
● Gewesten: Vlaams -, Waals -, Brussels Hoofdstedelijk gewest
○ Decreten, enkel BHG: ordonnanties
○ Bevoegdheden:
◆ Ruimtelijke ordening, leefmilieu, natuurbehoud,
huisvesting, landbouw, economie, werkgelegenheid,
energiebeleid, verkeer en infrasturctuur...
➔ Elke beleidsniveau heeft eigen wetgevende en uitvoerende macht
Tussen wetgevende en uitvoerende macht:
➔ Wet heeft tweevoudige betekenis:
◆ Wet in formele zin van het woord, waarmee elke beslissing van de
wetgevende macht wordt bedoeld
◆ Wet in materiële zin van het woord, elke rechtsregel die door uitvoerende
macht wordt uitgevaardigd, zorgt voor concretisering van formele wetten
Formele wetgeving (wetgevende macht) Materiële wetgeving (uitvoerende macht)
Wet Koninklijk Besluit
Decreet Besluit van deelstaatregering
Ordonnantie Besluit van regering van Brussels
Hoofdstedelijk Gewest
Tussen nationale -, internationale - en supranationale instellingen:
➔ Nationaal recht: binnen staatsgrenzen
➔ Internationaal recht:
◆ Recht dat verhoudingen tussen 2 of meerdere staten of internationale
organisaties regelt
◆ Vastgelegd in verdragen
◆ Vb: uitleveringsverdragen, Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
➔ Supranationaal recht:
◆ Recht dat ontstaat wanneer staten deel van bevoegdheden afstaan aan
internationale instellingen
● Kunnen rechtsregels uitvaardigen die voor alle staten bindend zijn
◆ Nieuwe ‘soevereine staat’ met eigen rechtsregels
◆ Vb: Europese verordeningen en richtlijnen
2.1.1.2 Rechtstakken
➔ Om recht werkbaar te houden inhoudelijk ingedeeld in rechtstakken
3
Hoofdstuk 1: Bronnen van het recht
1.1 Definities
1.1.1 Recht
➔ = geheel van regels, opgesteld door de samenleving, waardoor de belangen van de
enkelingen die in de gemeenschap leven geordend worden door middel van sociale
dwang
Rechtsbron:
➔ = waaruit het recht voorkomt
◆ Materiële bronnen: bronnen die bijdragen tot ontstaan van recht
(achterliggende maatschappelijke gebeurtenissen voor juridische regel)
◆ Formele bronnen: vormen waarin men het recht kan terugvinden
● Positief recht: al het recht dat op bepaald moment in samenleving van
toepassing is
1.2 Formele bronnen van het recht
1.2.1 Soorten
Formele rechtsbronnen in hiërarchische volgorde:
➔ Wet:
◆ Elke algemeen verbindende regel uitgevaardigd door bevoegde overheid
◆ Belangrijkste bron van recht
◆ Vb: grondwet, gewone wetten, decreten, verordeningen, K.B….
➔ Algemene rechtsbeginselen:
◆ Ongeschreven gedragsregels die rechtsregels zijn omdat zij op een bepaald
ogenblik wezenlijk worden geacht voor de samenleving
◆ Vb: ‘Iedereen wordt geacht de wet te kennen’, ‘Wie iets beweert moet het
bewijzen’
➔ Gewoonte:
◆ Gevestigd gebruik dat in maatschappij duurzaam doorgedrongen is
◆ Net als wetgeving als algemeen bindend wordt beschouwd
◆ Vooral nog binnen handelsrecht
➔ Rechtspraak:
◆ Geheel van rechterlijke beslissingen (vonnissen en arresten) waarbij
conflicten tussen partijen worden beslecht
◆ Uitspraken zijn 2e belangrijkste bron van recht
➔ Rechtsleer of doctrine:
◆ Wetenschappelijke juridische werken waarin juristen uitleg geven over het
recht
1
,Olivia Galle
◆ Vb: juridische handboeken, tijdschriftartikels…
1.2.2 Kenmerken
Geschreven - niet-geschreven bronnen van het recht:
➔ Geschreven bronnen van het recht: wet, rechtspraak, rechtsleer
◆ In Belgisch Staatsblad, vonnis, juridisch tijdschrift
➔ Niet-geschreven bronnen van het recht: algemene rechtsbeginselen, gewoonte
◆ Enkel iets terugvinden in andere bronnen die verwijzen naar
Bindende - gezaghebbende bronnen van het recht:
➔ Bindende rechtsbronnen: wetgeving, gewoonterecht, algemene rechtsbeginselen
◆ Moeten worden nageleefd indien hun toepassingsvoorwaarden vervuld zijn
➔ Gezaghebbende rechtsbronnen: rechtspraak, rechtsleer
◆ Gelden als richtsnoer of hulpbron bij opsporen, begrijpen en interpreteren van
bindende rechtsbronnen
1.3 Leerdoelen
➔ Definitie recht en rechtsbron
➔ Verschil materiële en formele bron van het recht, illustreren met voorbeeld
➔ Soorten formele bronnen en van elke vorm voorbeeld
➔ Welke formele bronnen geschreven/niet-geschreven zijn
➔ Verschil tussen bindende en gezaghebbende formele rechtsbronnen
Hoofdstuk 2: Op zoek naar de formele bronnen
van het recht
2.1 Wetgeving opzoeken
2.1.1 Inleiding
2.1.1.1 Bevoegdheidsverdeling
Tussen Federale niveau en deelstaten:
➔ België is een federale staat:
◆ Federale staat
● Wetten
● Bevoegdheden:
○ Defensie, justitite, sociale zekerheid, openbare veiligheid en
ordehandhaving, muntbeleid, fiscaal beleid, arbeidsrecht...
2
, Olivia Galle
◆ Deelstaten:
● Gemeenschappen: Vlaamse -, Franse -, Duitse gemeenschap
○ Decreten
○ Bevoegdheden:
◆ Persoons - en cultuurgebonden aangelegenheden
◆ Onderwijs...
● Gewesten: Vlaams -, Waals -, Brussels Hoofdstedelijk gewest
○ Decreten, enkel BHG: ordonnanties
○ Bevoegdheden:
◆ Ruimtelijke ordening, leefmilieu, natuurbehoud,
huisvesting, landbouw, economie, werkgelegenheid,
energiebeleid, verkeer en infrasturctuur...
➔ Elke beleidsniveau heeft eigen wetgevende en uitvoerende macht
Tussen wetgevende en uitvoerende macht:
➔ Wet heeft tweevoudige betekenis:
◆ Wet in formele zin van het woord, waarmee elke beslissing van de
wetgevende macht wordt bedoeld
◆ Wet in materiële zin van het woord, elke rechtsregel die door uitvoerende
macht wordt uitgevaardigd, zorgt voor concretisering van formele wetten
Formele wetgeving (wetgevende macht) Materiële wetgeving (uitvoerende macht)
Wet Koninklijk Besluit
Decreet Besluit van deelstaatregering
Ordonnantie Besluit van regering van Brussels
Hoofdstedelijk Gewest
Tussen nationale -, internationale - en supranationale instellingen:
➔ Nationaal recht: binnen staatsgrenzen
➔ Internationaal recht:
◆ Recht dat verhoudingen tussen 2 of meerdere staten of internationale
organisaties regelt
◆ Vastgelegd in verdragen
◆ Vb: uitleveringsverdragen, Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
➔ Supranationaal recht:
◆ Recht dat ontstaat wanneer staten deel van bevoegdheden afstaan aan
internationale instellingen
● Kunnen rechtsregels uitvaardigen die voor alle staten bindend zijn
◆ Nieuwe ‘soevereine staat’ met eigen rechtsregels
◆ Vb: Europese verordeningen en richtlijnen
2.1.1.2 Rechtstakken
➔ Om recht werkbaar te houden inhoudelijk ingedeeld in rechtstakken
3
