Kardiovaskulêre siektes
Bloedvate
• Hipertensie – abnormale hoë druk in arteries vir 'n geruime
tyd en het dikwels nie duidelike simptome nie en kan lei tot • Slagare:
beskadigde bloedvate, 'n beroerte of hartaanval. o Vervoer bloed weg van die hart.
• Hipotensie – abnormale lae bloeddruk wat gewoonlik o Buitenste veselagtige bindweefsellaag.
swakheid en duiseligheid veroorsaak. o Dik middelste laag van gladde spierweefsel en
• Beroerte – die verlies aan breinfunksie as gevolg van 'n elastiese vesels – laat die arterie toe om te rek
versteuring in die bloedtoevoer na die brein. wanneer daar hoë druk is om vervorming te
vermy.
• Hartaanval - vind plaas wanneer die bloedtoevoer na die
o Binneste endoteellaag van plaveiselepiteel.
hartspier onderbreek word – lei tot die dood van 'n deel van
o Die lumen is kleiner en meer gereeld gevorm
die hartspierweefsel.
as in 'n aar.
E3:
•
•
Sample
Limfstelsel
Die limfstelsel dreineer oortollige weefselvloeistof tussen
selle en vervoer dit na die bloedstroom.
Limf – weefselvloeistof in die limfvate.
Vervoerstelsels
in Soogdiere
(mens) (B)
• Kapillêre vate:
o Die wande het 1 laag endoteel.
o Die uitruiling van stowwe vind plaas tussen die
bloed in kapillêre en selle.
o Die lumen is so klein dat rooibloedliggaampies
• Borsbuis – waar limfvate in die onderste ledemate, in 'n enkele ry daardeur beweeg – dit maak
•
Summaries after sample
ingewande, linkerkant van die bors, linkerarm, linkerkant
van die kop en nek uitmond in, wat by die
linkerondersleutelbeenvene aansluit.
Regterlimfbuis – waar limfvate van die regterkant van die
bors, regterarm, regterkant van die nek en kop uitmond
•
doeltreffende gaswisseling moontlik.
Are:
o Vervoer bloed terug na die hart.
o Dieselfde 3 lae as slagaarwande – buitenste 2
in, wat by die regterondersleutelbeenvene aansluit. lae is dunner.
o Lumen is groter as in slagare en is onreëlmatig
gevorm.
Meganismes wat die hartklop beheer
• Die hartspier kan outomaties saamtrek en verslap. Menslike sirkulasiestelsel –
• Elke kardiale siklus lei tot 'n hartklop (lub-dub) wat
deur 'n stetoskoop gehoor word.
dubbele sirkulasiestelsel
• Lub-geluid (harder) – die trikus- en bikuspidale kleppe • Pulmonêre sirkulasiestelsel – bloed beweeg van die
sluit. hart na die longe en terug na die hart.
• Dub-geluid (sagter) - die halfmaanvormige kleppe in • Sistemiese sirkulasiestelsel – bloed beweeg van die
die aorta en pulmonêre arterie sluit. hart na die res van die liggaam en terug na die hart.
GR10 LW M2 Breinkaart The Answer Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
,Sample
Summaries after sample
,Sample
Summaries after sample
, Dikotiele stingel Dikotiele wortel
Hooffunksies Hooffunksies
• Dra blare in 'n gunstige posisie vir absorpsie van lig. • Absorbeer water en minerale soute uit die grond.
• Dra blomme in 'n gunstige posisie vir bestuiwing. • Anker die plant.
• Dra vrugte in 'n gunstige posisie vir saadverspreiding.
• Vervoer water en minerale soute vanaf die wortels.
• Vervoer organiese stowwe vanaf die blare.
• Berg voedingstowwe en water. Uitwendige struktuur
E1: • 5 streke van die hoofwortel:
o Wortelmus – omsluit en beskerm.
Uitwendige struktuur Ondersteuning- o Meristematiese streek – vorm voortdurend
en vervoerstelsels nuwe selle.
• Knoop – waar blare, blomme en sytakke ontwikkel.
o Verlengingsreek – nuwe selle verleng hier.
• Lit – gebied tussen 2 knoppe.
• Terminale knop – meristematiese weefsel aan die punt
in plante (A) o Wortelhaarstreek – eensellige, epidermale
uitgroeisels wat die absorpsie-oppervlak
van die singel wat nuwe selle vorm en primêre groei tot
vergroot.
gevolg het.
o Volwasse streek – sywortels ontspring hier
• Okselknoppe – ontwikkel tot sytakke/blomme en kom om die absorpsie-oppervlak te vergroot en
tussen die stingsel en 'n blaarsteel voor. die plant te anker.
o
Inwendige struktuur
• Epidermis - buitenste laag bestaande uit dunwandige,
Inwendige struktuur
baksteenvormige selle. • Catabolic
Epidermis – buitenste reaction
laag van die wortel. s
• Korteks - onder die epidermis en bestaan uit 3 lae • Korteks – breë strook onder die epidermis:
(kollenchiem, parenchiem en endodermis). o Endodermis – binneste laag van die korteks
• Sentrale silinder: wat 'n enkele laag gewysigde
o Xileem aan die binnekant en floëem aan die buitekant. parenchiemselle is.
o Cambium – maak sekondêre diktegroei moontlik. • Sentrale silinder (stele) - alle weefsel wat
o Murg – sentrale gebied van die stingel wat bestaan uit deur die endodermis omsluit word.
groot dunwandige parenchiemselle met groot
intersellulêre ruimtes.
o Murgstrale – parenchiem tussen vaatbundels wat
stowwe tussen die murg en korteks vervoer.
GR10 LW M2 Breinkaart The Answer Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
Bloedvate
• Hipertensie – abnormale hoë druk in arteries vir 'n geruime
tyd en het dikwels nie duidelike simptome nie en kan lei tot • Slagare:
beskadigde bloedvate, 'n beroerte of hartaanval. o Vervoer bloed weg van die hart.
• Hipotensie – abnormale lae bloeddruk wat gewoonlik o Buitenste veselagtige bindweefsellaag.
swakheid en duiseligheid veroorsaak. o Dik middelste laag van gladde spierweefsel en
• Beroerte – die verlies aan breinfunksie as gevolg van 'n elastiese vesels – laat die arterie toe om te rek
versteuring in die bloedtoevoer na die brein. wanneer daar hoë druk is om vervorming te
vermy.
• Hartaanval - vind plaas wanneer die bloedtoevoer na die
o Binneste endoteellaag van plaveiselepiteel.
hartspier onderbreek word – lei tot die dood van 'n deel van
o Die lumen is kleiner en meer gereeld gevorm
die hartspierweefsel.
as in 'n aar.
E3:
•
•
Sample
Limfstelsel
Die limfstelsel dreineer oortollige weefselvloeistof tussen
selle en vervoer dit na die bloedstroom.
Limf – weefselvloeistof in die limfvate.
Vervoerstelsels
in Soogdiere
(mens) (B)
• Kapillêre vate:
o Die wande het 1 laag endoteel.
o Die uitruiling van stowwe vind plaas tussen die
bloed in kapillêre en selle.
o Die lumen is so klein dat rooibloedliggaampies
• Borsbuis – waar limfvate in die onderste ledemate, in 'n enkele ry daardeur beweeg – dit maak
•
Summaries after sample
ingewande, linkerkant van die bors, linkerarm, linkerkant
van die kop en nek uitmond in, wat by die
linkerondersleutelbeenvene aansluit.
Regterlimfbuis – waar limfvate van die regterkant van die
bors, regterarm, regterkant van die nek en kop uitmond
•
doeltreffende gaswisseling moontlik.
Are:
o Vervoer bloed terug na die hart.
o Dieselfde 3 lae as slagaarwande – buitenste 2
in, wat by die regterondersleutelbeenvene aansluit. lae is dunner.
o Lumen is groter as in slagare en is onreëlmatig
gevorm.
Meganismes wat die hartklop beheer
• Die hartspier kan outomaties saamtrek en verslap. Menslike sirkulasiestelsel –
• Elke kardiale siklus lei tot 'n hartklop (lub-dub) wat
deur 'n stetoskoop gehoor word.
dubbele sirkulasiestelsel
• Lub-geluid (harder) – die trikus- en bikuspidale kleppe • Pulmonêre sirkulasiestelsel – bloed beweeg van die
sluit. hart na die longe en terug na die hart.
• Dub-geluid (sagter) - die halfmaanvormige kleppe in • Sistemiese sirkulasiestelsel – bloed beweeg van die
die aorta en pulmonêre arterie sluit. hart na die res van die liggaam en terug na die hart.
GR10 LW M2 Breinkaart The Answer Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
,Sample
Summaries after sample
,Sample
Summaries after sample
, Dikotiele stingel Dikotiele wortel
Hooffunksies Hooffunksies
• Dra blare in 'n gunstige posisie vir absorpsie van lig. • Absorbeer water en minerale soute uit die grond.
• Dra blomme in 'n gunstige posisie vir bestuiwing. • Anker die plant.
• Dra vrugte in 'n gunstige posisie vir saadverspreiding.
• Vervoer water en minerale soute vanaf die wortels.
• Vervoer organiese stowwe vanaf die blare.
• Berg voedingstowwe en water. Uitwendige struktuur
E1: • 5 streke van die hoofwortel:
o Wortelmus – omsluit en beskerm.
Uitwendige struktuur Ondersteuning- o Meristematiese streek – vorm voortdurend
en vervoerstelsels nuwe selle.
• Knoop – waar blare, blomme en sytakke ontwikkel.
o Verlengingsreek – nuwe selle verleng hier.
• Lit – gebied tussen 2 knoppe.
• Terminale knop – meristematiese weefsel aan die punt
in plante (A) o Wortelhaarstreek – eensellige, epidermale
uitgroeisels wat die absorpsie-oppervlak
van die singel wat nuwe selle vorm en primêre groei tot
vergroot.
gevolg het.
o Volwasse streek – sywortels ontspring hier
• Okselknoppe – ontwikkel tot sytakke/blomme en kom om die absorpsie-oppervlak te vergroot en
tussen die stingsel en 'n blaarsteel voor. die plant te anker.
o
Inwendige struktuur
• Epidermis - buitenste laag bestaande uit dunwandige,
Inwendige struktuur
baksteenvormige selle. • Catabolic
Epidermis – buitenste reaction
laag van die wortel. s
• Korteks - onder die epidermis en bestaan uit 3 lae • Korteks – breë strook onder die epidermis:
(kollenchiem, parenchiem en endodermis). o Endodermis – binneste laag van die korteks
• Sentrale silinder: wat 'n enkele laag gewysigde
o Xileem aan die binnekant en floëem aan die buitekant. parenchiemselle is.
o Cambium – maak sekondêre diktegroei moontlik. • Sentrale silinder (stele) - alle weefsel wat
o Murg – sentrale gebied van die stingel wat bestaan uit deur die endodermis omsluit word.
groot dunwandige parenchiemselle met groot
intersellulêre ruimtes.
o Murgstrale – parenchiem tussen vaatbundels wat
stowwe tussen die murg en korteks vervoer.
GR10 LW M2 Breinkaart The Answer Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
