Basbegrippen van het recht samenvatting 2425

Deel 2 Basisbegrippen (Deel 1 Wat is recht? Volgens het boek)
Hoofdstuk 1 Het recht als een geheel van gedragsregels
AFDELING 1 ENKELE DEFINITIES
“Objectief recht” en “subjectieve rechten”
 = Ht recht als een geheel van gedragsregels mt specifieke kenmerken
 = Juridische aanspraken en bevoegdheden die een rechtssubject op bepaalde zaken of
jegens bepaalde personen kan uitoefenen om zijn doelstellingen te verwezenlijken
“Materieel recht” en “formeel recht”
 = Inhoud vd gedragsregels die vr de rechtssubjecten rechten en plichten mt zich
meebrengen
 = Handhaving v ht materieel recht
 => Procesrecht
“Privaatrecht” en “publiekrecht”
 = Rechtsregels die de private rechtsverhoudingen tss de burgers onderling regelen
 Horizontale rechtsverhouding tss gelijken
 Bv.: personenrecht, familierecht, huwelijksvermogensrecht, erfrecht,
goederenrecht, verbintenissenrecht, handelsrecht, …
 = Org en ht functioneren vd overheid en bepaalt de rechtsverhoudingen tss
verschillende overheden en tss de overheid en de burgers
 Verticale rechtsverhouding tss de sterke overheid en de burgers die ht
staatsgezag ondergn
 Bv.: GW, bestuursrecht, strafrecht, fiscaal recht, socialezekerheidsrecht, …
 Het privaatrecht is volgens ht BW ruimer dan ht publiekrecht
Bronnen van Belgisch privaatrecht (art. 1.1 BW)
 Oud BW en BW: de (her)codificatie is nog niet compleet
 Oud BW
 Dateert van 21 maart 1804
 Ingevoerd dr NB
 BW
 Minister v Justitie Koen Geens
 Ingang 1 november 2020
 Van kracht: zie codex
 Bijzondere wetten
 Alle regels van ht Belgisch privaatrecht staan ofwel in ht oud BW en BW ofwel in
de bijzondere wetten (art. 1.1, 1ste lid BW)
 Materies:
 Bevoegdheid federale overheid bv. over bepaalde beroepen (zoals
ambachtslieden, architecten, bedrijfsjuristen, landmeters-experten,
notarissen en vastgoedmakelaars)
 WB vd Belgische nationaliteit en boek VI
 Bevoegdheid v gemeenschappen (zoals jeugdbescherming en delen v
adoptierecht)
 Bevoegdheden vd gewesten (zoals begraafplaatsen, lijkbezorging,
bescherming vh leefmilieu en wonen)
 De gewoonte
 = een regels die voortvloeit uit een bestendig gebruik waar ht bindend karakter
steun vindt in de algemene overtuiging
 De algemene rechtsbeginselen
 Zie verder
Vervaging van klassieke onderscheiden
 Vroeger: privaatrecht was aanvullend bij ht publiekrecht
 Vndg:
 Privaatrecht meer geïnternationaliseerd en geëuropeaniseerd + nationale
regelgeving aangevuld/vervangen dr regionale regels
 Gevolg: ontstaan meergelaagde rechtsorde
 Gebruik private instrumenten dr overheid gestegen
 Meer privaatrechtelijke rechtsregels mt dwingend karakter

1

,  Doel: beschermen zwakkere partij
 Behouden klassieke regels privaatrecht die openbare orde raken
Rechtsfeiten, rechtshandelingen, …
 “Rechtssubject”
 = “persoon” voor wie de rechtsnorm rechten en plichten meebrengt
 “Rechtsfeiten”
 = Feiten waaraan de rechtsregel gevolgen bindt
 “Rechtshandelingen”
 = Menselijke wilsverklaringen waaraan ht recht rechtsgevolgen verbindt
 “Rechtsgevolgen”
 = Gevolgen die ht recht koppelt aan feiten die beantwoorden aan de hypothese
die in de norm vervat ligt
 (Juridische) “persoonlijkheid”
 = het geheel van rechten en plichten v/e rechtssubject
 2 facetten: staat en bekwaamheid
AFDELING 2 CENTRALE ELEMENTEN IN HET BEGRIP RECHT
Een geheel van gedragsregels mt bijkomende institutionele voorschriften
 Geheel van gedragsregels
 Ze formuleren een bevel of een verbod, ze bepalen hoe ht moet, niet hoe ht is
 Intensiteit bevel en verbod uiteenlopend
 Toepasbaarheid
 Bv.: als u niet gehuwd bent dan heeft u niet de plichten v een
echtgenoot
 Onderscheid aanvullend recht, dwingend recht en regels die dr openbare
orde raken
 = Men kan zelf geldig een afwijkende regeling stellen die voorrang
heeft op de wet
 Suppletief karakter
 = Regels waarop gn andere zelf gestelde regeling voorrang hebben
 Imperatief karakter
 = Regels waar men niet mag van afwijken (art. 1.3, 3 de lid BW)
 Bijkomende voorschriften die het nodige institutionele en begripsmatige kader vormen
 Doel: formulering, toepassing en afdwinging van de gedragsregels
 Zoals: GW, administratieve en gerechtelijke org’s
Rechtsregels worden opgelegd door de maatschappij
 Rechtsregels ontlenen hun gelding aan de wil vd (moderne) MP
 Minder moderne MP: gewoontes
Het doel van de rechtsregels: een kwalitatieve ordening van de maatschappij
 Rechtszekerheid
 Voorspelbaarheid = burger moet voldoende mogelijkheden hebben om vooraf te
weten welk gedrag v hem verwacht w
 Vastheid = rechtsregels mogen niet te frequent veranderen
 Algemeenheid = regel moet toepasbaar zn op alle of een aantal gelijkaardige
concrete gevallen
 Onderlinge consistentie = regels uit een bep deel vh recht mogen niet
tegenstrijdig zn mt regels uit een ander deel vh recht
 Rechtvaardigheid
 Verandert mt de tijd en hangt af vd plaats
 Geen eensgezindheid in de MP?
 Gevolg: juridische pluralisme
 = Zoveel mogelijke uiteenlopende opvattingen w gerespecteerd
 Uitz.: algemene waarden (zoals: grondrechten, UVRM, EVRM, …)
 Doeltreffendheid
 Afhankelijk v de mate waarin de wetgever erin slaagt de relevante niet-juridische
gegevens op te nemen in de juridische normen
 Wetsevaluatie = ht toetsen en verbeteren vd kwaliteit vh recht als instrument
 O.l.v. Parlementaire Comité
 Niet echt operationeel ( NED)
2

,Handhaving van rechtsregels door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Indien men orde wil, moeten de juridische normen nageleefd w
 Uitvoerende macht legt wetten en decreten ten uitvoer
 Hun werking staat in ht bestuursrecht
 Rechterlijke macht staat in vr de sanctionering
 Publiekrecht: overheid (via OM) neemt initiatief
 Privaatrecht: burger neemt ht initiatief
 Uitz.: er zn bep gevallen waarbij burger de overheid kunnen
inschakelen ter afdwinging v zn burgerlijke rechten
 Uitz.: in sommige rechtstakken gn sanctionering mogelijk
 Reden: afdwingbaarheid te klein
 Bv.: GW en internationaal publiekrecht




Hoofdstuk 2 Relativiteit van deze benadering
3

,  Niet overal is recht hetzelfde
 Continentaal Europa:
 Stel gedragsregels
 ENG:
 Common law – regel niet central – aandacht concrete gevallen –
samenhangend geheel v abstracte regelen
 Marxisme:
 Geen plaats vr recht
 Reden: recht w gzn als middel vr de heersende klasse om de lagere
klasse te onderdrukken
 Traditioneel Afrikaans recht:
 Overleg – sociale gedragspatronen – verzoening – overreding (= sturen op
kennis, houding en gedrag)
 Verre Oosten:
 Sociale gedragsregels
 Alternatief vr klassieke visie
 Klassiek: focus orde
 Alternatief: focus humaniserende functie vh recht – recht als instrument vr
menselijke zelfverwezenlijking
 Interdisciplinariteit: jurist gt verbinding moeten maken tss de
rechtswetenschap, psycholgie en de ethiek
 D.m.v. bemiddeling, collaboratieve onderhandelingen, minnelijke
geschilsoplossing en verzoening
 De rechtstheorie
 Algemene rechtsleer = Wat is recht?
 Functies
 Finaliteit
 Normen en hun samenhang
 Rechtsvinding = Hoe kunnen we recht in een bepaalde invulling kennen?
 Inhoud (concrete vragen)
 “Staat van de persoon”
 = het geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn
rechtspositie in de maatschappij en de familie bepalen en hem onderscheiden
van andere personen (art. 6, § 2 oud BW)
 (Onderscheid m.b.t. het bezit en de uitoefening van rechten)




Deel 2 Basisbegrippen
Hoofdstuk 1 Rechtssubjecten
AFDELING 1 BEGRIPPEN

4