Nederlands als tweede taal
Inhoud
Nederlands als tweede taal....................................................................................................................1
Hoofdstuk 1 – inleiding...........................................................................................................................4
1.1 Op weg naar school......................................................................................................................4
1.2 Het kringgesprek...........................................................................................................................4
1.3 De taalles......................................................................................................................................5
1.4 Abdelaziz.......................................................................................................................................5
1.5 Een doorgaande lijn......................................................................................................................5
1.6 Wereldoriëntatie..........................................................................................................................6
1.7 Lezen.............................................................................................................................................6
1.8 Doelen, didactiek en differentiatie...............................................................................................6
Hoofdstuk 2 – Ontwikkeling van mondelingen vaardigheden................................................................7
2.1 Ayla zegt maar niks.......................................................................................................................7
2.2 hoe verwerven kinderen een tweede taal?..................................................................................7
2.3 Hoe snel verwerven kinderen een tweede taal?..........................................................................9
2.4 Welke factoren spelen bij het tweedetaalverwervingsproces een rol?......................................10
2.5 Taalonderwijs.............................................................................................................................11
2.6 Besluit.........................................................................................................................................12
Hoofdstuk 3- Taalaanbod en interactie................................................................................................13
3.1 Een vakantieliefde......................................................................................................................13
3.2 Het verwerven van de moedertaal.............................................................................................13
3.3 Het taalaanbod: De vorm............................................................................................................13
3.4 Het aanbod: De inhoud...............................................................................................................14
3.5 Het taalaanbod: De functie.........................................................................................................14
3.6 Eenvoudig versus krom Nederlands...........................................................................................14
3.7 Aanpassing: Wanneer?...............................................................................................................14
3.8 Interactie....................................................................................................................................15
3.9 Taalaanbod en interactie: niet alleen goed, maar ook veel........................................................15
Hoofdstuk 4: Woordenschat.................................................................................................................16
4.1 het belang van woorden.............................................................................................................16
4.2 De opbouw van woordenschat...................................................................................................16
4.3 Het leren van woorden...............................................................................................................17
, 4.4 geleidelijke verdieping van woordkennis....................................................................................17
4.5 woorden leren in het onderwijs..................................................................................................17
4.6 De vier fases van het woordenschatonderwijs...........................................................................18
4.7 De kracht van de leerkracht........................................................................................................18
Hoofdstuk 5 – lezen..............................................................................................................................20
5.1 lezen op de Amaliaschool...........................................................................................................20
5.2 stadia in het leren lezen..............................................................................................................20
5.3 kleuters en geschreven taal: ontluikende gecijferdheid.............................................................21
5.4 aanvankelijk lezen en automatisering.........................................................................................21
5.5 voortgezet technisch lezen.........................................................................................................22
5.6 Lezen als informatieverwerking..................................................................................................23
5.7 specifieke leersituaties...............................................................................................................24
5.8 de relatie tussen lezen en schrijven............................................................................................24
5.9 Lezen, boeken en intercultureel onderwijs.................................................................................24
Hoofdstuk 6 – schoolse taalvaardigheden............................................................................................25
6.1 De taaleisen van Ekkie de Ekster.................................................................................................25
6.2 Wanneer zijn schoolse taaltaken moeilijk?.................................................................................25
6.3 Mondelinge taaltaken en taalvaardigheden in de niet-taalvakken.............................................27
6.4 Schriftelijke taaltaken en taalvaardigheden................................................................................27
Hoofdstuk 7 – Taaldoelen, leerstof en toetsing....................................................................................28
7.1 Seyffi moet nog blijven...............................................................................................................28
7.2 taaldoelen, toetsing en schoolsucces.........................................................................................28
7.3 toetsing en onderwijsdoelen......................................................................................................29
7.4 Zin en onzin van toetsen.............................................................................................................29
7.5 Toetsing van tweetalige leerlingen.............................................................................................30
7.6 Toetsen of niet toetsen?.............................................................................................................30
Hoofdstuk 8 – NT1, NT2 en effectief onderwijzen................................................................................31
8.1 knelpunten voor NT2-leerlingen in het onderwijs Nederlands...................................................31
8.2 Overeenkomsten en verschillende tussen NT2- en moedertaalonderwijs.................................31
8.3 Inhoud en organisatie van (taal)onderwijs.................................................................................33
Hoofdstuk 9 – Nieuwkomers................................................................................................................36
9.1 Een ochtend in een opvangklas..................................................................................................36
9.2 Opvangmodellen........................................................................................................................36
9.3 Duur van de opvang....................................................................................................................37
9.4 Doelstellingen van de eerste opvang..........................................................................................37
9.5 Lijn in het eerste opvangonderwijs.............................................................................................38
, 9.6 Competenties van onderwijsgevenden die met nieuwkomers werken......................................38
9.7 Enkele didactische suggesties.....................................................................................................38
9.8 Het volgen van nieuwkomers.....................................................................................................39
Hoofdstuk 10 – Taalbeleid....................................................................................................................40
10.1 ‘Je moet keuzes maken’............................................................................................................40
10.2 Onderdelen van taalbeleid.......................................................................................................40
10.3 De ontwikkeling en invoering van het taalbeleid......................................................................40
10.4 Taalbeleid op vier scholen........................................................................................................41
10.5 Organisatie................................................................................................................................41
10.6 Doelen, Didactiek, differentiatie...............................................................................................41
Klaverblad 1: Mondelinge taalvaardigheid...........................................................................................42
Leerinhoud.......................................................................................................................................42
Domein.............................................................................................................................................44
Fundament.......................................................................................................................................47
Klaverblad 2: Woordenschat................................................................................................................50
Leerinhoud.......................................................................................................................................51
Domein.............................................................................................................................................53
Fundament.......................................................................................................................................56
Klaverblad 5: Begrijpend lezen.............................................................................................................58
Leerinhoud.......................................................................................................................................58
Domein.............................................................................................................................................62
Fundament.......................................................................................................................................66
, Hoofdstuk 1 – inleiding
1.1 Op weg naar school
In het boek wordt een situatie geschetst over Semra. Zij schopt per ongeluk een bal
tegen een vrouw aan. De vrouw schreeuwt boos woorden die Semra niet begrijpt. Uit
het verhaal is gebleken dat de broer van Semra Turks tegen haar praat, maar beide
kinderen zijn in Nederland geboren. Veel Turkse kinderen spreken thuis gewoon
Turks in plaats van Nederlands. Daarnaast wordt ook duidelijk dat Semra sommige
woorden en uitdrukkingen in het Nederlands niet kent.
1.2 Het kringgesprek
Wanneer Semra in de klas is wordt er een kringgesprek gehouden over het
weekend. Semra zit in een klas waarin er veel kinderen zitten die een andere taal
spreken. Semra gaat naast een Turkse jongen zitten en samen praten ze, in het
Turks. Tijdens het vertellen luistert Semra niet goed, dit komt omdat ze sommige
verhalen niet begrijpt. Zo weet ze niet wat Motorcross is, waardoor ze het
weekendverhaal van haar klasgenoot niet begrijpt. Wanneer Semra zelf aan de beurt
om te vertellen, is alles wat ze bedacht had om te zeggen verdwenen. Ze zoekt
moeizaam naar de juiste woorden, ook weet ze niet hoe ze sommige dingen moet
vertellen. Semra vertelt maar ze heeft het gevoel dat ze niet goed kan uitleggen wat
ze heeft gedaan en waarom dat zo leuk was. Semra blokkeert. Veel kinderen ervaren
een kringgesprek vooral als marteling, ze schamen zich omdat ze niet goed kunnen
vertellen over het weekend als hun klasgenootjes. Ook doen buitenlandse kinderen
vaak andere dingen dan Nederlandse kinderen, wat minder interessant lijkt in hun
ogen.
Een kind wat een andere taal spreekt, leert de Nederlandse taal op twee manieren.
Zo pikken deze kinderen de taal op in allerlei situaties waarin Nederland gesproken
wordt. Dit kan een gesprek over programma zijn. De tweede manier is op school
waar een kind in verschillende schoolse situaties de taal leert. Zo kan de juf de
betekenis van moeilijke woorden uitleggen, dit noem je tweedetaalleren.
Tweedetaalverwerving is vergelijkbaar met het leren van de moedertaal, maar er zijn
verschillen. Een kind leert de eerste taal van zijn of haar moeder. De vraag is of de
eerste taal de tweede taal beïnvloed. Bij jonge kinderen is dit niet het geval. Hoe
ouder de tweedetaalverwervers zijn, des te meer invloed de eerste taal heeft op de
tweede taal. Denk hierbij aan een accent.
Er zijn kinderen die vanaf de kleuterklas als in het Nederlandse onderwijs
deelnemen, dit zijn onderinstromers. Maar er zijn ook kinderen klas in Nederland,
waardoor ze op latere leeftijd in contact zijn gekomen met de Nederlandse taal, dit
zijn de neven- of zij-instromers. Problemen die kunnen ontstaan wanneer het kind
geen onderinstromer is zijn als volgt: moeite met klankonderscheiding en
betekenisverschillen. Zo is er in het Nederlands een verschil tussen a en aa (man en
maan). Sommige talen hebben geen klankverschillen waardoor dit ingewikkeld kan
zijn om te begrijpen en om uit te spreken.
Inhoud
Nederlands als tweede taal....................................................................................................................1
Hoofdstuk 1 – inleiding...........................................................................................................................4
1.1 Op weg naar school......................................................................................................................4
1.2 Het kringgesprek...........................................................................................................................4
1.3 De taalles......................................................................................................................................5
1.4 Abdelaziz.......................................................................................................................................5
1.5 Een doorgaande lijn......................................................................................................................5
1.6 Wereldoriëntatie..........................................................................................................................6
1.7 Lezen.............................................................................................................................................6
1.8 Doelen, didactiek en differentiatie...............................................................................................6
Hoofdstuk 2 – Ontwikkeling van mondelingen vaardigheden................................................................7
2.1 Ayla zegt maar niks.......................................................................................................................7
2.2 hoe verwerven kinderen een tweede taal?..................................................................................7
2.3 Hoe snel verwerven kinderen een tweede taal?..........................................................................9
2.4 Welke factoren spelen bij het tweedetaalverwervingsproces een rol?......................................10
2.5 Taalonderwijs.............................................................................................................................11
2.6 Besluit.........................................................................................................................................12
Hoofdstuk 3- Taalaanbod en interactie................................................................................................13
3.1 Een vakantieliefde......................................................................................................................13
3.2 Het verwerven van de moedertaal.............................................................................................13
3.3 Het taalaanbod: De vorm............................................................................................................13
3.4 Het aanbod: De inhoud...............................................................................................................14
3.5 Het taalaanbod: De functie.........................................................................................................14
3.6 Eenvoudig versus krom Nederlands...........................................................................................14
3.7 Aanpassing: Wanneer?...............................................................................................................14
3.8 Interactie....................................................................................................................................15
3.9 Taalaanbod en interactie: niet alleen goed, maar ook veel........................................................15
Hoofdstuk 4: Woordenschat.................................................................................................................16
4.1 het belang van woorden.............................................................................................................16
4.2 De opbouw van woordenschat...................................................................................................16
4.3 Het leren van woorden...............................................................................................................17
, 4.4 geleidelijke verdieping van woordkennis....................................................................................17
4.5 woorden leren in het onderwijs..................................................................................................17
4.6 De vier fases van het woordenschatonderwijs...........................................................................18
4.7 De kracht van de leerkracht........................................................................................................18
Hoofdstuk 5 – lezen..............................................................................................................................20
5.1 lezen op de Amaliaschool...........................................................................................................20
5.2 stadia in het leren lezen..............................................................................................................20
5.3 kleuters en geschreven taal: ontluikende gecijferdheid.............................................................21
5.4 aanvankelijk lezen en automatisering.........................................................................................21
5.5 voortgezet technisch lezen.........................................................................................................22
5.6 Lezen als informatieverwerking..................................................................................................23
5.7 specifieke leersituaties...............................................................................................................24
5.8 de relatie tussen lezen en schrijven............................................................................................24
5.9 Lezen, boeken en intercultureel onderwijs.................................................................................24
Hoofdstuk 6 – schoolse taalvaardigheden............................................................................................25
6.1 De taaleisen van Ekkie de Ekster.................................................................................................25
6.2 Wanneer zijn schoolse taaltaken moeilijk?.................................................................................25
6.3 Mondelinge taaltaken en taalvaardigheden in de niet-taalvakken.............................................27
6.4 Schriftelijke taaltaken en taalvaardigheden................................................................................27
Hoofdstuk 7 – Taaldoelen, leerstof en toetsing....................................................................................28
7.1 Seyffi moet nog blijven...............................................................................................................28
7.2 taaldoelen, toetsing en schoolsucces.........................................................................................28
7.3 toetsing en onderwijsdoelen......................................................................................................29
7.4 Zin en onzin van toetsen.............................................................................................................29
7.5 Toetsing van tweetalige leerlingen.............................................................................................30
7.6 Toetsen of niet toetsen?.............................................................................................................30
Hoofdstuk 8 – NT1, NT2 en effectief onderwijzen................................................................................31
8.1 knelpunten voor NT2-leerlingen in het onderwijs Nederlands...................................................31
8.2 Overeenkomsten en verschillende tussen NT2- en moedertaalonderwijs.................................31
8.3 Inhoud en organisatie van (taal)onderwijs.................................................................................33
Hoofdstuk 9 – Nieuwkomers................................................................................................................36
9.1 Een ochtend in een opvangklas..................................................................................................36
9.2 Opvangmodellen........................................................................................................................36
9.3 Duur van de opvang....................................................................................................................37
9.4 Doelstellingen van de eerste opvang..........................................................................................37
9.5 Lijn in het eerste opvangonderwijs.............................................................................................38
, 9.6 Competenties van onderwijsgevenden die met nieuwkomers werken......................................38
9.7 Enkele didactische suggesties.....................................................................................................38
9.8 Het volgen van nieuwkomers.....................................................................................................39
Hoofdstuk 10 – Taalbeleid....................................................................................................................40
10.1 ‘Je moet keuzes maken’............................................................................................................40
10.2 Onderdelen van taalbeleid.......................................................................................................40
10.3 De ontwikkeling en invoering van het taalbeleid......................................................................40
10.4 Taalbeleid op vier scholen........................................................................................................41
10.5 Organisatie................................................................................................................................41
10.6 Doelen, Didactiek, differentiatie...............................................................................................41
Klaverblad 1: Mondelinge taalvaardigheid...........................................................................................42
Leerinhoud.......................................................................................................................................42
Domein.............................................................................................................................................44
Fundament.......................................................................................................................................47
Klaverblad 2: Woordenschat................................................................................................................50
Leerinhoud.......................................................................................................................................51
Domein.............................................................................................................................................53
Fundament.......................................................................................................................................56
Klaverblad 5: Begrijpend lezen.............................................................................................................58
Leerinhoud.......................................................................................................................................58
Domein.............................................................................................................................................62
Fundament.......................................................................................................................................66
, Hoofdstuk 1 – inleiding
1.1 Op weg naar school
In het boek wordt een situatie geschetst over Semra. Zij schopt per ongeluk een bal
tegen een vrouw aan. De vrouw schreeuwt boos woorden die Semra niet begrijpt. Uit
het verhaal is gebleken dat de broer van Semra Turks tegen haar praat, maar beide
kinderen zijn in Nederland geboren. Veel Turkse kinderen spreken thuis gewoon
Turks in plaats van Nederlands. Daarnaast wordt ook duidelijk dat Semra sommige
woorden en uitdrukkingen in het Nederlands niet kent.
1.2 Het kringgesprek
Wanneer Semra in de klas is wordt er een kringgesprek gehouden over het
weekend. Semra zit in een klas waarin er veel kinderen zitten die een andere taal
spreken. Semra gaat naast een Turkse jongen zitten en samen praten ze, in het
Turks. Tijdens het vertellen luistert Semra niet goed, dit komt omdat ze sommige
verhalen niet begrijpt. Zo weet ze niet wat Motorcross is, waardoor ze het
weekendverhaal van haar klasgenoot niet begrijpt. Wanneer Semra zelf aan de beurt
om te vertellen, is alles wat ze bedacht had om te zeggen verdwenen. Ze zoekt
moeizaam naar de juiste woorden, ook weet ze niet hoe ze sommige dingen moet
vertellen. Semra vertelt maar ze heeft het gevoel dat ze niet goed kan uitleggen wat
ze heeft gedaan en waarom dat zo leuk was. Semra blokkeert. Veel kinderen ervaren
een kringgesprek vooral als marteling, ze schamen zich omdat ze niet goed kunnen
vertellen over het weekend als hun klasgenootjes. Ook doen buitenlandse kinderen
vaak andere dingen dan Nederlandse kinderen, wat minder interessant lijkt in hun
ogen.
Een kind wat een andere taal spreekt, leert de Nederlandse taal op twee manieren.
Zo pikken deze kinderen de taal op in allerlei situaties waarin Nederland gesproken
wordt. Dit kan een gesprek over programma zijn. De tweede manier is op school
waar een kind in verschillende schoolse situaties de taal leert. Zo kan de juf de
betekenis van moeilijke woorden uitleggen, dit noem je tweedetaalleren.
Tweedetaalverwerving is vergelijkbaar met het leren van de moedertaal, maar er zijn
verschillen. Een kind leert de eerste taal van zijn of haar moeder. De vraag is of de
eerste taal de tweede taal beïnvloed. Bij jonge kinderen is dit niet het geval. Hoe
ouder de tweedetaalverwervers zijn, des te meer invloed de eerste taal heeft op de
tweede taal. Denk hierbij aan een accent.
Er zijn kinderen die vanaf de kleuterklas als in het Nederlandse onderwijs
deelnemen, dit zijn onderinstromers. Maar er zijn ook kinderen klas in Nederland,
waardoor ze op latere leeftijd in contact zijn gekomen met de Nederlandse taal, dit
zijn de neven- of zij-instromers. Problemen die kunnen ontstaan wanneer het kind
geen onderinstromer is zijn als volgt: moeite met klankonderscheiding en
betekenisverschillen. Zo is er in het Nederlands een verschil tussen a en aa (man en
maan). Sommige talen hebben geen klankverschillen waardoor dit ingewikkeld kan
zijn om te begrijpen en om uit te spreken.
