Klinische farmacologie en rationeel voorschrijven
Definities Klinische farmacologie: alle toepassingen van geneesmiddelen bij de
mens
Farmacotherapie: (correct) voorschrijven en opvolgen
Quotes - All drugs are dangerous, but some may also be useful
Goed gebruik - De vele voordelen en successen
van genees- - De vele gevaren en nadelen
middelen - De wetenschappelijke uitdagingen
- De financiële uitdagingen
Triomfen van - Vaccinaties en antibiotica hebben epidemieën quasi uitgeroeid
de farmaco (vb. Pest)
- Fatale of zeer invaliderende ziektes kunnen onder controle
gehouden worden (vb. Diabetes, artritis, HIV besmetting)
- Anesthesie maakt opereren mogelijk
- Pijn kan grotendeels opgevangen worden, zelf in de palliatieve
fase
Problemen - Bij wie werkt het (niet)?
- Wie gaat (geen) bijwerkingen hebben?
- Is het sop de kool wel altijd waard?
- Altijd adequaat gebruik?
- Wie gaat dat (blijven) betalen?
- Wat kost dit het milieu?
Bij wie werkt - ‘statistisch significant’ is ook maar een kans wie zijn de
het (niet)? responders en de non-responders
- Ook als je niets doet, geneest heel veel vanzelf, dus ONDANKS
onze behandeling (ipv DANKZIJ)
- Placebo werkt de overtuiging heeft effect
Wie gaat - Onzekerheid
(geen) Wie ongewenste effect krijgt
bijwerkingen Wanneer er bij zwangere een teratogeen effect is
hebben? Bij wie de contra-indicatie echt belangrijk is
Is het sop de - Risico/baten = onduidelijk mogelijke zware ongewenste
kool wel effecten voor beperkte winst (vb. NSAID voor banale spierpijn)
altijd waard - Soms futiele winst, maar wel ongewenst effect (vb. Alzheimer)
- Is het nodig om voor elk probleem een pil te hebben? “last”
is geen ziekte (vb. Kaalheid, blozen,...) = medicalisering
- Disease mongering = voor elke pil een probleem
- Vaak “behandelen” van een syndroom (syndroom is geen
ziekte)
= combinatie van samenhangende verschijnselen
Soms een soort “vuilbak” functie voor ons gebrek aan kenns
Behandeling is dan ook vaak puur trial and error
- Vaak behandelen van risicofactoren
= een risico(factor) is (nog) geen ziekte
Veel mensen met de risicofactor zullen nooit ziek worden of
zelf zonder de risicofactor de ziekte krijgen
“wanneer is het risico groot genoeg om het te behandelen”
= consensus of opinion
Vb. Cholesterol, hypertensie, osteoporose
Altijd - Verkeerd gebruik (vb. NSAID’s bij vage spierpijn) en toxiciteit
adequaat - Overgebruik door lage drempel
gebruik Slechte compliance/adherence = probleem bij chronische
, therapie
Geen prioriteiten tussen medicijnen
- Onnodig langdurig gebruik geen cultuur van stoppen met
behandelingen (vb. PPI’s, antidepressiva, benzo’s,...)
- Twijfelachtige/negatieve risicobaten (vb. Aspirine bij primaire
preventie)
- Overmatig gebruik van antibiotica kan leiden tot resistentie
- Deprescribing (= het proces van een geneesmiddel stoppen)
Wie gaat dat - Vergrijzing meer ouderen lijden aan een chronische ziekte
(blijven) - Meer geneesmiddelen ‘ter preventie’
betalen? - Dure therapieën in ziekenhuizen (vb. Oncologie, immuno,
gentherapie,...)
- 35% van totale RIZIV uitgaven is voor terugbetaalde GM
- Nieuwe medicijnen kosten meer geld
Wat kost dit - Klimaatverandering zichtbare gevolgen voor de gezondheid
het milieu? van de mens
- Gezondheidszorg is verantwoordelijk voor 4-6% vd uitstoot
(productie en transport van geneesmiddelen, goederen en
diensten)
Deel van de Rationeel voorschrijven
oplossing: - Enkel die geneesmiddelen waarvoor evidentie van effect
bestaat
- Deze geneesmiddelen juist toepassen (indicatie, dosering,
interacties)
- Oog hebben voor risico/baten
EN kosten/baten verhouding (patiënt en maatschappij)
- En in toekomst duurzaamheidscriterium
Moeilijk zeer veel grijze zone want iedereen reageert anders op
medicijnen
- Mogelijke oplossing
Richtlijnen = meestal accuraat en meest veilige manier voor
wie de weg niet kent kan wel soms grondig verkeerd zijn
= “durf denken”
Mogelijke - Bcfi
sites - Farmaceutisch kompas
Doserings- - Vaste vormen: tabletten, capsules, poeders, suppositoria
vorm - Vloeibare vormen: oplossingen, suspensies, emulsies
- Halfvaste vormen: zalf, gel, crème
Toedienings- - Oraal
route - Dermaal
- Transdermaal
- Rectaal en vaginaal
- Neus, oog en oor
- Inhalatie
- Parenteraal
Tabletten - Geneesmiddel-afgifte:
Onmiddelijk (immediate release)
Onmiddelijke desintegratie en opname in bloedbaan
(soms desintegratie voor het inslikken=kauw,zuig,smelt
en bruistabletten)
, Gecontroleerd (controlled release) uitgesteld of vertraagd
Uitgesteld: beschermen van het GM tegen het milieu in
de maag, bescherming van de maag tegen irriterende
stoffen in GM, maximaliseren van lokaal effect in het GI-
kanaal
Vertraagd: verlagen toedieningsfrequentie, afvlakken van
de pieken en dalen in de bloedconcentratie
Gebruik van hulpstoffen die vrijstelling vertragen:
reservoir (GM-kern omhuld met niet-verteerbaar
polymeer) en matrix-systemen (Gmclusters ingebed in
polymeer)
- Deelbaarheid reservoir is niet deelbaar, matrix kan deelbaar
zijn
- Pletbaarheid = vernietiging systeem voor gecontroleerde
afgifte
Risico = dose dumping geen effect/verkeerd effect
Dus niet pletten als gecontroleerde afgifte
Capsules - Gevuld met poeder, pellets, tabletten, zachte gelatine
capsule,...
Vloeibare - Oplossing (oplosbaarheid, stabiliteit)
vormen - Suspensie (opgelet met homogeniteit)
- Siroop (smaak)
- Emulsie
Dermale - Vaste vormen: strooipoeder
preparaten - Vloeibare vormen: lotion (obv alcohol), oplossing (op basis van
water)
- Halfvaste vormen: crèmes, zalven, gel, pasta
Transdermal - Huid als poort voor systemische toediening
e preparaten - Kleefpleister
- Geleidelijke vrijstelling van geneesmiddel (reservoir = niet
knippen, matrix mag in principe geknipt worden (toch nakijken
in SKP)
Voordelen
- Omzeilen first pass effect
- Verminderen GI irritatie
- Doseringsfrequentie
- Gemak van toediening
- Vermijden piekconcentraties
Nadelen
- Huidirritatie
- Traag intreden vd werking
- Plaats applicatie bepaalt soms opname
- Subcutaan vet bepaalt soms opname (vb. Fentanyl)
Rectale - Suppo (vast): GM-afgifte na smelten
preparaten - Klysma’s/rectiolen (vloeibaar): GM of laxerend
- Zalf/crèmes
Vaginale - Ovulen, gel, crème, tabletten
preparaten
Nasale - Oplossing (druppelteller, verstuiver), Zalf, Gel
preparaten
Occulaire - Druppels, zalf, gel steriliteit !!
preparaten - Beperkte bewaartermijnen (microbiologische contaminatie)
Pulmonaire - Lokale werking
preparaten - Doseeraerosol, spacers, poederinhalatoren, nebulisatie
, (vernevelen)
Parentalia - Vloeibaar of vast, vrijstelling onmiddelijk of vertraagd
- Wanneer GI route vermeden moet worden
Opgelet - Niet alles wat lijkt op een geneesmiddel is er één
Alternatieve GM
Pseudo geneesmiddelen
Voedingssupplementen
Definities Klinische farmacologie: alle toepassingen van geneesmiddelen bij de
mens
Farmacotherapie: (correct) voorschrijven en opvolgen
Quotes - All drugs are dangerous, but some may also be useful
Goed gebruik - De vele voordelen en successen
van genees- - De vele gevaren en nadelen
middelen - De wetenschappelijke uitdagingen
- De financiële uitdagingen
Triomfen van - Vaccinaties en antibiotica hebben epidemieën quasi uitgeroeid
de farmaco (vb. Pest)
- Fatale of zeer invaliderende ziektes kunnen onder controle
gehouden worden (vb. Diabetes, artritis, HIV besmetting)
- Anesthesie maakt opereren mogelijk
- Pijn kan grotendeels opgevangen worden, zelf in de palliatieve
fase
Problemen - Bij wie werkt het (niet)?
- Wie gaat (geen) bijwerkingen hebben?
- Is het sop de kool wel altijd waard?
- Altijd adequaat gebruik?
- Wie gaat dat (blijven) betalen?
- Wat kost dit het milieu?
Bij wie werkt - ‘statistisch significant’ is ook maar een kans wie zijn de
het (niet)? responders en de non-responders
- Ook als je niets doet, geneest heel veel vanzelf, dus ONDANKS
onze behandeling (ipv DANKZIJ)
- Placebo werkt de overtuiging heeft effect
Wie gaat - Onzekerheid
(geen) Wie ongewenste effect krijgt
bijwerkingen Wanneer er bij zwangere een teratogeen effect is
hebben? Bij wie de contra-indicatie echt belangrijk is
Is het sop de - Risico/baten = onduidelijk mogelijke zware ongewenste
kool wel effecten voor beperkte winst (vb. NSAID voor banale spierpijn)
altijd waard - Soms futiele winst, maar wel ongewenst effect (vb. Alzheimer)
- Is het nodig om voor elk probleem een pil te hebben? “last”
is geen ziekte (vb. Kaalheid, blozen,...) = medicalisering
- Disease mongering = voor elke pil een probleem
- Vaak “behandelen” van een syndroom (syndroom is geen
ziekte)
= combinatie van samenhangende verschijnselen
Soms een soort “vuilbak” functie voor ons gebrek aan kenns
Behandeling is dan ook vaak puur trial and error
- Vaak behandelen van risicofactoren
= een risico(factor) is (nog) geen ziekte
Veel mensen met de risicofactor zullen nooit ziek worden of
zelf zonder de risicofactor de ziekte krijgen
“wanneer is het risico groot genoeg om het te behandelen”
= consensus of opinion
Vb. Cholesterol, hypertensie, osteoporose
Altijd - Verkeerd gebruik (vb. NSAID’s bij vage spierpijn) en toxiciteit
adequaat - Overgebruik door lage drempel
gebruik Slechte compliance/adherence = probleem bij chronische
, therapie
Geen prioriteiten tussen medicijnen
- Onnodig langdurig gebruik geen cultuur van stoppen met
behandelingen (vb. PPI’s, antidepressiva, benzo’s,...)
- Twijfelachtige/negatieve risicobaten (vb. Aspirine bij primaire
preventie)
- Overmatig gebruik van antibiotica kan leiden tot resistentie
- Deprescribing (= het proces van een geneesmiddel stoppen)
Wie gaat dat - Vergrijzing meer ouderen lijden aan een chronische ziekte
(blijven) - Meer geneesmiddelen ‘ter preventie’
betalen? - Dure therapieën in ziekenhuizen (vb. Oncologie, immuno,
gentherapie,...)
- 35% van totale RIZIV uitgaven is voor terugbetaalde GM
- Nieuwe medicijnen kosten meer geld
Wat kost dit - Klimaatverandering zichtbare gevolgen voor de gezondheid
het milieu? van de mens
- Gezondheidszorg is verantwoordelijk voor 4-6% vd uitstoot
(productie en transport van geneesmiddelen, goederen en
diensten)
Deel van de Rationeel voorschrijven
oplossing: - Enkel die geneesmiddelen waarvoor evidentie van effect
bestaat
- Deze geneesmiddelen juist toepassen (indicatie, dosering,
interacties)
- Oog hebben voor risico/baten
EN kosten/baten verhouding (patiënt en maatschappij)
- En in toekomst duurzaamheidscriterium
Moeilijk zeer veel grijze zone want iedereen reageert anders op
medicijnen
- Mogelijke oplossing
Richtlijnen = meestal accuraat en meest veilige manier voor
wie de weg niet kent kan wel soms grondig verkeerd zijn
= “durf denken”
Mogelijke - Bcfi
sites - Farmaceutisch kompas
Doserings- - Vaste vormen: tabletten, capsules, poeders, suppositoria
vorm - Vloeibare vormen: oplossingen, suspensies, emulsies
- Halfvaste vormen: zalf, gel, crème
Toedienings- - Oraal
route - Dermaal
- Transdermaal
- Rectaal en vaginaal
- Neus, oog en oor
- Inhalatie
- Parenteraal
Tabletten - Geneesmiddel-afgifte:
Onmiddelijk (immediate release)
Onmiddelijke desintegratie en opname in bloedbaan
(soms desintegratie voor het inslikken=kauw,zuig,smelt
en bruistabletten)
, Gecontroleerd (controlled release) uitgesteld of vertraagd
Uitgesteld: beschermen van het GM tegen het milieu in
de maag, bescherming van de maag tegen irriterende
stoffen in GM, maximaliseren van lokaal effect in het GI-
kanaal
Vertraagd: verlagen toedieningsfrequentie, afvlakken van
de pieken en dalen in de bloedconcentratie
Gebruik van hulpstoffen die vrijstelling vertragen:
reservoir (GM-kern omhuld met niet-verteerbaar
polymeer) en matrix-systemen (Gmclusters ingebed in
polymeer)
- Deelbaarheid reservoir is niet deelbaar, matrix kan deelbaar
zijn
- Pletbaarheid = vernietiging systeem voor gecontroleerde
afgifte
Risico = dose dumping geen effect/verkeerd effect
Dus niet pletten als gecontroleerde afgifte
Capsules - Gevuld met poeder, pellets, tabletten, zachte gelatine
capsule,...
Vloeibare - Oplossing (oplosbaarheid, stabiliteit)
vormen - Suspensie (opgelet met homogeniteit)
- Siroop (smaak)
- Emulsie
Dermale - Vaste vormen: strooipoeder
preparaten - Vloeibare vormen: lotion (obv alcohol), oplossing (op basis van
water)
- Halfvaste vormen: crèmes, zalven, gel, pasta
Transdermal - Huid als poort voor systemische toediening
e preparaten - Kleefpleister
- Geleidelijke vrijstelling van geneesmiddel (reservoir = niet
knippen, matrix mag in principe geknipt worden (toch nakijken
in SKP)
Voordelen
- Omzeilen first pass effect
- Verminderen GI irritatie
- Doseringsfrequentie
- Gemak van toediening
- Vermijden piekconcentraties
Nadelen
- Huidirritatie
- Traag intreden vd werking
- Plaats applicatie bepaalt soms opname
- Subcutaan vet bepaalt soms opname (vb. Fentanyl)
Rectale - Suppo (vast): GM-afgifte na smelten
preparaten - Klysma’s/rectiolen (vloeibaar): GM of laxerend
- Zalf/crèmes
Vaginale - Ovulen, gel, crème, tabletten
preparaten
Nasale - Oplossing (druppelteller, verstuiver), Zalf, Gel
preparaten
Occulaire - Druppels, zalf, gel steriliteit !!
preparaten - Beperkte bewaartermijnen (microbiologische contaminatie)
Pulmonaire - Lokale werking
preparaten - Doseeraerosol, spacers, poederinhalatoren, nebulisatie
, (vernevelen)
Parentalia - Vloeibaar of vast, vrijstelling onmiddelijk of vertraagd
- Wanneer GI route vermeden moet worden
Opgelet - Niet alles wat lijkt op een geneesmiddel is er één
Alternatieve GM
Pseudo geneesmiddelen
Voedingssupplementen
