Algemene psychologie | Jill N.
1. Wat is psychologie?
1.2 Een definitie van psychologie
• Definitie psychologie: psyche (=geest), logos (=woord, gedachte, rede) de studie van de
geest. Het is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die
gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag
ten grondslag liggen.
o NIET lekenpsychologie: volkspsychologie “iedereen weet dat nog”, gezond
verstand, intuïtie, speculeren over de menselijke aard..
o NIET pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich
als wetenschappelijke waarheid voordoen.
- grafologie: op basis van handschrift achterhalen wat iemand zijn
persoonlijkheid is.
- Kleurentheorie: mensen kunnen worden ingedeeld in 1 van de 4 kleuren. De
kleur zegt iets over hun persoonlijkheid.
→ Klopt allemaal niet, niet wetenschappelijk onderbouwd.
1.1. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
1.1.1. Rede, intuïtie en geloof
“psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”:
• Lang verleden: wortels in de filosofie, nadenken over menselijke geest.
• Korte geschiedenis: officiële start 1879 met de oprichting van het 1e psychologisch
laboratorium door Wundt met de eerste onderzoeksexperimenten.
Waarom zo laat? Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld. Van
immateriële ziel naar studieobject. Van filosofisch nadenken over de werking van de geest tot
onderzoek van de geest in de traditie van de natuurwetenschappen
• Oude Griekse filosofen 500-400 v.C.
o Dualisme Plato: lichaam versus geest
o Geocentrisme: opvatting dat de aarde het middelpunt vormt, de aarde staat
centraal.
o Universum geschapen door de mens:
Mens: enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via rede
(nadenken, intellect)
Kennis= product van rede, goddelijke ingeving en intuïtie
• Tot en met 15e eeuw: vertaling van Griekse geschriften door theologen.
God (bijbel) staat garant voor de waarheid. Dit gaf veel informatie over hoe de mens in
elkaar zat.
Kennis: vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede.
1
, Algemene psychologie | Jill N.
1.1.2. De wetenschappelijke revolutie
• Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw: oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct
o Belangrijke katalusator -> Corpernicus’ heliocentrisme (=zon staat centraal):
Hij verspreide een hypothese dat de bewegingen in het heelal beter te begrijpen
zijn als niet alle hemellichamen rond de aarde draaiden, maar rond de zon.
o Nieuwe kennis: reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
Islamitische en Chinese geleerden… Er kwam meer en meer kennis. Dit is een
periode die de wetenschappelijk vooruitgang starten.
Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken.
Kennis= product van wetenschappelijke studie: observatie en experimenten.
1.2. Het ontstaan van de psychologie
1.2.1. Ontwikkelingen binnen de filosofie
Rationalisme 17e eeuw
René Descartes ging uit van drie principes:
• Rationalisme: de waarheid kan enkel achterhaald worden door middel van de rede: Je
kan aan alles twijfelen, behalve dat je twijfelt, ‘cogito ergo sum’(= ik denk dus ik ben.)
• Nativisme: de overtuiging dat de mens aangeboren kennis heeft, die kennis breidt zich uit
door daarop verder te bouwen via de rede.
• Dualisme: de overtuiging dat mensen uit twee onafhankelijke elementen bestaan:
lichaam en geest.
Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar nog enkel op lichaam.
Kennis= product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten.
• Mind-body problem: de communicatie tussen geest en lichaam is een belangrijk
probleem. Het zijn twee aparte componenten met elk hun eigen kwaliteit. Hoe verloopt
deze communicatie?
Empirisme 17e-18e eeuw
Empirisme als tegenbeweging op het rationalisme.
• Hobbes, Locke en Hume belangrijke figuren.
• volgens John Locke komt kennis tot stand via zintuigelijke ervaringen.
o Geest= tabula rasa (=onbeschreven blad): het idee dat we geboren worden zonder
kennis en kennis moeten opdoen door ervaringen in het leven.
o Associaties van ideeën: het idee dat we kennis opdoen door associaties te
maken.
Bv. We zien buiten donkere wolken, we associëren dit met regen/onweer.
Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden.
Kennis= product van ervaring.
2
, Algemene psychologie | Jill N.
Nature versus nurture
• Rationalisme versus empirisme
• We zijn een product van aangeboren eigenschappen EN van onze omgevingsfactoren.
Bv. Intelligentie: een kind kan een aanleg hebben voor logisch denken en kan gestimuleerd
worden door de omgeving waardoor het kind meer kans heeft om intelligentie te
ontwikkelen.
Evolutietheorie
19e eeuw: Darwin
• Volgens deze theorie waren levende wezens het resultaat van een aanpassingsproces aan
veranderende omstandigheden. Binnen elke soort waren er individuele verschillen
(=genetische variatie) en dit leidde tot natuurlijke selectie.
o Deze theorie was niet alleen belangrijk om de verscheidenheid aan levensvormen
op aarde te begrijpen, maar zorgde er ook voor dat de kijk op mens veranderde.
o Meer en meer wetenschappers begonnen de mogelijkheid te zien dat de mens uit
dieren geëvolueerd was.
Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren.
• 19e eeuw: de maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als
studieobject dat kan bestudeerd worden op wetenschappelijk wijze.
1.2.2. Psychologie als nieuwe wetenschap
Psychologische scholen-> kunnen situeren in tijd en welke bewegingen tegenover elkaar staan.
• Wundt is de grondlegger van de psychologie en hij richtte het 1 e psychologisch
laboratorium op in 1879.
o Eerste experimenten over de menselijke geest/bewustzijn.
o Hij ging prikkels aanbieden en gedrag uitlokken in plaats van te wachten tot het
gedrag zich aandient.
Bv. In welke mate moeten 2 kleuren verschillen van elkaar om als verschillend
gezien te worden? Hoelang duurt het om op een geluid te reageren? Welke
mentale stappen ondernemen we bij het oplossen van een rekensom?
• Introspectieve methode: hij maakte gebruik van het toestel metronoom (tikken) om het
menselijk bewustzijn te onderzoeken. Bij deze prikkels moesten de proefpersonen
aangeven welke gevoelens, gedachten en herinneringen er opkwamen.
Dit onderzoek heeft bijgedragen tot de psychologische scholen. Hij was een inspiratie
voor het structuralisme.
Structuralisme
• Belangrijke figuren zijn Titchener, Külpe
• Titchener was de persoon die de naam structuralisme lanceerde. Hij richtte zich op het
begrijpen van de structuur van de menselijke geest door de verschillende elementen van
bewustzijn te onderzoeken. Volgens hem bestond de menselijke geest uit deelelementen.
3
, Algemene psychologie | Jill N.
Bv. als iemand een roos ontvangt, kunnen ze niet alleen denken aan de geur en kleur van
de bloem, maar ook aan de associaties die deze oproept, zoals persoonlijke herinneringen
of gevoelens.
• Dit was afgeleid via introspectie= opdelen van waarneming in deelelementen/
bouwstenen.
MAAR: introspectieve methode is subjectief en onbetrouwbaar.
o Reproduceerbaarheid: Het probleem van reproduceerbaarheid is een
belangrijke kritiek. Wat iemand in een bepaalde situatie ervaart, kan bij een andere
gelegenheid heel anders zijn, wat het moeilijk maakt om algemene conclusies te
trekken.
o Limieten bewustzijn: Introspectie richt zich alleen op bewuste ervaringen en
negeert mogelijk onbewuste processen of automatische reacties die ook een
grote rol spelen in ons gedrag en onze percepties.
Dit roept een tegenreactie op.
Functionalisme
Functionalisme ontstond als tegen-reactie op het structuralisme.
• Belangrijke personen: William James en John Davey
• William James beschreef de mentale processen als “Stream of consciousness”=
stroom der bewustzijn: een voortdurend veranderende stroom van gedachtes en
gevoelens. Gebaseerd op de evolutietheorie van Darwin.
Dit staat dus tegenover het structuralisme, want daar bestuderen ze de structuur, maar
ons bewustzijn is voortdurend veranderlijk.
• Het onderzoek moet nuttig zijn voor de maatschappij. Hoe kan de geest optimaal
functioneren in zijn omgeving?
Bv. intelligentie : kunnen verschillen in omgeving verschillen in intelligentie verklaren? En
kan intelligentie verbeterd worden als omgeving wordt aangepast?
Gestaltpsychologie
• Belangrijke personen: Wertheimer, Köhler, & Koffka
• Bij de gestaltpsychologie ligt de focus op de perceptie, want perceptie stuurt het gedrag.
Het geheel (gestalt) is meer dan de som van der delen. Een perceptie opdelen is zinloos,
dit staat tegenover de visie van het atomisme structuralisme.
Bv. Als je iemand waarneemt als vijandig, kan dat je gedrag en je reacties beïnvloeden,
waardoor je defensief of afwijzend bent. Aan de andere kant, als je iemand als vriendelijk
of sympathiek beschouwt, ben je eerder geneigd om open en vriendelijk te reageren.
• Ondersteuning via visuele illusies, belang totaalconfiguratie.
Psychoanalyse
• Psychoanalyse is een psychologische benadering die zich richt op het begrijpen van
onbewuste processen en impulsen die ons gedrag en onze emoties beïnvloeden.
• Sigmund Freud, de grondlegger van de psychoanalyse
4
1. Wat is psychologie?
1.2 Een definitie van psychologie
• Definitie psychologie: psyche (=geest), logos (=woord, gedachte, rede) de studie van de
geest. Het is een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die
gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag
ten grondslag liggen.
o NIET lekenpsychologie: volkspsychologie “iedereen weet dat nog”, gezond
verstand, intuïtie, speculeren over de menselijke aard..
o NIET pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich
als wetenschappelijke waarheid voordoen.
- grafologie: op basis van handschrift achterhalen wat iemand zijn
persoonlijkheid is.
- Kleurentheorie: mensen kunnen worden ingedeeld in 1 van de 4 kleuren. De
kleur zegt iets over hun persoonlijkheid.
→ Klopt allemaal niet, niet wetenschappelijk onderbouwd.
1.1. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
1.1.1. Rede, intuïtie en geloof
“psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”:
• Lang verleden: wortels in de filosofie, nadenken over menselijke geest.
• Korte geschiedenis: officiële start 1879 met de oprichting van het 1e psychologisch
laboratorium door Wundt met de eerste onderzoeksexperimenten.
Waarom zo laat? Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld. Van
immateriële ziel naar studieobject. Van filosofisch nadenken over de werking van de geest tot
onderzoek van de geest in de traditie van de natuurwetenschappen
• Oude Griekse filosofen 500-400 v.C.
o Dualisme Plato: lichaam versus geest
o Geocentrisme: opvatting dat de aarde het middelpunt vormt, de aarde staat
centraal.
o Universum geschapen door de mens:
Mens: enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via rede
(nadenken, intellect)
Kennis= product van rede, goddelijke ingeving en intuïtie
• Tot en met 15e eeuw: vertaling van Griekse geschriften door theologen.
God (bijbel) staat garant voor de waarheid. Dit gaf veel informatie over hoe de mens in
elkaar zat.
Kennis: vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede.
1
, Algemene psychologie | Jill N.
1.1.2. De wetenschappelijke revolutie
• Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw: oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct
o Belangrijke katalusator -> Corpernicus’ heliocentrisme (=zon staat centraal):
Hij verspreide een hypothese dat de bewegingen in het heelal beter te begrijpen
zijn als niet alle hemellichamen rond de aarde draaiden, maar rond de zon.
o Nieuwe kennis: reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
Islamitische en Chinese geleerden… Er kwam meer en meer kennis. Dit is een
periode die de wetenschappelijk vooruitgang starten.
Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken.
Kennis= product van wetenschappelijke studie: observatie en experimenten.
1.2. Het ontstaan van de psychologie
1.2.1. Ontwikkelingen binnen de filosofie
Rationalisme 17e eeuw
René Descartes ging uit van drie principes:
• Rationalisme: de waarheid kan enkel achterhaald worden door middel van de rede: Je
kan aan alles twijfelen, behalve dat je twijfelt, ‘cogito ergo sum’(= ik denk dus ik ben.)
• Nativisme: de overtuiging dat de mens aangeboren kennis heeft, die kennis breidt zich uit
door daarop verder te bouwen via de rede.
• Dualisme: de overtuiging dat mensen uit twee onafhankelijke elementen bestaan:
lichaam en geest.
Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar nog enkel op lichaam.
Kennis= product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten.
• Mind-body problem: de communicatie tussen geest en lichaam is een belangrijk
probleem. Het zijn twee aparte componenten met elk hun eigen kwaliteit. Hoe verloopt
deze communicatie?
Empirisme 17e-18e eeuw
Empirisme als tegenbeweging op het rationalisme.
• Hobbes, Locke en Hume belangrijke figuren.
• volgens John Locke komt kennis tot stand via zintuigelijke ervaringen.
o Geest= tabula rasa (=onbeschreven blad): het idee dat we geboren worden zonder
kennis en kennis moeten opdoen door ervaringen in het leven.
o Associaties van ideeën: het idee dat we kennis opdoen door associaties te
maken.
Bv. We zien buiten donkere wolken, we associëren dit met regen/onweer.
Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden.
Kennis= product van ervaring.
2
, Algemene psychologie | Jill N.
Nature versus nurture
• Rationalisme versus empirisme
• We zijn een product van aangeboren eigenschappen EN van onze omgevingsfactoren.
Bv. Intelligentie: een kind kan een aanleg hebben voor logisch denken en kan gestimuleerd
worden door de omgeving waardoor het kind meer kans heeft om intelligentie te
ontwikkelen.
Evolutietheorie
19e eeuw: Darwin
• Volgens deze theorie waren levende wezens het resultaat van een aanpassingsproces aan
veranderende omstandigheden. Binnen elke soort waren er individuele verschillen
(=genetische variatie) en dit leidde tot natuurlijke selectie.
o Deze theorie was niet alleen belangrijk om de verscheidenheid aan levensvormen
op aarde te begrijpen, maar zorgde er ook voor dat de kijk op mens veranderde.
o Meer en meer wetenschappers begonnen de mogelijkheid te zien dat de mens uit
dieren geëvolueerd was.
Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren.
• 19e eeuw: de maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als
studieobject dat kan bestudeerd worden op wetenschappelijk wijze.
1.2.2. Psychologie als nieuwe wetenschap
Psychologische scholen-> kunnen situeren in tijd en welke bewegingen tegenover elkaar staan.
• Wundt is de grondlegger van de psychologie en hij richtte het 1 e psychologisch
laboratorium op in 1879.
o Eerste experimenten over de menselijke geest/bewustzijn.
o Hij ging prikkels aanbieden en gedrag uitlokken in plaats van te wachten tot het
gedrag zich aandient.
Bv. In welke mate moeten 2 kleuren verschillen van elkaar om als verschillend
gezien te worden? Hoelang duurt het om op een geluid te reageren? Welke
mentale stappen ondernemen we bij het oplossen van een rekensom?
• Introspectieve methode: hij maakte gebruik van het toestel metronoom (tikken) om het
menselijk bewustzijn te onderzoeken. Bij deze prikkels moesten de proefpersonen
aangeven welke gevoelens, gedachten en herinneringen er opkwamen.
Dit onderzoek heeft bijgedragen tot de psychologische scholen. Hij was een inspiratie
voor het structuralisme.
Structuralisme
• Belangrijke figuren zijn Titchener, Külpe
• Titchener was de persoon die de naam structuralisme lanceerde. Hij richtte zich op het
begrijpen van de structuur van de menselijke geest door de verschillende elementen van
bewustzijn te onderzoeken. Volgens hem bestond de menselijke geest uit deelelementen.
3
, Algemene psychologie | Jill N.
Bv. als iemand een roos ontvangt, kunnen ze niet alleen denken aan de geur en kleur van
de bloem, maar ook aan de associaties die deze oproept, zoals persoonlijke herinneringen
of gevoelens.
• Dit was afgeleid via introspectie= opdelen van waarneming in deelelementen/
bouwstenen.
MAAR: introspectieve methode is subjectief en onbetrouwbaar.
o Reproduceerbaarheid: Het probleem van reproduceerbaarheid is een
belangrijke kritiek. Wat iemand in een bepaalde situatie ervaart, kan bij een andere
gelegenheid heel anders zijn, wat het moeilijk maakt om algemene conclusies te
trekken.
o Limieten bewustzijn: Introspectie richt zich alleen op bewuste ervaringen en
negeert mogelijk onbewuste processen of automatische reacties die ook een
grote rol spelen in ons gedrag en onze percepties.
Dit roept een tegenreactie op.
Functionalisme
Functionalisme ontstond als tegen-reactie op het structuralisme.
• Belangrijke personen: William James en John Davey
• William James beschreef de mentale processen als “Stream of consciousness”=
stroom der bewustzijn: een voortdurend veranderende stroom van gedachtes en
gevoelens. Gebaseerd op de evolutietheorie van Darwin.
Dit staat dus tegenover het structuralisme, want daar bestuderen ze de structuur, maar
ons bewustzijn is voortdurend veranderlijk.
• Het onderzoek moet nuttig zijn voor de maatschappij. Hoe kan de geest optimaal
functioneren in zijn omgeving?
Bv. intelligentie : kunnen verschillen in omgeving verschillen in intelligentie verklaren? En
kan intelligentie verbeterd worden als omgeving wordt aangepast?
Gestaltpsychologie
• Belangrijke personen: Wertheimer, Köhler, & Koffka
• Bij de gestaltpsychologie ligt de focus op de perceptie, want perceptie stuurt het gedrag.
Het geheel (gestalt) is meer dan de som van der delen. Een perceptie opdelen is zinloos,
dit staat tegenover de visie van het atomisme structuralisme.
Bv. Als je iemand waarneemt als vijandig, kan dat je gedrag en je reacties beïnvloeden,
waardoor je defensief of afwijzend bent. Aan de andere kant, als je iemand als vriendelijk
of sympathiek beschouwt, ben je eerder geneigd om open en vriendelijk te reageren.
• Ondersteuning via visuele illusies, belang totaalconfiguratie.
Psychoanalyse
• Psychoanalyse is een psychologische benadering die zich richt op het begrijpen van
onbewuste processen en impulsen die ons gedrag en onze emoties beïnvloeden.
• Sigmund Freud, de grondlegger van de psychoanalyse
4
