Week 1 – Introductie
Lecture 1, Sapolsky H1, 2, 3 en Reader H1
Lecture 1 – Stress Response en evolutie
Definities
Stressor = Iedere mogelijke dreiging tegen het bereiken van psychobiologische doelen
Stress respons = adaptieve psychobiologische reactie op een stressor
Onmiddellijke subjectieve stressresponses
- Psychologisch
Negatieve emoties
Spanning
Onzekerheid
Waakzaam
Verward
Paniek
- Lichamelijk
Hartkloppingen
Zweten, kippenvel
Aangespannen spieren (vooral nek en rug)
Versnelde en oppervlakkige ademhaling
Droge mond
Trillen
Misselijk, maagpijn, diarree
Flauwvallen
Lichte of verstoorde slaap
Stress cardiovasculaire ziekten
In 4-12 jaar:
- Overall life stress >2x hoger risico op hartaanval
- Werk stress 4x hoger risico op hart- en vaatziekten
- Huwelijksconflicten 3x hoger risico op terugkerende hartproblemen
- Dood van geliefde 6x hoger risico op hartaanval
Basis schema
Om echt ziek te worden (organic disease) heb je natuurlijk ook iets van een
ziekteverwekker nodig. Maar door de chronische stress kan je lichaam daar dan
slechter tegen vechten omdat bijv. de afweer verslechterd is
In het plaatje staat het directe effect van chronische stress op weefsels e.d.,
maar er is ook nog een indirect effect. Het kan bijv. dat je door chronische
stress ongezonder eet, waardoor je dan weer een slechtere afweer hebt.
,Geschiedenis
Cannon (1932)
- Ontdekte eigenlijk stress, maar noemde dit een psychologische dreiging
- Ontdekte dat als gevolg van een psychologische dreiging er een fight/flight response komt en
dat dit een snelle reactie is met adrenaline
Selye (1956)
- Stress respons voor fysieke en voor psychologische dreiging is hetzelfde non-specifieke
respons
- Ontdekte van de glucocorticosteroiden (cortisol)
- Wat Selye stressoren noemde:
Operatie
Infecties
Fysiek trauma
Immunologische en allergische insulten
Inspanning
Sterke emoties
Slechte voeding
Extreme blootstellingen
De stressrespons is fylogenetisch oud ( ongeveer hetzelfde voor alle dieren, inclusief mensen)
Stressrespons is een functionele reactie op iedere voorstelbare dreiging – van fysiek tot psychologisch
– en op ieder voorstelbaar niveau – van moleculair tot macro sociaal
3 gevolgen van oude fylogenetische leeftijd van stressrespons
1. Functie is nog steeds: weghalen van dreiging of vluchten
2. Effect op het lichaam via oude biologische routes, gedeeld met andere dieren
3. Effect op het lichaam ook via oude basale psychologische factoren
Basale psychologische factoren
- Stressor dimensies
Adversity
Oncontroleerbaarheid en onvoorspelbaarheid
Duur
- Respons patronen
Fight/flight
Opgeven/terugtrekken
Adversity
Typen dreigingen:
- Fysiek
Directe dreiging door fysieke integriteit
Bijv. door kou, hitte, toxinen, infecties, bloeding, geweld, honger, dorst, uitputting,
slaaptekort
- Psychologisch
Waargenomen dreiging van
ₓ Fysieke integriteit (door fysieke adversity)
ₓ Psychologische integriteit
Stressoren zijn vaak sociaal
,Oncontroleerbaarheid en onvoorspelbaarheid
De psychologische kern van een stressor is de oncontroleerbaarheid en onvoorspelbaarheid. Zelfs
een onvoorspelbare of oncontroleerbare beloning kan stressvol zijn
Minder controle vaker ulcers, hogere stresshormonen, verminderde opslag neurotransmitters in brein
Hoe hoger adversity, oncontroleerbaarheid en duur, hoe hoger het risico op ziekte
Respons patronen
Eigenlijk bereidt je lichaam zich voor op actie. Hierin is het in de kern bijna gelijk aan een sport
reactie. Maar daarnaast leiden waargenomen adversity en verminderde controle tot negatieve emoties.
De lichamelijke reactie lijkt dus op het voorbereiden van een korte sprint.
SAM HPAC
Initiele, snelle reactie Intense stress
Oncontroleerbaar en/of chronische stress
Adrenaline Cortisol
, Typische SAM acties
Gaat via directe innervatie en via (nor)adrenaline
- Verhoogde hartslag en bloeddruk, lokale constrictie perifere bloedvaten
Meer bloed naar spieren, minder naar viscera
ₓ Voorbereiding op actie
- Meer glucose in het bloed (brandstof)
Voorbereiding op actie
- Meer zweten
Verkoeling en betere grip tijdens fight/flight
Typische HPAC acties
Gaat voornamelijk via cortisol
- Onderhouden van SAM-effecten
- Onderdrukken immuunactiviteit en andere ‘non-essentiële’ activiteit
Sparen van energie om fight/flight actie te ondersteunen
- Bufferen tegen SAM geïnduceerde weefselschade
- Onderdrukken pijn (via endorfine) geen storing van pijnervaring tijdens de actie
- Als het niet meer nodig is, terugkeren naar steady staat
Functie biologische stressrespons
1. Zuurstof en brandstof naar spieren
a. Door snellere hartslag en ademhaling en hogere bloeddruk
2. Sparen van brandstof en bouwstoffen
a. Door onderdrukken van andere activiteit in het lichaam
3. Beperken van schade en negatieve ervaringen
Gevolgen chronische SAM activiteit: vervormen van
- Bloeddruk regulatie ( hypertensie)
- Hartritme ( plotselinge dood)
- Meer vetten / vrije vetzuren in het bloed ( atherosclerose)
- Cellulaire immuniteit ( immunologische stoornissen, infecties, allergieë)
Gevolgen chronische HPAC activiteit
- Verlengde immunosuppressie ( infecties, kanker)
- Langzamere groei, snellere veroudering
- Hersenschade (hippocampus): cortisol dysregulatie ( problemen met geheugen en
concentratie; depressie)
Chapter 1 – Why don’t zebras get ulcers?
Ways to get upset:
1. Acute physical crises
2. Chronic physical challenges
3. Psychological and social disruptions
Sustained psychological stress is a recent invention, mostly limited to humans and other social
primates. For the vast majority of beasts on this planet, stress is about a short-term crisis, after which
it’s either over with or you’re over with. When we sit around and worry about stressful things, we turn
Lecture 1, Sapolsky H1, 2, 3 en Reader H1
Lecture 1 – Stress Response en evolutie
Definities
Stressor = Iedere mogelijke dreiging tegen het bereiken van psychobiologische doelen
Stress respons = adaptieve psychobiologische reactie op een stressor
Onmiddellijke subjectieve stressresponses
- Psychologisch
Negatieve emoties
Spanning
Onzekerheid
Waakzaam
Verward
Paniek
- Lichamelijk
Hartkloppingen
Zweten, kippenvel
Aangespannen spieren (vooral nek en rug)
Versnelde en oppervlakkige ademhaling
Droge mond
Trillen
Misselijk, maagpijn, diarree
Flauwvallen
Lichte of verstoorde slaap
Stress cardiovasculaire ziekten
In 4-12 jaar:
- Overall life stress >2x hoger risico op hartaanval
- Werk stress 4x hoger risico op hart- en vaatziekten
- Huwelijksconflicten 3x hoger risico op terugkerende hartproblemen
- Dood van geliefde 6x hoger risico op hartaanval
Basis schema
Om echt ziek te worden (organic disease) heb je natuurlijk ook iets van een
ziekteverwekker nodig. Maar door de chronische stress kan je lichaam daar dan
slechter tegen vechten omdat bijv. de afweer verslechterd is
In het plaatje staat het directe effect van chronische stress op weefsels e.d.,
maar er is ook nog een indirect effect. Het kan bijv. dat je door chronische
stress ongezonder eet, waardoor je dan weer een slechtere afweer hebt.
,Geschiedenis
Cannon (1932)
- Ontdekte eigenlijk stress, maar noemde dit een psychologische dreiging
- Ontdekte dat als gevolg van een psychologische dreiging er een fight/flight response komt en
dat dit een snelle reactie is met adrenaline
Selye (1956)
- Stress respons voor fysieke en voor psychologische dreiging is hetzelfde non-specifieke
respons
- Ontdekte van de glucocorticosteroiden (cortisol)
- Wat Selye stressoren noemde:
Operatie
Infecties
Fysiek trauma
Immunologische en allergische insulten
Inspanning
Sterke emoties
Slechte voeding
Extreme blootstellingen
De stressrespons is fylogenetisch oud ( ongeveer hetzelfde voor alle dieren, inclusief mensen)
Stressrespons is een functionele reactie op iedere voorstelbare dreiging – van fysiek tot psychologisch
– en op ieder voorstelbaar niveau – van moleculair tot macro sociaal
3 gevolgen van oude fylogenetische leeftijd van stressrespons
1. Functie is nog steeds: weghalen van dreiging of vluchten
2. Effect op het lichaam via oude biologische routes, gedeeld met andere dieren
3. Effect op het lichaam ook via oude basale psychologische factoren
Basale psychologische factoren
- Stressor dimensies
Adversity
Oncontroleerbaarheid en onvoorspelbaarheid
Duur
- Respons patronen
Fight/flight
Opgeven/terugtrekken
Adversity
Typen dreigingen:
- Fysiek
Directe dreiging door fysieke integriteit
Bijv. door kou, hitte, toxinen, infecties, bloeding, geweld, honger, dorst, uitputting,
slaaptekort
- Psychologisch
Waargenomen dreiging van
ₓ Fysieke integriteit (door fysieke adversity)
ₓ Psychologische integriteit
Stressoren zijn vaak sociaal
,Oncontroleerbaarheid en onvoorspelbaarheid
De psychologische kern van een stressor is de oncontroleerbaarheid en onvoorspelbaarheid. Zelfs
een onvoorspelbare of oncontroleerbare beloning kan stressvol zijn
Minder controle vaker ulcers, hogere stresshormonen, verminderde opslag neurotransmitters in brein
Hoe hoger adversity, oncontroleerbaarheid en duur, hoe hoger het risico op ziekte
Respons patronen
Eigenlijk bereidt je lichaam zich voor op actie. Hierin is het in de kern bijna gelijk aan een sport
reactie. Maar daarnaast leiden waargenomen adversity en verminderde controle tot negatieve emoties.
De lichamelijke reactie lijkt dus op het voorbereiden van een korte sprint.
SAM HPAC
Initiele, snelle reactie Intense stress
Oncontroleerbaar en/of chronische stress
Adrenaline Cortisol
, Typische SAM acties
Gaat via directe innervatie en via (nor)adrenaline
- Verhoogde hartslag en bloeddruk, lokale constrictie perifere bloedvaten
Meer bloed naar spieren, minder naar viscera
ₓ Voorbereiding op actie
- Meer glucose in het bloed (brandstof)
Voorbereiding op actie
- Meer zweten
Verkoeling en betere grip tijdens fight/flight
Typische HPAC acties
Gaat voornamelijk via cortisol
- Onderhouden van SAM-effecten
- Onderdrukken immuunactiviteit en andere ‘non-essentiële’ activiteit
Sparen van energie om fight/flight actie te ondersteunen
- Bufferen tegen SAM geïnduceerde weefselschade
- Onderdrukken pijn (via endorfine) geen storing van pijnervaring tijdens de actie
- Als het niet meer nodig is, terugkeren naar steady staat
Functie biologische stressrespons
1. Zuurstof en brandstof naar spieren
a. Door snellere hartslag en ademhaling en hogere bloeddruk
2. Sparen van brandstof en bouwstoffen
a. Door onderdrukken van andere activiteit in het lichaam
3. Beperken van schade en negatieve ervaringen
Gevolgen chronische SAM activiteit: vervormen van
- Bloeddruk regulatie ( hypertensie)
- Hartritme ( plotselinge dood)
- Meer vetten / vrije vetzuren in het bloed ( atherosclerose)
- Cellulaire immuniteit ( immunologische stoornissen, infecties, allergieë)
Gevolgen chronische HPAC activiteit
- Verlengde immunosuppressie ( infecties, kanker)
- Langzamere groei, snellere veroudering
- Hersenschade (hippocampus): cortisol dysregulatie ( problemen met geheugen en
concentratie; depressie)
Chapter 1 – Why don’t zebras get ulcers?
Ways to get upset:
1. Acute physical crises
2. Chronic physical challenges
3. Psychological and social disruptions
Sustained psychological stress is a recent invention, mostly limited to humans and other social
primates. For the vast majority of beasts on this planet, stress is about a short-term crisis, after which
it’s either over with or you’re over with. When we sit around and worry about stressful things, we turn
