ZIEKTEN VAN VOGELS EN
BIJZONDERE DIEREN
VOGELS
ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN VOGELS
HUID EN VEREN
- Dunne broze huid + weinig elastisch snel scheuren bij hechten
- Geen zweetklieren hitte kwijt via poten en door veren uiteen te doen en open
bek ademhaling
vogel mag in normale omstandigheden geen open bek hebben
- Stuitklier is voor verzorging van vederkleed, bevat geelromige vloeistof.
- Contourveren, slagpennen/staartpennen (van belang voor vliegen),
poederdonsveren (voor isolatie + maakt vederkleed dicht, aanwezigheid van
poederdons wijst op goede conditie) en haarveren (heel fijn, voor proprioceptie)
- Let op: uittrekken van veren is pijnlijk en zorgt voor hitteverlies! Het uittrekken
van groeiende pennen kan zorgen voor ernstige bloedingen
- Fysiologisch vederverlies: rui (seizoensgebonden of continu) of
broedpatch (beter contact met eieren)
- Pathologisch vederverlies: let op de locatie
Dubbelgroei: groei is ontdubbeld geweest, er was te
weinig energie voor de veervorming
Bloedpennen: bloedvaten in pennen blijven aanwezig en
gaan niet atrofiëren, veelzijdige ziekteproblematiek
POTEN
- Inspectie poten: let op pododermatitis of
pootschurft
MUSCULOSKELETAAL SYSTEEM
- Veel kalk en weinig vet
- Botten heel vatbaar voor splinterfracturen
- Geen zware rugspieren maar borstspier is wel sterk ontwikkeld (20% van het LG)
- Snavel in plaats van tanden
- Veel ruggenwervels zijn vergroeid rigide
SPIJSVERTERINGSSTELSEL
- Snavel is aangepast aan de voeding
- Bek: hoornlaag groeit continu aan papegaaien: rhinotheca = 6 mnd en
gnatotheca = 2-3 mnd
- Inspectie van de snavel: symmetrie, lengte, hardheid, egaal, gaaf en poederdons
aanwezig
, - Bovenste plaatje: geen egale bek, bevat een deuk, natte veren, deze
vogel heeft langdurige rhinitis waardoor er een groeve ontstaat in de
snavel
- Onderste plaatje: snavel is te lang en onregelmatig, deze vogel heeft
bekschurft
- Slokdarm: rechts van de trachea
- Krop: dilatatie in het distaal deel van de slokdarm , zorgt voor
voedselopslag (lediging na 3 uur) + verweken van voedsel oiv zuur milieu
door lactobacillen (pH 4-6). Duiven: kropmelk (bevat antistoffen)
Inspectie krop/slokdarm: check regurgitatie (zijn er natte kopveren?),
braken (proventriculus of kliermaag probleem), let op verkleuring,
palpatie voor vulling of massa’s en eventueel een kropstaal nemen
- 2 magen: kliermaag en spiermaag
Enzymatische vertering in kliermaag (pepsine + HCl)
Mechanische vertering in spiermaag (steentjes zorgen voor verbrokkeling)
Koilin is voor bescherming van de maagwand, is een soort cuticula
- Duodenum: retroperistaltiek sappen mengen met voedsel
- Jejunum-ileum: overgang door Divertikel van Meckel (=restant van de dooierrest)
- Caeca: goed ontwikkeld bij cellulose verteerders (vb Galliformes) en rudimentair
bij fruit-/graan-/zaad-/insecteneters (vb Columbiformes, passeriformes,
psitacciformes)
- Cloaca: bestaat uit 3 grote delen
Coprodeum: mestfractie komt hierin terecht
Urodeum: uitmonding van het urogenitaal stelsel
Proctodeum: uitgang waar de dropping naar beneden komt.
Bursa van Fabricii ligt in het dak van het proctodeum, is van
belang voor B-cel ontwikkeling
- Dropping: uraten (wit) + urine (weinig) + feces
- Inspectie spijsverteringsstelsel:
cloaca: inspectie veren, mucosa en palpatie
feces: geur, kleur, consistentie, parasitologisch OZ
Eventueel RX, echo of endoscopie
MOND- EN KEELHOLTE
- Goed ontwikkelde speekselklieren
- Choana: verbinding tussen mond- en neusholte
- Inspectie van de mond- en keelholte: mucosa, beleg in de bek?, zwelling?,
verwonding?, vreemd voorwerp
LEVER
- GEEN galblaas: duiven, papegaaien, struisvogels
- Leverpathologie: groene uraten, snavelproblemen, veerafwijkingen
- Inspectie lever: transcutaan (vanwege dunne huid), als lever onder borstbeen
zichtbaar dan is deze vergroot, bloedonderzoek, endoscopie, RX
COELOOMHOLTE
- Is te vergelijken met het diafragma
- Inspectie door middel van palpatie, echo, RX, endoscopie
ADEMHALINGSSTELSEL
- Neusgaten bevinden zich in neusdoppen: moeten bilateraal symmetrisch zijn,
open en droog, ook veren errond moeten droog zijn
- Sinussen: infra-orbitale sinus alleen door huidflapje afgeschermd
- Trachea: gesloten KB-ringen dus GEEN cuff bij intubatie want anders druknecrose
, - Syrinx: GEEN stembanden, ligt thv tracheabifurcatie
aspergilloom thv syrinx: vaak voorkomend en er is een stemverandering waar
te nemen
- 9 luchtzakken: transparant, weinig bloedvaten, geen trilhaarepitheel.
- Belangrijk verschil: rigide longen en vast aan de ribben, gaan niet uitzetten,
kleinste entiteit luchtcapillairen (itt tot onze alveolen). Luchtcapillairen bevatten
continu O2 rijk bloed.
- 2 volledige ADH-cycli nodig om lucht van binnen naar buiten te
persen.
- Luchtzakken gevuld door beweging van sternum en
tussenribspieren actief proces.
wippen met staart = abnormaal, wijst op dyspnee
- O2 rijke lucht in achterste luchtzak en O2 arme lucht in voorste
luchtzak
- Inspectie van de ademhaling: RX, endoscopie of auscultatie
CARDIOVASCULAIR STELSEL
- Ascenderende aorta draait naar rechts
- Vasculaire plexus van schedel tot krop dus onderhuidse injectie altijd
richting schouders prikken anders zit je IV!
- Renaal portaalsysteem: bevloeiing achterhand passeert nieren dus
parenterale toediening is enkel aan te raden thv craniale deel
UROGENITAAL STELSEL
- Elke nier: 3 nierlobben
- Urinezuur/uraten: waterbesparend
- Inspectie nieren: polyurie (kijk naar dropping), kleur uraten, bloedonderzoek, echo,
RX, palpatie
MANNELIJK VOORTPLANTINGSSTELSEL
- Testikel thv craniale nierlob
- Niet actief jong dier, kijk naar Bursa van Fabricii
- Geen accessoire geslachtsklieren
VROUWELIJK VOORTPLANTINGSSTELSEL
- Enkel links
- Ontwikkelde follikel = dooier
- Infundibulum: opvangen oocyt + bevruchting
- Magnum: eiwit toevoeging
- Isthmus: schaalvliezen
- Uterus: eischaal aangemaakt
- Vagina: cuticula laagje op schaal
SCHILDKLIER
- Thv borstingang
- Grasparkiet: I tekort in voeder zwelling + stemverandering
ZINTUIGEN
- Spieren van de iris zijn dwarsgestreept dus de pupilreflex is niet bruikbaar
- Oogleden moeten altijd open zijn bij wakkere vogels anders slecht teken
- Iriskleur is afhankelijk van leeftijd en geslacht
BIJZONDERE DIEREN
VOGELS
ANATOMIE EN FYSIOLOGIE VAN VOGELS
HUID EN VEREN
- Dunne broze huid + weinig elastisch snel scheuren bij hechten
- Geen zweetklieren hitte kwijt via poten en door veren uiteen te doen en open
bek ademhaling
vogel mag in normale omstandigheden geen open bek hebben
- Stuitklier is voor verzorging van vederkleed, bevat geelromige vloeistof.
- Contourveren, slagpennen/staartpennen (van belang voor vliegen),
poederdonsveren (voor isolatie + maakt vederkleed dicht, aanwezigheid van
poederdons wijst op goede conditie) en haarveren (heel fijn, voor proprioceptie)
- Let op: uittrekken van veren is pijnlijk en zorgt voor hitteverlies! Het uittrekken
van groeiende pennen kan zorgen voor ernstige bloedingen
- Fysiologisch vederverlies: rui (seizoensgebonden of continu) of
broedpatch (beter contact met eieren)
- Pathologisch vederverlies: let op de locatie
Dubbelgroei: groei is ontdubbeld geweest, er was te
weinig energie voor de veervorming
Bloedpennen: bloedvaten in pennen blijven aanwezig en
gaan niet atrofiëren, veelzijdige ziekteproblematiek
POTEN
- Inspectie poten: let op pododermatitis of
pootschurft
MUSCULOSKELETAAL SYSTEEM
- Veel kalk en weinig vet
- Botten heel vatbaar voor splinterfracturen
- Geen zware rugspieren maar borstspier is wel sterk ontwikkeld (20% van het LG)
- Snavel in plaats van tanden
- Veel ruggenwervels zijn vergroeid rigide
SPIJSVERTERINGSSTELSEL
- Snavel is aangepast aan de voeding
- Bek: hoornlaag groeit continu aan papegaaien: rhinotheca = 6 mnd en
gnatotheca = 2-3 mnd
- Inspectie van de snavel: symmetrie, lengte, hardheid, egaal, gaaf en poederdons
aanwezig
, - Bovenste plaatje: geen egale bek, bevat een deuk, natte veren, deze
vogel heeft langdurige rhinitis waardoor er een groeve ontstaat in de
snavel
- Onderste plaatje: snavel is te lang en onregelmatig, deze vogel heeft
bekschurft
- Slokdarm: rechts van de trachea
- Krop: dilatatie in het distaal deel van de slokdarm , zorgt voor
voedselopslag (lediging na 3 uur) + verweken van voedsel oiv zuur milieu
door lactobacillen (pH 4-6). Duiven: kropmelk (bevat antistoffen)
Inspectie krop/slokdarm: check regurgitatie (zijn er natte kopveren?),
braken (proventriculus of kliermaag probleem), let op verkleuring,
palpatie voor vulling of massa’s en eventueel een kropstaal nemen
- 2 magen: kliermaag en spiermaag
Enzymatische vertering in kliermaag (pepsine + HCl)
Mechanische vertering in spiermaag (steentjes zorgen voor verbrokkeling)
Koilin is voor bescherming van de maagwand, is een soort cuticula
- Duodenum: retroperistaltiek sappen mengen met voedsel
- Jejunum-ileum: overgang door Divertikel van Meckel (=restant van de dooierrest)
- Caeca: goed ontwikkeld bij cellulose verteerders (vb Galliformes) en rudimentair
bij fruit-/graan-/zaad-/insecteneters (vb Columbiformes, passeriformes,
psitacciformes)
- Cloaca: bestaat uit 3 grote delen
Coprodeum: mestfractie komt hierin terecht
Urodeum: uitmonding van het urogenitaal stelsel
Proctodeum: uitgang waar de dropping naar beneden komt.
Bursa van Fabricii ligt in het dak van het proctodeum, is van
belang voor B-cel ontwikkeling
- Dropping: uraten (wit) + urine (weinig) + feces
- Inspectie spijsverteringsstelsel:
cloaca: inspectie veren, mucosa en palpatie
feces: geur, kleur, consistentie, parasitologisch OZ
Eventueel RX, echo of endoscopie
MOND- EN KEELHOLTE
- Goed ontwikkelde speekselklieren
- Choana: verbinding tussen mond- en neusholte
- Inspectie van de mond- en keelholte: mucosa, beleg in de bek?, zwelling?,
verwonding?, vreemd voorwerp
LEVER
- GEEN galblaas: duiven, papegaaien, struisvogels
- Leverpathologie: groene uraten, snavelproblemen, veerafwijkingen
- Inspectie lever: transcutaan (vanwege dunne huid), als lever onder borstbeen
zichtbaar dan is deze vergroot, bloedonderzoek, endoscopie, RX
COELOOMHOLTE
- Is te vergelijken met het diafragma
- Inspectie door middel van palpatie, echo, RX, endoscopie
ADEMHALINGSSTELSEL
- Neusgaten bevinden zich in neusdoppen: moeten bilateraal symmetrisch zijn,
open en droog, ook veren errond moeten droog zijn
- Sinussen: infra-orbitale sinus alleen door huidflapje afgeschermd
- Trachea: gesloten KB-ringen dus GEEN cuff bij intubatie want anders druknecrose
, - Syrinx: GEEN stembanden, ligt thv tracheabifurcatie
aspergilloom thv syrinx: vaak voorkomend en er is een stemverandering waar
te nemen
- 9 luchtzakken: transparant, weinig bloedvaten, geen trilhaarepitheel.
- Belangrijk verschil: rigide longen en vast aan de ribben, gaan niet uitzetten,
kleinste entiteit luchtcapillairen (itt tot onze alveolen). Luchtcapillairen bevatten
continu O2 rijk bloed.
- 2 volledige ADH-cycli nodig om lucht van binnen naar buiten te
persen.
- Luchtzakken gevuld door beweging van sternum en
tussenribspieren actief proces.
wippen met staart = abnormaal, wijst op dyspnee
- O2 rijke lucht in achterste luchtzak en O2 arme lucht in voorste
luchtzak
- Inspectie van de ademhaling: RX, endoscopie of auscultatie
CARDIOVASCULAIR STELSEL
- Ascenderende aorta draait naar rechts
- Vasculaire plexus van schedel tot krop dus onderhuidse injectie altijd
richting schouders prikken anders zit je IV!
- Renaal portaalsysteem: bevloeiing achterhand passeert nieren dus
parenterale toediening is enkel aan te raden thv craniale deel
UROGENITAAL STELSEL
- Elke nier: 3 nierlobben
- Urinezuur/uraten: waterbesparend
- Inspectie nieren: polyurie (kijk naar dropping), kleur uraten, bloedonderzoek, echo,
RX, palpatie
MANNELIJK VOORTPLANTINGSSTELSEL
- Testikel thv craniale nierlob
- Niet actief jong dier, kijk naar Bursa van Fabricii
- Geen accessoire geslachtsklieren
VROUWELIJK VOORTPLANTINGSSTELSEL
- Enkel links
- Ontwikkelde follikel = dooier
- Infundibulum: opvangen oocyt + bevruchting
- Magnum: eiwit toevoeging
- Isthmus: schaalvliezen
- Uterus: eischaal aangemaakt
- Vagina: cuticula laagje op schaal
SCHILDKLIER
- Thv borstingang
- Grasparkiet: I tekort in voeder zwelling + stemverandering
ZINTUIGEN
- Spieren van de iris zijn dwarsgestreept dus de pupilreflex is niet bruikbaar
- Oogleden moeten altijd open zijn bij wakkere vogels anders slecht teken
- Iriskleur is afhankelijk van leeftijd en geslacht
